fríggjadagur 7. september 1973síða 3

7. SEPTEMBER 1973 SOSTALURIN SIDA 3 LØGMANSRØ | innleidninginum segði 'sgmaður: Fimm og tjúgu tingsetur hava t lagt aftur um bak undir 'arandi stjórnarskipan Fer- va, og er hendan, í dag byrj- r, hin fyrsta í aðru fjórðings- d. Skipanin er hesi fimm og úgu ár einki broytt, og hava lir flokkar, í tinginum sita, wt stjórnarábyrgd hesi ár, ; teir menn, sum á sinni metti na nytiligan og Jdidiligan im um viðskiftið millum ær tjóðir, hava av royndum ngið váttað meting sína. Hesar tjóðir vóru hver sær ; heilt aðrar enn tær eru í ig, og skipanin hevur sostatt arað til orðini um at smíðja gir og sið halda. Skal annars ikki koma inn á sa skipan, neyðugar broyt- war ella týðandi hendingar inastu árini, men meira sa um verandi landsstýris- eið og líta framyvir. »Å jólum tveir partar eftir, kyndilsmessu helvtin av hoy- im um væl skal vera«, so du teir gomlu, og siga hesi ð nakað um, hvat neyðugt skal lívið ótarnað ganga Jari og nýtt setast vid, og ið er, at syrgja fyri, at nóg- ikid er til fóðurs, og at halda is við tí. Verandi landsstýrisskeið er nnið fram um kyndilsmessu, 7 halda vit, sum í landsstýr- um sita, at tað er eydnast at a til vega neyðuga fóðrið av asum slag og hildið er so- iðis hús, at vit, áðrenn skeið- ) er runnið, skuldu rokkið at yst meginpartin av teim upp- ivum, ein setti sær fyri og tid eitt búgv til metingar, im er munandi styrkt og kon- 'liderað. Og hetta hóast tað, ikki á ollum bø okkara er so el á sum áður, at summa- aðni er rættuliga avetið, og ikki allir akrar okkara geva mu fold sum fyrr. Einki av árunum 1970, 71 la 72 hava verið rakár, øll ý hava, tá hugt verður at im telum, vit vanliga meta íkt eftir, givið rættuliga væl. ey eru í nýggjastu tíð árini, im hava havt frægasta hand- sjavna og saman við 1967 iastu, har gjaldjavnin mót- :gis útheiminum hevur sýnt mandi avlop. Telini eru at í teim skjølum, hjåløgd 25 sa i 1, og sýna tey á øllum økj- n — hvat viðvíkur fløgum uppsparing hjá tá almenna einstaklingi, bruttotjóðar- tøku, útfluttningi, einstak- ia årtøku og so framvegis munandi framgongd. 1973 sýnir Fyrra helvt av oyrisviðurskiftunum somu mynd, og halda vit, at enn eina tíð skuldu vit kunna notið gott av tí hákonjunkturi fisakvorum hevur verið fyri. Tó, óvissan um hetta tykist vera størri við byrjanina av hesi tingsetu, enn hon var um sama mundið i fjør. Segdi, at summir av akrum okkara litid og einki bera sam- er hetta at kunna útvega sær nóg stórt ar- beiðsoki, til at eitt vaksandi skipatal kann veiða út ímóti tí, vit hava veitt, ein hin fyrsta fortreytin fyri, at fiskaprísir- nir kunnu ávirka framhald- andi útbygging og konsolider- ing. Henda settning er torfert at greiða. Ótryggleikin í viðurskiftunum er onnur hótt- anin ímóti vælferð okkara eins mett við fyrr, og gjaldoyris- væl og hin vaksandi dýrtíðin, sum fær allar vørur á heims- marknaðinum at bólgna. Hesa hóttan kunnu vit tíverri ógvu- liga lítið gera við. Gjalda vit ikki veraldarmarknadarprisin fyri nýtslu okkara, fáa vit ong- ar verur — serliga tí mangar teirra ikki eru til í nóg stórari at gera skil á gjald stórland- anna millum býður væl ikki sjålvt hin mest hugdjarvi og knásaligi føroyingurin til. Her kunnu vit bert vóna, at menn hava lært somikið kreppum, sum slíkir óryggleik- ar ofta eru endaðir við, at teir nýta verandi og skapa tørv- andi fíggjartól til at benda gongdini burtur frá teim áum, gjáum og fjallarustum, sum eru mark millum gróðraríka og skapandi tíð og niðurbrót- andi neyðartíð. Onkur reddin ljóðað, at um slíkur ótrygg- leiki verunliga er úti í stóru verð, so er tað ikki skila- mannaverk at leggja so nógv fyri, sum feryingar og fer- oyska samfelagið hava gjørt seinastu árini. Tá átti fíggjarlig konsoli- dering at farið fram, við at meir varð sett á grunnar, í bankar og lagt á kistubotn. Men hetta er ikki igjøgnum- hugsað tala, tí júst við nú at loysa flest meguligar av teim uppgávum, sum ligið hava á láni, tryggja vit okkum, at í- løgurnar verða gjørdar í virð- isføst gogn, sum eitt minkað peningavirði ikki er ført fyri seinni at skapa. Samstundis skulu vit á grunnum og á kistu- botni hava nóg mikið til at standast kann ímóti um neyð- ugt verður at halda aftur, ella um innlegukeldur fyribils renna spakuligari. Sjálvur vænti eg slíka kós, nøgd — og av teim hevur longu ikki, at vandi at menn seta Atli Dam er fyri heimsumfatandi kreppu, | eg ti ikki at síggja) enn at vit framhald- andi skulu royna at halda ham- | puliga munagóða samfelagsútbygging | og dugi beinari, javnvåg millum vid tryggjan av vælferð manna og eina likinda trygd fyri orku landskassans til tíðir. Fyri vist vita vit, at okk- altíð kemur at versnandi ara samfelag eina | vera fyri broytingum í um- stoðum og innlegumeguleik- um. Um sjóvinnumál segði legmaður: Innan sjóvinnuna eru tveir meginspurningar. Hin fyrri um kunnu end vit framhaldandi urnýggja og útbyggja skipa flota okkara, soleiðis at vit al tíð hava tey mest nútíðmans og kappingarferu skipini, og hin seinni, um tað verður ligt at útvega hesum skipum veiðurættindi i slíkan mun, at rjarliga grundarlagið undir fígg rakstri teirra framvegis er í} lagi. Henda spurning vendi patvís aftur til undir viðgerð- ini av fiskimarks- og fiskirætt- >or eg indamålunum. Hugurin at byggja nyggj og at keypa nytilig brúkt før er einki linkaður. Uttan studning ella veðhald keypa menn fram vegis før, sum ikki eru ný- bygd, og játtaður er studning- ur og partvís veðhald til hópin av skipum, sum verða bygd lutvíst í Føroyum, men annars yvirhøvur í Noregi, Danmark og Onglandi. Talan er um eina byggiætl- an frå 1. juli 1973 og hålvt- annad til tvey år fram i tidina uppå umleid 160 mill. kr. Harav er endalig treytaleys tilsogn givin frá almennari síðu uppá bygging fyri 102 mil. kr., og havandi í huga, at vit í næstum helst skuldu fingið í lag bygging av 6-8 skipum á foroyskum smiðjum, umframt tær útlendsku byggingarnar, møgu- | Í | bleiv i sum enn ikki eru liðugt við- gjørdar, so verður henda ætl- an at ganga út. Almenna studningsveitanin til hesa bygging verður umleið 35 kr. ella útvið nógv, sum frammanundan mill. eins stendur í óavskrivaðum studn- ingslánum Grunnurin til endurnýggjan| skipaflotans hevur tekar 20 mill. kr., og á fíggjarlógarupp- skotið 74 75 eru settar 9,5 mill. kr.: hartil verður nakað avsett | 76, so hitt almenna greiðir 1/0 sin part av uppgåvuni. Men saman við teim munandi av- skrivingarmøguleikum — t.v s. útsetingarmoguleikum við skattgjaldan og skattalættum, sum liggur í at menn sleppa at javna inntekurnar við avskriv- ing — verður hetta eitt tungt tak fyri landskassan og harvið fyri skattgjaldaran, serliga nú so stórur partur av meðalinn- tokufólki luttekur í skipailøgum sum partsreidar- hesum ar Landsstýrið fyri tveimum arum síðani vart ið, létil gjørdi at orsøk var til at ótta fyri, at ílegging í veidu-| | før | menn COVUust við at byggja, og bleiv so lítið lokkandi, at | legði fram vmisk uppsk t, sum | skuldu tryggja javnt lag — — i skipabygg- 588 javna rytmu ingini: Tey vóru: | Avmarkan í forhonds- | í byggitíðini, avskrivingini í men sum heild bøttir avskriv ingarmøguleikar i rakstrartíð- ini. 2) Møguleiki fyri at veital istadin | lagalig studningslån fyri studning, útløndum, og harrin var kommanditfelag Tingið róði her ikki í sama | borði burtursæð vóru framd, ið — sum gott var — tóku fyrimunir kommandit- felaganna.Tverturímóti hækk- aði tingið bæði studning og forhondsavskriving sammett við uppskot landsstýrisins og noktaði fyri at umskipa sokall- aðu studningslánini til lagalig lán. Orsek er eingin til kjak um, hvat beint var fyri tveimum ber a | | Men var ikki vert serliga tá bygt! byggi-| frå, at tiltak | AN á ólavsoku Tad er stimbrandi, at ílegg- ingarhugurin er her á landi. Tað ber boð um, at menn meta hesar klettar verd- so stórur ar at dvelja á, og arbeiðarin og inntøkumadurin á landi so væl sum fiskimadurin og skip arin, sum investera við skatta- stuðli og beinleiðis almennum siga við tingmann- studningi, kunnu kenda fyrrverandi inum: »Fød tú meg í ár, eg skal føda teg at åri«. Men ein meg- invansin er kortini, at foroysk- ar skipasmiðjur eiga ov fáar av hesum sáttmálum. Landsstýrið leingi arbeitt við málinum um at fáa til byggingar í Førovum, har sum Realkreditstovnurin ikki hev- ur kunnað ella viljað rokkið. Ymisk tilboð frammi, men hava byggihug- aðir ikki tikið av. hevur vega neyðuga fíggjan til hava verið Stødan er rættuliga gjølla lýst í teirri meting analvsu landsstýrið hevur fingið til | Vera: hon Cl hjálogd sum skjal Landsstýrið vil í hesi ting- setun i uppskot fram um vmisk iskovti til lóggávuna um endu ng av skipasmiðjum soleidis at bøtt verdur um stød una viðvíkjandi bygging í Feroyum, m.a. uppskot um at taka upp puljulán uttanlanda samstundis at brovtt studningsveitanina | so, at munurin á studninginum | við bygging uttanlanda og í Førovum rjørdist størri, t.d. so framhaldandi verða studn- bygging í Førovum, meðan stuðulin við by ring utllan- landa verður 15 lagalig langfreistað rentulág lán »Ikki grør um tann stein, sum ofta verður flyttur« kann sigast um verja imoti at broyta umstødurnar fyri iløg- um á veiðusíðuni, men her hevur lítið verið flutt, og full semja er um, at almennur stuðul er fyri neyðini, men spurningurin er, um ikki meira av hesum stuðli skal leggjast uppá land, tí »ikki batar at fylla alt í annan leypin, so dett- ur av« Tey skipasløg ætlanin er at árum síðani, men heldur um,|bygja og keypa eru: ikki er beint at hugsa eitt sind- ur um at tátta í — serliga utt- anlanda — tá so nógvir sátt- málar eru undir landi. Mett verið, ein hevur at bygging uppá 40-55 mill. kr.! árliga er hóskandi endurnýgg- ing innan skipaflota okkara. og sum nevnt ligg helvt omanfyri hetta komandi tvey árini, og vit vita, at enn eru ikki frammøttir allir ja vit eina | by ggihugaðir| 10-12 idnadarfiskiskip (svartkjaft og annan idnad arfisk) > 3-4 nótaskip (i einstokum føri nota- og trolskip) 10-12 linuskip (ísfisk til flakavirki 2-3 reyðutrolarar (frysti. skip I saltfiskatrolara ) i] P í | ons ifiskatrolarar til flakavirki 9 isfiska r ídnaðartrolarar