hósdagur 27. juni 1974síða 4

Pa Siða + Nixon SOSTALURIN hevur Watergate og Kennedy Chappaquiddick Alt bendir á. at Edvard Kennedy gerst amerikanskur forseti í 1976. Samstundis verður gitt, at George Wallace, guvernerur, verður varaforseti. —————————— Krisjan: Leyst og fast um samfelagsvidurskifti 1. PARTUR Tað er so satt, sum tað er sagt, at mentan og med- menniskjaligu kenslur manna kunnu metast sera beinrakn- ar eftir reinu og óspiltu ella eitraðu kringumsteðum teirra. Sokallaðu framkomnu londini, millum hverji eisini vit ynda at vera umredd, hava øll í størri og minni muni dálkingartrupulleikar av ymsum sløgum at dragast við. Orsekirnar til hesa ó- neyðugu og mannminkandi viðfer av náttúru og viðskift- isumstødum okkara eru nógv ar og í ein vissan mun væl kendar. Fyrilitarleys fram- leidsluøking, og tað fyri ein stóran part av óneyðugum óruddi, sum tað hóast alt ber til at selja við >psykologisk- ari« ella sálarfreðisligari marknaðarforslu, stóru idn- aðarlandanna ótálmaða og heldur sjálvsgóðskukenda nytsla av nýttu orkukeldum o.s.v heimsins mest Eisini foroyingar eru tibet- ur farnir at geva hesum heimshóttandi viðurskiftum ans. Tað gav at bíta, tá hol- lendska eiturskipið Santa Maria ella Constanca kom á Havnina at bunkra. Sam- vitskufullur skari við polit- ikkarum á odda leitaði sær í mótmælisgongu út á Havnar- bryggju við ti úrsliti, at skip- ið mátti leita út aftur sum av torvheiðum. Henda motmæl- isgonga hevði ikki verið til fá- nýtis, um vit í sama anda tóku lógvatek um at dálka sum minnst hjá okkum sjálv- um, erðum til fyrimyndar. Latið tað hjá okkum roynast í verki, sum higartil einamest hevur roynst sum tóm tala uttanlanda. Gloggt er gestsins eyga! Hetta orðatak, sum einamest verður nýtt í smærri og held- ur ókendum samfelogum, sum vita í hvussu stóran mun mótteka og viðferð av útlendingum er avgerandi fyri fatan og endurgeving teirra av viðurskiftunum á staðnum. Orðatakið viður- kennir týdningin av at fara fram í sóma móti fremmand- um, og er tað tí einans at rósa, men munandi meira samfelagsgagnligt mundi tað verið, um oyggjabúgvar okk- ara í gerandisdegnum tóku til eftirtektar hesi viðurskifti, og hver í sínum lagi ruddaðu um gangandi fót. Um vit fram- vegis einamest vilja hugsa »uteftir«, vildi hetta í sjálv um sær verið munabesta um- mælið. Men hví skullu vit framvegis halda fast við henda ósjálvsteðuga hugsun- arhátt, sum tað má kallast, at tráa eftir at hóa uttanfyri- standandi alla ævi okkara, ístaðin fyri her og nú í felag á samfelags- og einstaklinga- stigi at hugna sum mest um oyggjar okkara, núlivandi til siðmenningarliga stimbran og komandi ættum til stersta gagn Eftir = omanfyristandandi sjónarmiðið kundu vit eins væl og áttu avgjert at nýtt til egnu endamál tann pening, við miðleyst grýta út til hetta løgna fyribrygdi, vit kalla ferðamannavirksemi, sum Í roynd og veru aldri gerst annað enn at selja sum dýrast náttúru og sokallaðu tjóðar- eyðkenni okkara, eins og skekjan selur bul sín til teir neyðtrongdu. Hetta ivasama skuggavirksemið kann ikki rættvísgerast á nakran hátt og tað allraminst í so fáment- um samfelag, sum okkara. Hvenn rættin hava vit ella tit einstaku at reka handil við skaparans glæstriborgum og skiftandi og tíðum lúnutu hugmyndum hansara? Als ongan. Úrslitið skuldi neyvan gjørst, at tjóðin sum heild fekk úrteku sina, vid at menn sum kvinnur válaðu um tún- ini árið runt sum mekaniskar dukkur í eyðkennisbúna. Um so verður, verða vit at viður- kenna, at vit hava selt fyri blóðpening tað sindrið av upprunakendum, sum enn er okkara. Kannska er tað sjálvrós at halda, at nakað er serfør- oyskt, og sum kunnugt lukt- ar sjálvrós, og er tað verun- liga eitt sera hóttandi tekin um eina miðleysa og stirda tjóðskaparkenslu og -alsk, um alt ov tíðum verur nevnt, at hatta ella hitt er ser- foroyskt. Ti um alt er væl vorið í so máta, er als ikki neyðugt at hava á lofti slíka krampakenda talu. Um tað bert gerst tjóðini greitt, at løgting, landsstyri og aðrir á- byrgdarstovnar av heilum huga virka eftir landsins ser- liga tervi, og samstundis vara seg fyri at seta í verk tiltøk, ið bert vánaliga standa í samljóði við upprunakring- staður okkara, bliknar henda lítisverda tala rættuliga skjótt, tí nú er tað um okkara egnu framtak, tað ræður. framhald Ger Edvard Kennedy álvara úr ætlan síni at:stilla upp sum val evni til forsetavalið í USA i 1976 fer ein morðhóttan móti honum ikki at verða óvæntað. Longu nú hevur hann sannað, at vandi er fyri lívinum. Broður hansara, John F. Kenne dy og Robert Kennedy vórðu báð ir tiknir av dogum. Edvard eisini nevndur Ted hevur bert eina viðmerking: Nú fer hetta helst at taka ein enda. Og er Edvard Kennedy beinrak- in, tá hann í hesum sambandi sigur so, fara 80 mill. veljarar í USA at gera av, um ein Kennedy- maður av nýggjum skal | umboða teir í Hvítu Húsunum. Hví longu Tað kann verða spurt, hví menn longu eru farnir at tala um árið 1976. Svarið til henda spurning er m.a., at núverandi forsetin, Richard Nixon, av øllum alvi roynir at fáa fólk til at gloyma tid- ina, sum farin er, og Watergate- gøluna. Samstundis ynskir hann, at umfatandi tiltøk verða sett í verk til tess at endi kann fåast å óskilinum, og síðani fáa høvi til at bróta upp úr nýggjum í landi sínum. Annar lutur í svarinum er, at stríðið til forsetavalið longu er byrjað. Tað ber ikki til at látast sum einki. Prátið um sambandið mill- um Watergate-gøluna og Nixon heldur fram. Prátið um mannin, sum bæði inn- og uttanlendis hevur fingið sum skoðsmál,; at hann er kriminellur valstriðið gongur sína gongd verður spurt, Samstundis sum hvor skal gerast eftirmaður Kenn edys, um so verður, at hann gerst forseti Gitingar eru frammi um George Wallace Wallace er kendur fyri hatur sitt Lil teir svortu i USA: Men fyri stuttum fekk hann hópin av at kvaðum frá nekarum í eini roynd av nýggjum at gerast guvernørur í statinum Alabama. Tað eru nógv bond, sum knýta Kennedy og Wallace. Í Washington, sum eisini verður nevndur hin politiskt eitr- aði býurin, verður ofta hildið fram, at komandi USA fer at eita Edvard Kennedy. Og varaforsetin George Wallace. Fyri bert fáum árum síðani var samstarv millum teir báðar hildið vera láturligt Chappaquiddick Í dag verður eitt tilikt samstarv tikið við álvarsemi. Einans framgongd kann verða í landi okkara nú, siga ameriku- menn. Edvard Kennedy, sum saman við George Wallace var í Wash- ington herfyri, segði í eini sjón- varpssamrødu, at hann kennir seg vissan um, at mótstoðumenn hansara fara at nýta Chappa quiddick-vanlukkuna ímóti hon um undir stríðnum til forsetavalið komandi. Tað var kvinnuligi skrivari Kennedys, Mary Jo Kopechne, sum druknaði í bili hansara í Chappaquiddick - ánni fyri nøkrum árum síðani. Orsekin til vanlukk una er ikki kend enn. Ørindini hjá George Wallace í Washington vóru m.o. at halda tíðindafund í sambandi við guver norvalið í Alabama. Fyri bert fáum árum síðani gjørdi hann miklar rasuskilnað Nr. 31 — 21. juni 1974 Men nú tykist vera vent í holuni Wallace hevur broytt áskoðan sína í hesum spurningi. Hvørgin teirra, Edvard Kenne- dy ella George Wallace, hava al ment boðað frá áskoðan teirra í Watergate-málinum. Men báðir vita tó kortini, at mongu trupul- leikar Nixons í hesum sambandi í seinna enda verða teimum til fyri- munar Teir vita eisini, at árini 1974 og 1976 eru nær knýtt at hverjum ødrum. Ger Richard Nixon av at leggja frå sær i år, verdur eftirmadur hansara, Gerald Ford, amerik- forsetin 1| anskur forseti. Hann verður teim- Edvard Kennedy og Georg Wallace — verða teir oddafiskarnir í USA eftir forsetavalið í 1976? um ein minniligur motstødumad- ur. Serstakliga ti at hann dugir at bara sær og ikki leypur framav. Teir 12 tímarnir Og eftir verður so Chappaquidd- ick-vanlukkan. Eitt blað i Washington bar her- fyri hesa yvirskrift: Fer Kennedy at koma ur ånni, um Nixon loysir gåtuna? Tad er greitt, hvat henda yvir skrift sipar til Nixon hevur Watergate. Og Kennedy Chappaquaddick Republikanararnir i USA sam anbera tíðum hesar báðar hend- ingarnar Ein republikanari, sum fram vegis stuðlar Nixon, sigur í hesum sambandi: Ivaleyst fara vit at kunna greiða frá teim 18 minuttunum á ljóðbandi Nixons, har forsetin hevur eina týdningarmikla sam- rødu, men sum eru strikaðir á bandinum. bert um tit vilja greiða frá. hvat veruliga for fram 1 Chappaquiddick-ånni teir 12 tím arnar frammanundan at tidindini um vanlukkuna bórust Nei, amerikanskur politikkur kann ikki samanberast vid ein barnagarð