leygardagur 24. august 1974síða 8

Síða 8 sosialurin Nr. 41 — 24. august 1974 ávíst verða vit á ongan hátt skerdir í at fáa lut í teim framstigum, sum henda í Dan- mark. Verða til domis barnatilskots- skipanin og dagpeningaskipanin framdar, týðir tað hækkan av statsins parti av sosialu útreiðsl- unum, sum er tiggju fald av okk- ara parti av umsitingarútreiðsl- unum. Men, sum í so mongum eðrum fori, hetta er ikki ein peninga- spurningur, men bert spurning- ur um at finna ta hentastu, liðiligastu og skilabestu skipan. Framyvir at røkka út í ytstu liðir samfelagsins á hesum eki verður skylda okkara, og er spurningurin, um vit ikki best røkka hesum við at útbyggja í smærri eindum, har viðgerð, sosialráðgeving og rekt verða framd í økinum, har hann, sum tervin hevur, hevur bústað sín. Undir sosiala táttinum er eis- ini at nevna skyldur okkara mótvegis feroyingum, sum stytri ella longri tíð búgva í Dan- mark. Eina miðsteð, har føroysk um- boðsstova, fest ráðgeving í sosialum og eðrum spurningum, bókasavn, matstova og felags- virksemi í vissan mun, kunnu hava helir, er fyri neyðini. Ognin í St. Kongensgade gjørdist tíverri ikki tann verun- liga ogn, ætlað var, ti má broyt- ing koma í. Landsstýrið hevur haft samráðingar við feløgini og einstaklingar í Keypmannahavn um spurningin, og hevur lands- stýrið tað álit á tinginum, at tá greið uppskot liggja fyri, vil tingsins partur ikki liggja eftir. Samferðslumál Útbyggingin, sum farnu fýra árini er hend á samferåsluøkin- um, er nógv umredd, og skal eg tí bert gera fáa viðmerkingar. Tað er einki eki í landinum, har ikki stórbyggingar eru framdar, men kortini er tað eins og menn í teim ymsu økjunum hava lyndi til at fýlast á, at ikki allir átroðkandi spurningar júst um teirra leiðir vórðu loystir. Hann, sum veit, at hetta kundi bert verið hent, um virk- semið i ellum eðrum økjum varð .åvisingarskipanin nidurlagt, må sanna enska orða- takið: »Atfinningin er amboðið, ið virkar betri, meira óhvast tað gerst«. Kortini hugsi eg, at flestu mugu ásanna, at valla kundi meira verið framt ísenn, og at tað er rímuligt at útbyggja um alt landið heldur enn at loysa spurningarnar eki fyri oki. Landsstýrið hevur verið fyri atfinningum fyri ovnýtslu í samband við allar tær bygging- ar, farið er undir sambært ynski og krav tingsins, og serliga fyri, at peningurin er fingin av likvid- iteti landskassarrs heldur enn av dýrum lánum. Um hetta er at siga, at kanningar, sum seinasta árið eru gjørdar viðvíkjandi virk- semi landsverkfreðingsstovns- ins, sýna, at ov lítið av peningi hevur verið játtað til tey mongu arbeiði, ynski hevur verið um. Tervandi projekteringsorka og príshækkanir eins væl og øll viðvíkjandi útgjaldingum hava gjert, at ikki hevur verið meguligt fyrr en figgjarårid leið móti endanum at fáa kunnleika um hesi yvirtrekk. Stig eru nú tikin til at broyta mannagongdina, so varskó verða „givin í góðari tíð, áðrenn ætlan- inar eru útfyltar, og betri stýr- ing tí kann fáast á útbygging- ina, men kanningin hevur sam- stundis vist, at skulu hesi mongu arbeiði halda fram í sama mun sum nú, má munandi meira játtast, ella lániheimildirnar ekj- ast. Mær kemur fyri, at tað er skil- agott, um orkan kann fáast til vega, at loysa so mikið av upp- gávum, sum meguligt er uttan at nerva vinnulívið annars, tí eitt minkað peningavirði ger tað truplari framyvir at fara undir stórverk, og mong mong arbeiði liggja enn á láni til komandi tíðir. Men útbyggingarreðin og skjótleikin er so ein politiskur spurningur. Sambindingin av bygdum, oyggjum og ekjum heldur ann- ars fram sambært vegaætlanina, kend var longu í 1969, og harút- yvir eru stórarbeiðini við tunnil í Eysturoy og sambandið um Hvannasund tikin við figgjarlógar- Undir seinastu viðgerð vórðu tey arbeiðini gjølla umrødd, og skal eg tí ikki taka tey hvert sær, bert nevna, at við øktu bilferðsl- uni gerast krevini til góðskuna, breiddina,' uppmerkingina og ferðslutrygdartiltok munandi sterri, eins og neyðugt verður við fleiri ferjulegum. Alt hetta ger samlaðu útbyggingina mun- andi dýrari. Stórleikin av byggingunum setur eisini krev til grótbrot, maskinamboð, verkstaðir og asfaltverk. Í farnu tingsetu var samtykt fimm ára ætlan fyri útbygging av smærri bygdahavnum. Hugsi hendan kemur at loysa ein ver- unligan terv, og hugsi upp- hæddin svarar rættuliga væl til tørvin, koma ikki prishækkanir at kollvelta metingar á so mong- um samfelagsøki. Ískoytið til størru havnaætl- anina var nokk í teprara lagi, so sum tey projektir, talan er um at byggja, síggja út, og soleiðis sum prishækkingarnar hava ver- ið, men upphæddin upp á 36 mill. kr. var so tað, ein helt seg kunna fara undir við tí býti, byrðarnar hava nú. Beri ótta fyri, at vit um nøkur ár einaferð enn koma at taka hesa 5 ára ætlan til viðgerðar. einstøku Strandferðslan hevur stødugt vaksið um virk- semið sítt, og røkkur hon oftari og longri enn fyrr. Vaksandi ferðastreymurin hevur borið í sær, at hetta hevur verið gjørligt uttan týðandi hækkingar av rakstrarhallinum. Havi hug at viðmerkja, at tað er harmuligt, tá leysasegur ganga, tær eru jú sum eggið. Klakt fær tað veingir. Tað skuldi verið óneyðugt at sagt, at óheftur stovnur borgar fyri trygdini innan allan skipa- rakstur, tí hava sjálvandi eisini øll skip strandferðslunnar góðan stabilitet. Skrivað hevur verið um iva hesum viðvíkjandi, her kann eingin ivi vera, tí slíkt roknar ein seg fram til. Sum aðrir landsstovnar, so hevur eisini strandferðslan verið kannað til tess at finna fram til ein rakstur, sum meira svarar til nútíðina, og har tolulig javnvág er ímillum teir fyrimunir borgar- unum bjóðast og kostnaðin av hesum. Tingmenn kenna nú hetta tilfar, og vænti eg teir meta kanningina og tilfarið skil- agott at vera. Ein útbygging eftir 6 árum uppá 50 —60 mill. kr. — ella tað sama, sum ilagt verður eftir einum/tveimum árum í vega- sambandið má haldast vera rimulig til tess at skapa fortreyt- ir fyri jøvnum búskaparligum vøkstri av samfelagnum ellum heldur enn av einstøkum økjum. Tad er hetta seinasta endamålid, landsstýrið leggur størsta dentin á. Og vil tað ti beinanvegin leggja uppskot fram samsvar- andi Telefonautomatiseringin ber á sama borðið, og kunnu vit nú froða okkum yvir, at meginpart- landinum iår hevur fingið automatiskt samband Tað, sum irestar, verður fyri mesta partin loyst í 1975 og ein heilt lítil partur í 1976. Tann fyribilsbata, miðað verð- ur ímóti í flúgvingini við leingj- an av flogvellinum í Vágum, hevur verið samráðst við ríkis- stýrið um. Samráðingarnar eru ikki loknar enn, men vóni eg, at vit um heilt fáar dagar kunnu fáa neyðturvuligt grundarlag fram til at meta um, um lands- kassin skal luttaka í hesi bygg- ing. Verður ynski um tað, leggur landsstýrið eisini í tí málinum uppskot fram, áðrenn tingið fer heim. Ein bøtan av vidurskiftunum í Vágum gerst alt meira neyðug, sum ferðslan ekist. Misnegdin við, at ikki er rokk- ið á mál í spurninginum um at urin av koma føroyingum uppí flúgving hevur verið rættuliga stór, og er hon skiljandi. Sum kunnugt slitnaðu samráðingarnar millum SAS og Flogsamband fyri tveimum/trimum árum síðani, og tað at stjórnirnar í Danmark hava skift so tíðum, hevur ikki gjørt tað lættari at koma í holt við spurningin, men nú er so av- talað, at samráðingar skulu tak- ast upp av nýggjum í august, hesa ferð undir fyrisæti av lands- stýrinum og stjórnini og við beinleiðis luttøku av umboðum fyri landsstýri og stjórn. Tann veldugi framburður ver- ið hevur á samferðslugkinum, hevur ikki bert borið fyrimunir við sær. Hann ger eisini, at vit meir og meir mugu hyggja at teim vansum, nútiðarsamfelagið dregur inn á seg. Vit hava íár sett eitt syrgiligt met fyri ferðsl- uvanlukkum, harav 11 hava bor- ið deyðan við í ferðini. Hetta varskó eigur at læra okkum øll, at bøttu møguleik- arnir skulu troytast við hógv og skynsemi, og eigur at fáa mynd- ugleikarnar til at fremja frægast møguligu ferdslutrygdartiltøk. Skúlamál — Ungdómsarbeiði — Mentunnarvirksemi Nýggir skúlar av ymsum slag eru bygdir og afturatbyggingar til verandi framdar víða hvar um landið. Bert í hesum ári eru fleiri skúlar vigdir. Í valskeiðinum er studnings- veitan landskassans til hesar byggingar hækkað úr 20%'um upp í 30%, og hevur hann verið goldin kommununum munandi skjótari enn fyrr, ja, í vissan mun so hvert sum byggingin er framd. Landið rekur nú eisini sjó- mannsskúlan í Klaksvík og stendur í boði fjølbroyttari út- búgving innan sjóvinnugkið enn fyrr. Skipað er fyri framhaldi av hægri undirvising á Fróðskapar- setrinum við steðisútbúgving- ini, og í letuni situr nevnd, sum kannar tervin á útbúgving innan ymisk føroysk samfelagsøki, so henda hægra undirvísing kann koma mest meguligt í samsvar við, hvat gagnar samfelagnum og vinnuni best, tað veri seg innan umsiting, dataviðgerð, virkisleiðslu o. s. fr. Útbúgving á hædd við stu- dentaskúlans stendur nú í boði fyri onnur enn júst tey, sum ganga á Feroya Studentaskúla. HF skeið verða skipað í Hoydøl- um, í Suðuroy og í Norðoyum, og væntandi verður henda skipan útbygd eftir faum árum til eisini at rokka onnur eki í landinum. Forvitnisligt verður at síggja, hvussu hesi tilboð koma at ávirka sosialu saman- setingina av teim fólkum, sum fáa sær hægri útbúgving. Útbúgvingarútreiðslurnar á fíggjarlógini eru óvanliga nógv vaksnar hesi fýra ár, men hevur tingið tikið undir í hesum, sann- andi, at ein fortreytin fyri menning er væl útbúgvin ung- lingafjøld. Serliga gerst hetta neyðugt, skal vinnugrundarlag- ið fjøltåttast og skal vinnast á vansum, sum avmarkingar í ver- andi vinnugrundarlagi meguliga koma at seta. Fyri at kunna bjóða ungum og eldri eitt ríkari mentunnar-, ítróttar- og fritidarliv er nógv ílagt í ítróttarhallir og samkom- uhús, soleiðis bygd, at tey eisini hóska til mentunnarligt virk- semi innan tón- og leiklist, upp- lestrarvirksemi og ungdómsarb- eiði av ymsum slag. Studningur- in til hesi tiltøk er munandi bettur, og ískoytislán veitt úr