leygardagur 16. november 1974síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 65 — 16. november 1974 Val í Grikkalandi Tann 17. novembur fara grikkar til fyrsta frælsa valið í mong år Stríðið upp undir valið til grikska tjóðartingið er upp á tað harðasta um alt landið. Val- plakatir prýða býirnar, og valevni halda talur og fundir á torgum og í hellum. Valstriíðið hevur higartil gingið friðarliga fyri seg, og løgreglan hevur ikki verið noydd at leggja uppi, men letur fólkið njóta politiska frælsið. Tað vildi eisini verið logið, um grikkar misbrúktu støduna frælsu til beistagerðir. Teir frøa seg og luttaka persón- liga í fyrireikingunum. Pressufrælsi Serliga setur frælsa pressan dám á valstridid. Blød, ið vórðu bannað av Junta-stýrinum, koma útaftur. Harafturat hava nýggj blød sæð dagsins ljós. Grikkar keypa fleiri blød og fegnast um at kunna lesa blød við ymiskum meiningum. Hóast alt er ikki stóri munurin á, hvat valevnini siga, krevja og lova. Allir eru samdir um, at limirnir frá Junta-stýrinum skullu revsast. Viðurskiftini á skullu loysast sum Kypern skjótast. Figgjarvidurskiftini koma í rættlag. Samfelagið sum heild betrast og sosialar krevj- andi ábetur fremjast. Men hvussu hetta skal gerast, verður minni sagt um. Kongadømid Fråmtidin hjå kongafamiljuni er eisini ein tåttur i valstriånum. Nationaldemokratiska samgong- an, flokkur teirra, ið halda upp á skránna og politikkin hjá Junta- stýrinum og Nýggi demokratiski flokkurin hava flest kongasinn- aðar — royalistar — sum limir, meðan limirnir í hinum flokkun- um fyri stersta partin eru tjóð- veldissinnaðir. 45 dagar eftir valið skullu veljararnir aftur til valborðið. Tá skal støda takast um framtíðina hjá kongademin- um. Hetta er ein spurningur, ið hevur stóran áhuga. men í løtuni er hann skúgvaður til viks. Tær 6 milliónirnar hava annað at hugsa um. Flokkarnir Nationaldemokratiska samgong- an er lítil flokkur, ið hevur rikið læruna hjá Junta-styrinum, sid- ani tað fall síðsta summar. Flokksleiðari er Petros Garou- falias. Eygleiðarar í Athen eru av tí áskoðan, at skal fólkaræði í landinum varðveitast, má sam- arbeiði fara fram millum teir sterstu flokkarnar: Nýggja de- mokratiska flokkin, samtøkuna Centrumssamgongan/Nýggjar Kreftir, Tað panhellinistisku Sosialistarørsluna og sosialista- kommunistarørsluna Sameint Vinstra. Tann nýggi demokratiski flokkurin — nýtt Demokrati — er stovnaður av forsætisráðharr- anum Konstantin Karamanlis, ið vendi aftur til Grikkaland, tá Papadopoulos legði frá sær, eftir at hava liva í útlegd í 7 ár. Flokkurin liggur høgrumegin miðuna í grikskum politikki. Stevnuskráin sigur, at flokkurin er liberalur, meðan mótsteðu- menn vilja vera við, at hann er ógvuliga hegrasinnaður. Í miðjuni er samtekan Centr- umsamgongan/Nýggjar Kreftir. Sjálv Centrumssamgongan er myndað av fyrrverandi uttan- ríkisráðharranum hjá Karaman- Longu 45 dagar eftir tjóðartingsvalið skullu griksku veljararnir avgera, hvussu framtíðin hjá kongadøminum kemur at vera Fagnaðurin var stórur, tá Junta-stýrið mátti leggja frá sær lis, Georg Mavros. Nýggjar Kreftir er undir leiðslu av pro- fessaranum loannis Pesma- zoglou. Hendan samtekan rekur javnaðarpolitikk og er sosialist- iskt ávirkað av Pesmazoglou. Longur til vinstru finnur tí Ta Panhellinistisku Sosialista- rørsluna. Oddamaður hennara er hin kendi Andreas Papandreu. Teir tosa nógv um tjóðarteku og krevja, at alt samband við USA og vestureuropeisku londini verður kvett. Millum íðuligastu viðhaldsmenninar er heimskenda sjónleikarkvinnan Melina Mer- couri, ið aktivt tekur lut í val- striånum. Uttast å vinstraveingi kemur samskipanin av sosialistum og kommunistaflokkinum (sum i mong ár hevur virkað ólógliga, til nú hann gjørdist lógligur og tískil fær loyvi at stilla upp. Ein at stuðlunum í samskipanini, ið gjellari verður umreddur í næstu grein, er tónaskaldið Theodo- rakis. Vinstrabólkarnir sam- skipa seg í ein flokk Til tjóðartingsvalið hava allar vinstrakreftir savnað seg í ein flokk — Sameint Vinstra. Hesir bólkar, ið lítið hava for- mátt sær vegna innanhýsis og sinåmillum strid, eru: kommun- istaflokkurin, vinstrasosialistar- nir, tann reformistiski mótvegis ti revolutionera bólkinum í kommunistaflokkinum, bónda- flokkurin eins og nakrir smærri sosialistiskir felagsskapir. Leiðslan Hverjir eru so persónarnir, ið standa aftan fyri Sameint Vinstra? Tað er so at siga bara nevn, ið fyrr hava verið at sæð í grikskum politikki. Í leiðsluni sita m. a. skrivarin í kommun- istaflokkinum Harilaos Florakis, formaðurin hjá vinstrasosialist- unum Ilias Iliou, fyrrverandi tingmaðurin Stavros Iliopoulos, blaðstjórin. á kommunistiska málgagninum Rizopastis, Grig- oris Farakos, og arbeiðararerlu leidarin Antonis Ambatielos Harafturat kemur Mikis Theo- dorakis, ið annars ikki ætlaði at takast við politiskt arbeiði, men fara aftur til Paris. Stevnumið Hovuðskrevini hjá Sameint Vinstra er fyrst og fremst fas- istisk burtursópan í statsumsit- ingini og fyri tað næsta útliman úr Nato. Teir eru av tí áskoðan, at tað framvegis eru ov nógvar leivdir frá Junta-stýrinum, ið gera seg raldandi. Hetta vísir m. a. fas- istiska samansverjingin, sum fyri stuttum var avdúkað. Sameint Vinstra krevur av stjórnini at slík fyribrigdi verða kveistrað av vegnum. Haraftur- at krevja teir, at øll tey, sum