mikudagur 20. november 1974síða 5

Nr. 66 — 20. november 1974 Seinasti føroyski snøris- túrurin við Rock All Nu verour nogv skrivao um Rock-All. Men mest tykir mær verður skrivað um, at Feroying- ar hava søguligan rætt til hesar havleiðir, ti at teir vóru har fyri slakari eld síðani og upp til fyri hálvari eld síðani, og tað er sjálvandi alt gott at siga um tað, hvert føroyingar ella bretar vóru fyrstir at fara upp á steinin. Men nú ið bretar hava gjørt lóg um, at hesin steinur er ein partur at Stóra Bretlandi og liggur undir skotskum rættarøki og síðan ætla at leggja allan henda stóra grunn inn undir seg og harvið útihýsa føroyingum og eðrum haðani, kundi kanska ikki verið av vegnum at gjørt vart við, at tað er ikki beint, tá t. d. myndablaðið >Eygað< í nr. 9 fyri í ár skrivar, at føroyskur fiski- skapur á Rockall grunninum helt uppat fyri einum hálvt hundrað árum síðan. Ti ivaleyst munnu skip úr Feroyum hava vitjað hagar av og á hesi seinastu 50 árini eisini. Og áhugavert hevði verið, um onkur gjørdi vart við seg og segði frá foroyskum fiski- skapi við Rokkin hesa tidina eisini. Eg vil nú loyva mær at siga frá einum túri til Rokkin, sum eg ivaleysur haldi var seinasti túrur, sum føroyskt skip gjørdi hagar, meðan enn eingin átti Rokkin og tann stóra grunnin har, og sum meguliga var tann beinleiðis atvoldin til, at Bret- land 19/9—1955 sendi H.M.S. Vidal við helikoptara at seta Union Jack niður á steinin og múra eina koparplátu fasta á hann, sum segði frá, at hesin steinur var teirra ogn. Á sumri 1955 fiskaðu sluppin >Vársóle, sum Petur Dahl i Havn átti, undir Føroyum í tid- ini frá fyrst í mai til út um hálvan juni. Fiskiskapurin var ikki stórur, og hildið var best at fara at royna Føroya Banka ella Rock All. Um jóanseku varð farið av Tveroyri til Sandvíkar eftir einum manni og so av stað. Manningin taldi 8 mans, teir vóru hesir: Skipari var Jákup Andrias Poulsen, sáli, úr Getu, bestimaður Teodor Dahl, Funn- ingi, sum nú er búsitandi í Havn, 2. bestimaður var Jógvan Hansen úr Kekinum í Gøtu, motorpassari Tummas Poulsen av Kák í Havn, og hinir vóru Hjallgrím Poulsen, sonur Jákup Andriasar, Petur Huus, Getu, Dánjal Poulsen, Sandvík og eg. — eg havi lisið tað l sosialinum 30 Varo SsIgIt UL á DANKAn og kastað dagin eftir. Sjey sneri — snellan var tá ikki vorðin vanlig á føroyskum skipum. Har bar einki til — ein havtaska var allur fongurin. So gekk leidin til Rock All. Eg haldi, at tað var hósdagin, at Teodor, sum var einsamallur á dekkinum, meðan døguråi varð skaffaður, legði stilt og kastaði. Ikki meri enn komin í botn rópar hann, at »hann kennist« og dregur og kemur at bordi vid tveimum alstórum toskum. Døg- urði fekk loyvi at vera degurði. Tað var skjótt at hvert sneri var niðurloyst og kastað varð, og tá kom longu Teodor aftur við tveimum av sama slag. Allir kendu beinan veg í heimtanum og komu upp við toski, summir við tveimum. Men hetta vardi bert eina latu alda kom í sjógvin og kennið minkaði burtur. Vit lógu henda dagin o. u. 1,5—2 fjórðingar vestur úr Rokkinum. Vit royndu at flyta, men einki bar til. Hann lá við góðveðri av útsynningi og Jákup Andrias, ið var kunn- ugur har, segði, at vit skuldu einki vænta, so leingi sum hann var útsynningur í ættini, tí tá var altid síð alda, og summar- fiskur fekkst ikki, tá alda var í sjónum. Og so var. Vit lógu so har og royndu ymsa staðni vest- urúr og í útsynning úr steininum bæði ytri og innari; men tað var bert onkur leta, tá slættast var í sjónum, at vit fingu nakrar toskar ti tað var bert reinan tosk vit fingu og so einstakar stórar longur eg kann ikki minnast, at nakar smáfiskur var imillum, men eg skal ikki siga tað fyri vist. Toskurin, ið vit fingu, var nakað sum helvt um helvt av ti blanka slagnum, styttri og tjúkkari við stuttum heysi og kanska heldur fleiri enn hinir myrku gráu við langari gron. Ein dagur var tó, tá tað var slætt í sjónum, men tað var sunnudagur og varð tí ikki kastað. Men so kom mánamorg- un við somu góðu líkindum. Vit kastaðu tá umleið 300—400 metrar frá sjálvum Rokkinum, og tað stóð á at draga. Og vardi hetta til nakað aftan á middag, tá kom aftur alda, og kennið minkaði burtur í einki. Men tá lá hon eisini borðfull — og slagið var tað sama. Alia hesa tíðina, ið vit lógu við Rokkin, vóru vit einasta skip. sjålvandi!! sosialurin pin aug SVU VIL UV vil 181, DUI vit hildu vera ein trolara — tað kom vestan úr havi við kós í ein landnyrðing. Og Jákup Andrias helt, at helst áttu trolarar at royna nakað langt úti vesturi, har ið botnurin var betri. Men um leiðina nærindis Rokkinum royndi einki skip — hverki bret- ar ella aðrir Tá vit høvdu verið við Rokkin einar 2—3 dagar, vóru vit varigir við eitt flogfar, og tað dreyaði av frá kósini og kom ímóti okkum, fleyg fram við og hvarv móti landi. Eg dugi ikki at minnast, um nakar fiskur var á dekkinum henda dagin ella ikki, men helst hava nakrir fiskar Samgongumøguleikarnir Eg hoyri ikki til millum teirra, sum vænti, at ymiskar lands- stýrissamgongur gera hol í sjógvin í foroyska samfelagnum og føroyskum politikki. Við ti 4-flokkaskipan ( * Sjálv- stýrið og Kj. Mohr) vit í veruleikanum hava fingið í Før- oyum, eru stórar broytingar ikki at vænta. Broytingarnar frá vali til val eru smáar, veljararnir tykjast sera flokstrúgvir, riknir í rætt av ti itrottarkappingarand- anum, sum altid valdar seinastu dagarnar upp undir val. Tær ymisku samgongurnar, sum hava -verið í sjeyti- og seksti-árunum hava verið eftir reseptini eitt lodd av íhaldi móti einum loddi av framburði, hava sýnt, at munurin millum flokk- arnar heldur er í orðum enn í gerðum, ringt er í hvussu so er at síggja mun í praktisku úrslitunum. Tjansurin man vera nógv størstur fyri at Javnadar— Samband — Sjálvstýrissamgong- an heldur áfram, nú hon ikki misti meirilutan. Men tó eru ymsir spurningar, sum hóast alt gera tað eitt sindur tungt at fara undir 3. skeiðið saman. Henda samgonga hevur ikki verið meira óheppin enn aðrar. Myndin av einum rættuliga dugnaligum (og her eigur log- maður mesta heiðurin) stýri við einum jarðbundnum praktiskum taki um politikkin, hevur verið vanlig millum manna. Hinvegin hevur hetta lands- stýrið — vit vita ikki, um orsøk- irnar eru íhald hjá einstakum flokkum í samgonguni — íkki sýnt vilja til at taka prinsipiellar staður í týðandi málum, stødur, sum ein langtíðarpolitikkur kundi lagað seg eftir. Hesin vantandi viljin samanborin við meira reystmælta prinsipppoli- tikkin hjá Tjóðveldisflokkinum í týdningarmiklum málum sum EEC-málinum og fiskimarks- málinum, tykist at hava verið til fyrimun fyri andstøduflokkarn- ar, sum serliga hava vunnið tær ungu atkveðurnar. Hóast freistingina at taka upp hina gomlu samgonguna, har Javnaðarflokkurin tykist at hava havt tað rættuliga lætt, so Síða 5 verið í kassanum, ti vit vóru sjáldan eigaserir. Hetta endurtók seg hvønn dag, meðan vit lógu har: seinnapart á degi kom flogfarið inn yvir okkum vestaneftir og so eystur eftir móti landi; og mundi hann sum oftast síggja nakað av fiski i fiskakassanum. Men henda nevnda mánadag sá hann so eitt vakurt dekk, hon lá borðfull við slagsidu av stór- um toski. Kanska tað vóru myndirnar hann tók av hesum vakra fongi, sum fingu bretar at manna helikoptara og seta Union Jack niður á hendan stein, ið einsamallur og fjar- skotin stendur úti á Atlantshavi og síðan kunngera at Stóra Bretland hevði annekterað Rock All. Og harvið seta 3 míla, ella var tað longu tá 4 míla, fiski- mark um henda stein, sum før- oyingar hava roynt við út móti eini eld ella meir. Tá vit vóru heimkomnir, vardi tað ikki má hetta tó mana til eftirtanka Sjálvstýrisflokkurin fekk sum einasti landsstýrisflokkur fram gongd, men var hetta neyvan óvæntað, so sum hann nú yvir- K jartan Hoydal fiskifrødingur høvur hevur lagt dent å at føra seg meira fram i politikki, men tå hann er frå, fekk landsstyrid eitt eftir føroyskum vidurskift- um rættuliga tyduligt svar frå veljarunum, meðan harðasti andstøduflokkurin Tjóðveldið fekk fitta framgongd einaferð enn. Ringt man vera at fáa sam starv í lag millum Javnaðar- flokkin og Sjálvstýrið oðrumeg- in og Tjóðveldið hinvegin, stórur munur í sjónarmiði, arbeidsstili og persóntrupulleikar er í vegin. Høvudsatfinningin hjá Javnad- armonnum og Sjålvstyrismonn um er, at Tjóðveldisflokkurin ikki visir á, hvussu reystmælti politikkur hansara skal forast út í praktiskan politikk. leingi, til vit hoyrdu, at bretar høvdu kannað sær Rock All. Tað vildi við oðrum orðum siga, at har ið vit nakrar fáar vikur frammanundan við fullum og sjálvfylgiligum rætti høvdu fisk- að og fingið vissu um, at er- grynni av fiski fanst, har varð okkum nú bannað at koma. Ein noyðist at spyrja: Við hverjum rætti gera bretar hetta mótvegis førovingum? Ti hetta, sum her er sagt frá, kundi bent á, at tað er helst mótvegis foroyingum, at hetta varð gjørt Helst munnu allir eldri fiskimenn í Føroyum, sum kenna til fiski- skap við Rokkin, vera á einum máli um, at tað er stórur órættur móti føroyingum, um teir nú skulu útihýsast her úti á viðum havi oman á øll tey eki, teir missa har, sum åvis lond eiga fiskigrunnarnar Carl K. Mouritsem Tórshavn Men hesi atfinning tykist velj- arafjøldin ikki at hava givid gætur. Tá Tjóðveldið í ti sund- urskrædda líki, hann hevur verið í upp undir hetta val kann fylkja so mikið nógv fólk um sjónarmið síni, so er hetta ein klárur dómur frá veljarunum, sum má takast vid í metingum um møguligar samgongur. Nevnt hevur eisini verið um eina møguliga samgongu við Fólkaflokkin í staðin fyri Tjóð- veldið. Samstarv millum Javn- aðarflokkin og ein Fólkaflokk, har hin heldur ódámligi fólka- flokksandin frå fjøruti- og fimti- árunum tykist hava fingið nýggjan gróður, man geva mongum javnadarmonnum held- ur beiskan smakk. Stutt, hava sjónarmið Tjóð- veldisflokksins havt stóra og vaksandi undirtøku millum velj- ararnar. Móti hesum stendur at finningin, at hetta bert er rumb ul og einki veruligt hald er í poli tikkinum. Her er bert ein møguleiki, um landsstýrisflokkarnir ikki ynskja at Tjóðveldisflokkurin í sínu friu andstødutilveru uttan ábyrgd skal skava upp aftur meira inn undir seg. Tað er at geva honum tjansin at sýna, hvat hann dugir til við at gera samgongu saman við honum. Ikki fyrr enn hann kemur í Landsstýrið kann tað prógvast, um hann hevur grein í sinum máli, ella tað bert var ein blaðra. Og ikki er at ivast i, at henda samgonga hevði verið ti vanliga løntakaranum i Føroyum at størst gagni. Kjartan Hoydal Jógvan Arge Hilmar Bech Sigrid Dalsgaard Atli Dam Signar Dam Birgir Danielsen Hans Holm Kjartan Hoydal Finnbogi Isaksen I panelinum eru Andrew Ísheim Bárður Jacobsen Jóannes Dalsgaard Óli Jacobsen Steinbjørn B. Jacobsen Kári D. Petersen Hans Jergensen Heðin Klein Jacob Lindenskov Sverre Midjord Johan Mortensen Johan Hot Mortensen Kristjan á Neystabe André Niclasen Johan Nielsen Marita Petersen Sigmund Poulsen A xel Skoubo John Smith