leygardagur 15. februar 1975síða 10

Síða 10 sosialurin Nr. 13 — 15. februar 1975 deildeina saman, og sjálvur varð hann biðin um at koma til her- midstødina á Unter den Linden í stundini. Ovastin fyri herdeild- ini, sum nyliga var komin i hetta starv, var majorur og kalladist Otto Remer, og hesin maðurin skuldi koma at hava ein Ogvu- liga tydandi og avgerandi leik- part henda dagin, umenn hesin leikpartur ikki var tann, sum teir samansvornu høvdu hugsad sær. Teir høvdu mett, at hesin maður, sum teir høvdu litið eitt ógvuliga týðandi verkevni upp í hendi, var ein heryvirmaður við púrt ongum politiskum áhuga, sum uttan iva fór at lýða tey boð, yvirmenn hansara góvu honum. Og at hann var djarvur og óræddur, ivaðist eingin í. Hann var særdur átta ferðir og hevði fyri stuttum av egnu hond Ferarans fingið riddarakrossin við eikileyvi, ið var eitt heiðurs- merki, ógvuliga fáir fingu. Remer kallaði alt fyri eitt her- deild sína saman og koyrdi inn í býin at fáa at vita frá Hase generali, hvat gerast skuldi. Generalurin segði honum, at Hitler var myrdur og gav honum boð um at steingja ekið uttan um ráðharraskrivstovurnar í Wilhelmsstrasse og SS-Sicher heitsamt við Anhalter Banhof. Klokkan hålvgum seks hevði Remer, sum ikki legðist á boðini, Von Kluge generalur, sum skuldi taka upp tingingar við teir sameindu um at fáa frið gjørt sum hann var biðin og kom aftur á Unter den Linden at fáa nærri boð. Nú kom ein annar týdningar- leysur persónur sær sjálvboðin upp í henda dramatiska leik og hjálpti Remer at kollrenna alla samansverjingina. Ein loyt- nantur, sum kallaðist, Hagen, ið var nervaveikur og helt ótrúliga nógv um seg sjálvan, hevði fing- ið starvið at venja hermenninar hjá Remer upp í nasismu. Hann starvaðist eisini fyri propa- gandaráðharrastovuna hjá Goebbels og helt í grundini í lotuni til í Bayreuth, hagar hann var sendur av propagandaráð- harranum at skriva eina bók fyri Martin Bormann; hetta skuldi vera søgan um »nasistisku mentanina«. Hann var henda dagin staddur í Berlin av berari tilvild, skuldi halda rødu um ein ókendan rithevund, sum fallin var í krignum, men helt, at eftir- sum hann kortini var staddur í hovuðsstaðnum, kundi hann tað sama eisini halda ein fyrilestur um nasismuna fyri herdeild síni um somu leið. Tað besta, hann vist, var at halda reðu. Á leiðini til Døberitz ivadist hesin droymarin ikki í, at hann sá von Brauchitsch feltmarsjall fara framvið í einum herbili í fullum marsjallsbúnað, og tískil helt hann í stundini, at teir gomlu generalarnir mundu hava okkurt svik í kvittan. Von Brauchitsch, sum fyri fleiri árum síðan hevði fingið sekkin frá Hitler, var als ikki staddur í Berlin henda dagin, men Hagen bannaði upp á at hava sæð hann. Hetta segði hann við Remer, sum hann av tilvild tosaði við, beint sum hesin fekk boðini um at herseta Wilhelmsstrasse. Hesi boðini øktu upp aftur meira um illgruna hansara, og hann fekk Remer at læna sær eina motor- súklu, koyrdi so við fúkandi ferð til propagandaráðharrastovuna at siga Goebbels frá. Uppreisturin fer aftur í mammu sína Tá menn hevdu fingið fulla vissu fyri, at Hitler enn var á lívi, fór uppresiturin í Berlin aftur í mammu sína. Fromm generalur tók aftur valdið, setti ein kriggs- rætt og dømdi allar uppreistrar- menninar til deyða, tó skuldi Beck generaloberstur sjálvur sleppa at skjóta seg, og tað royndi hann eisini, heilar tvær ferðir uttan úrslit. Endin varð, at ein hermaður mátti taka lív hansara. Um kveldið vórðu Olbricht, Stauffenberg, Mertz von Quirnheim og Haeften riknir Ludwig sum seyður niður í garðin í kriggsmálaráðnum og skotnir har. Førarin tosar í tyska útvarpinum Týska útvarpið, Deutschlands- sender, hevði alt kveldið igjøgn- um við vissum millumbilum boðað frá, at Hitler fór at halda eina reðu til týska fólkið, og tá farið var av midnátt, ljóðaði eyðkenda hása redd ferarans úr útvarpinum. Hitler segði, at ein drápsroynd hevði verið framd móti sær, sum tibetur var mis- eydnað. Hann segði teir, ið aftan fyri hesa morðroynd stóðu, vera nakrar ábyrgdarleysar heryvir- menn, men at hesir brotsmenn púrt einki høvdu við tað trúgva týska fólkið at gera. Hesar kryplaðu sálir fara vit nasistar at gera upp við á tann hátt, vit eru vanir, segði hann at enda. Og Hitler helt orð. Uppreistur generalana var púra miseydnað- ur, og nú fór Gestapo rættiliga til verka. Tann byglja av hand- tokum, sum teir komandi dag- arnar fór fram í Týsklandi, er valla sæð áður. Hver tann einasti, teir høvdu minsta ill- gruna til, var í stundini tikin, og var viðkomandi av aðalsætt, spiltu teir ikki nógv orðini upp á hann. Allar fyrireikingarnar í París burturspiltar Bretski rithevundurin, Liddel :Hart, hevur greitt frá, hvussu tíðindini um drápsroyndina vórðu móttikin á vígvellinum vestanfyri. Tað er týski general- urin, Blumentritt, sum hevur sagt frá tilgongdini. Ilt var at vita, hvat veruliga var hent, sigur Blumentritt, men at enda eydnaðist at fáa samband við Stieff general (tað var hann, sum hevði útvegað bumbuna, sum Stauffenberg hevði í taskuni). Stieff svaraði stutt og greitt: »Førarin er sum fyrsta dagin og er ikki fallin í fátt!< Eftir hesa samrøduna ivaðust generalarnir vestanfyri ikki longur í, at drápsroyndin var miseydnað, men áhugavert er tað, sum Kluge segði við Blumentritt. Hann helt fyri, at hevði morð- royndin eydnast, hevði hann í stundini givið boð um at steðga skjótingini av V-1 bumbum inn yvir Ongland og tikið upp ting- ingar við herovastarnar hjá teimum sameindu. Fyri ovasta týska herleiðaran í Fraklandi, Stiilpnagel general, vóru tíðindini um, at Hitler var ikki deyður, ein persónligur sorgarleikur, tí hann hevði, beint sum tað frættist um dráps- royndina, givið boð um at handtaka allar SS-menninar í Paris, 1.200 manns í tali. Felagar hansara royndu at beta um mistakið aftur, men hetta Týski kommandanturin í París, von Choltitz, sum átti hevuðs- heiðurin fyri, at ikki hesin vakri býur varð lagdur í grús. Sjálvt Notre Dame kirkjan og brúgvarnar um Seine-ánna skuldu spreingjast í luftina, men von Choltitz vildi ikki akta føraran kundi ikki bjarga Stiilpnagel, sum fekk bod um at koma til Berlin i stundini. Hann visti væl, hvat bidadi honum har og skeyt seg å vegnum. Politisku avleidingarnar av drápsroyndini vóru, at Himmler tok vid ovastu leidsluni av øllum våpnadum herdeildum i Týsk- landi og Goebbels vid figgjarligu leiðsluni av kriggsførsluni. Ill- gruni Hitlers til tysku general- arnar, sum altíð hevði verið stórur, gjørdist nú markleysur. >Nú skulu teir verða hongdir!« Í teirri frágreiðing, Choltitz generalur hevur al- mannakunngjørt = í franska bladnum »Figaro« 3. okt. 1949, greidir hann frå einum fundi, hann hevði við Hitler i høvuds- herstødini t. 7. aug. 1944. t. v. 8. heilt stutt eftir dråpsroyndina. Hitler hevdi avgjørt at seta von Choltitz sum ovasta herleidara i París og hevði tessvegna biðið generalin koma til hevuðsher- staðina frá frontinum í Nor- sum von mandinum. Nevnast kann her, at hesin sami von Choltitz hevði hovuðsheiðurin fyri, at ikki París seinni varð lagdur í sor. Hitler gav honum boð um at spreingja sjálvt Noter Dame kirkjuna og tær vekru brúgv- arnar um Seine-ánna í luftina, men hann aktaði ikki boð for- arans. Hetta var fyrsta ferðin, at von Choltitz hitti Hitler per- sónliga, og hann greiðir soleiðis frá fundinum: „Ég sá fyri mær ein gamlan mann, hokin í herðunum og upptúsnaður í andliti, tað gráa hárið tunt og ývið sum bustur — og maðurin ristist allur sum hann var, sum var eingin lívs- megi eftir í honum. Teir høvdu frammanundan sagt mær, at eg ikki mátti taka fastliga í ta hond, hann rætti mær, tí hann hevði enn so ilt í henni av bumbuspreingingini 20. juli.“ Sum honum vant kom Hitler við einum longum lestri um nas- ismuna frá fyrsta upphavi hennara, men síðan kom ein til- burður, sum von Choltitz ongan- tíð seinni gloymdi. Hann skriv- ar: >Hitler tók upp nýtt evni og fór at tosa um 20. juli. Ikki lukkuligt sum hann leikaði í, og sovorðið hatur havi eg ikki sæð í nøkrum menniskja. Hann goyði inn í andlitið á mær, at tað froddi hann at kunna jarðleggja alla andstøduna og beina fyri henni í einum taki. Sovorðið orðalag og tilika ødi havi eg ikki sæð, skúmfroðan dreiv úr kinn- klovunum og hann ristist, sum hevdi hann krampa. Hann treiv um borðið, so eisini tað fór at rista. Sveittin lak av honum, meðan hann frá sær sjálvum svór upp á, at nú skuldu gener- alarnir verða hongdir.« Filmur tikin av tilburðinum Og hetta varð eisini gjert. Goebbels gav boð um, at »rættargongdin« móti hevuðs- monnunum í samansverjingini skuldi filmast. Hesin ræðuligi filmur, sum tað tekur stívar 10 tímar at visa, fall eftir kriggid í Ein av teimum fáa myndunum av Martin Bormann, sum varð gjørdur næsti maður Hitlers eftir at Rudolf Hess var rýmdur til Bretlands 10. mai 1941 hendurnar á teimum sameindu. Eisini sjálv heingingin varð filmað, og hetta var ikki, sum tá menn vanliga verða hongdir, at ein lemmur í gólvinum fer undan fótum teirra, og teir í fallinum bróta hálsin, so teir í stundini doyggja, nei, her varð klænur stáltráður bundin um hálsin á teimum, og síðani vórðu teir við hondunum bundnum aftan bak hálaðir uppfrá, so teir kvaldust spakuliga, meðan filmstólini snurraðu. Hesin óhugnaligi film- ur varð seinni vistur Hitler per- sónliga, sum ynskti at síggja hann. Bølmennid hevði fingið sína hevnd og ein lítlan skáa, men stutt vardi, einans 300 dagar aftrat skuldi triðja ríki hansara standa, hetta ríkið, sum hann hevði billað týska fólkinum inn fór at vara í túsund ár. Endað I yde Manningin á Petur á Gørdunum 32 tús. í bót Goymdu 200 floskur í frystilastini Tá ið tollarar suðuri í Vági seinasta leygardag gjørdu eina vanliga rannsókn umborð á vágsskipinum Petur á Gerðun- um, komu teir fram á 200 fløskur av sterkum legi í frystilastini. Fløskurnar vóru ikki skrivaðar á tollpappirini og er sostatt talan um smugling. Øll manningin hevur viðgingið seg seka, og fær hon eina samlaða bót upp á góðar 32 tús. kr. Talan er um einar 6 floskur av víni, restin umfataði ymisk sløg av brenni- víni. Onkur av manningini átti upp í fýra kassar — aðrir bert nakrar fáar floskur. Petur á Gerðunum kom seinasta leygar- dag til Vágs, har hann hevði landað saltfisk. Manningin henda túrin taldi 9 mans.