leygardagur 22. februar 1975síða 4

Síða 4 sosialurin Nr. 15 — 22. februar 1975 smátiðindi innanoyggja Arbeiða við heildar- loysnini Petur Reinert, landsstýris- maður, sigur, at landsstýrið í løtuni arbeiðir við einari heildarloysn fyri útróðurin, Petur Reinert og at uppskot til eina tílíka loysn verður lagt fyri tingið um mánaðarskiftið mars- apríl. Ídnaðarbátarnir eru eisini illa fyri í letuni, tí prísurin fellur alsamt. Petur Reinert sigur seg vóna, at prísurin fer at hækka aftur seinni, men leggur aftrat, at landsstýrið arbeiðir við einari ætlan eisini fyri hesi skipini. Hugsað verður um at broyta veiði- háttin hjá hesum skipum so- leiðis, at tey kunnu royna eftir matfiski í staðin. Lands- stýrismaðurin í fiskivinnu- málum sigur, at fleiri av teimum nýggju idnadarskip- unum kunnu leggja um til aðra veiðu eftir faum døgum. f Trondur hevur størri yvirskot Ferðamannaskipið Tróndur gevur nú sterri yvirskot enn hann gjørdi, tá Mjolkafor- sýningin átti skipið. Tróndur kom undir Strandferðsluna fyri nøkrum mánaðum síðani og gevur nú um 100.000 kr. í yvirskoti um mánaðin. Tað eru umleið 40.000 kr. meira enn frammanundan. Finn- bogi Isaksen, landsstýris- maður, sigur, at orsekin til tað vaksandi yvirskotið er, at skipið nú ger fleiri túrar enn fyrr. Pressan eigur at verða orienterað Nýggja landsstýrið fer í størri mun enn tey undan- farnu at orientera pressuna um ymisk viðurskifti. Tað er ætlanin at halda tíðindafund 2. ella 3. hvenn mánaða, har landsstýrismenninir = skulu greiða frá ymiskum málum, sum teir umsita. 50.000 fólk í fjør Smyril flutti í fjør tilsamans 50.000 fólk. Roknað verður við, at Morten Mols, um hann verður keyptur, fer at flyta eini 70.000 fólk í Suðuroyarsiglingini = fyrsta árið og 14.000 bilar. Tað er eingin prisur ásettur enn fyri ferðaseðlar innan- oyggja, men roknað verður við einum prísi uppá 280 kr. hvønn Bergens- og Íslands- túr um summarið pluss 100 kr. fyri koyggju. Prisurin at flyta bil hesar túrarnar verð- ur um 180 kr. Fæst keypið í lag, fer Morten Mols at gera 18 túrar uttanlanda næsta summar. Tað eru 10 túrar til Bergen, fýra til Íslands og fýra til Hetlands. Liðugt í 1976 Ellis- og røktarheimid í Sud- uroy, sum nú er í gerð, verð- ur væntandi liðugt í 1976, sigur Jákup Lindenskov, landsstýrismaður. Sjúkra- húsið á Tveroyri hevur í letuni einar 19 pleygusjúk- lingar, og nakað sama tal av hesum sjúklingum er á sjúkr- ahúsinum í Klaksvík. Teir projektera í letuni eitt ellis- og rektarheim í Klaks- vík. Tað er danin Carlo Odd- gaard, sum stendur fyri pro- jekteringini. Hetta heimið ætlast at verða bygt í sam- bandi við sjúkrahúsið. Ellis- og rektarheimini, sum verða bygd i Føroyum, verða part- vist figgjad úr grunni, sum er skipaður til endamålid. FÅ åd To REKIN: po DT + + Årg Kommunisman er góð Stutt viðmerking til panel-grein hjá Atla Dam »Um sosialismu< Í Sosialinum nr. 65 frá 16. no- vember 1974 skrivar Atli Dam um sosialismuna. Hann hevur sett nummar á hevuðsbrotini í greinini, so at tey skulu vera lett at finna aftur. Í pettunum 1—6 greiðir hann í stuttum frá sosial- ismunar nakað illgongdu søgu. So kemur í petti nr. 7 hetta: »Men meðan sosialisman gongur fram allastaðni í verðini, eru nýggjar kreftir komnar fram, sum eru stórur vandi fyri hesa rørslu fyri frælsi og sosialum rættvísi. Síðan bolsjevisman tók seg fram í Russlandi, hevur kommunisman spjatt hina inter- nationalu arbeiðararersluna og hevur harvið í mongum londum seinkað fremjanina av sosialism- uni í årtiggjur.« Tað, sum her verður sagt, er ikki beint. Tær »nyggju« kreftir, sum Atli nevnir, eru minst 72 ára gamlar. »Bolsjevisma« verð- ur brúkt (av summum sum eyk- nevni) um ta politisku linju, sum á 2. flokstingi hjá Russiska Sos- ialdemokratiska Arbeiðaraflokk- inum varð styðjað av meirilut- anum (bolsjinstvo= meiriluti). Russiskir sosial- demokratar Kommunisman hevur spjatt arbeiðararersluna, sigur Atli. Lat okkum hyggja at hesi spjað- ing: Russiski Sosialdemokrat- iski Arbeiðaraflokkurin varð stovnaður í 1898. Kósin hjá hesum nýggja flokki var ikki greið, men á flokstinginum í 1903 hendi tað týdningarmikla, at tann fasta og prinsipiella (marxistiska) linjan (Lenin o.fl.) vann, meðan tann veika og ráð- leysa linjan (Martov o.fl.) mátti dvína. Tey fylgjandi árini mót- arbeiddu minnilutamenninir (mensjevikkarnir) flokkinum so nógv, at teir í 1912 blivu úti- hýstir. Frá 1912 til 1918 æt flokkurin framvegis >sosialdem- okratiskur«, men hevði orðið »bolsjevikkar« í parantes aftan- fyri — líka til 1952. Í 1918 skifti flokkurin navn til »Kommunist- iski Flokkur Ruslands« og i 1915 til »Kommunistiski Flokkur Sovjetsamveldisins«. Henda navnasøga er ikki so kedilig, sum hon sær ut til. Hon er tvørt- urímóti neyðug til tess at fata tær ideologisku broytingarnar (við SPD í Týsklandi á odda) høvdu beint fyri ti sosialistiska heimsfelagsskapinum, sum nevndist »Onnur International- a«, hildu Lenin og aðrir stødu- fastir sosialistar tað vera neyð- ugt at undirstrika trúskapin móti marxismuni. Teir vendu tí aftur til orðið »kommunisma«, sum Marx og Engels brúktu í »Kommunistiska manifestinum« (1848). Felagið, sum Marx og Engels vóru limir i, æt eisini „Bund der Kommunisten«. Høv- uðsspurningurin var spurning- urin um státin: bolsjevikkarnir hildu seg til ta marxistisku uppfatanina, at státurin er ikki annað enn eitt amboð, sum tann ráðandi stættin vendir móti teirra kúgaðu stættini. Tí var neyðugt (friðaliga ella ófriðaliga) at beina fyri hesum (borgarliga/ kapitalistiska) státinum og byggja upp ein annan stát, ein sosialistiskan (proletariskan). Hinumegin hevdu sosialdem- okratarnir álit á teirra borgar- ligu parlamentarismuni. Her er ikki pláss fyri nakrari viðgerð av parlamentarismunar møguleik- um undir kapitalistiskum ogn- arrætti til framleiðsluamboð og meiningafabrikkir, men tað kann verða nevnt, at hon hevur higartil ikki ført til sosialismu nakrastaðni, hon hevur ikki verið nøkur vernd móti fascism- uni (Týskland 1933), og hon var ikki til at líta á, tá lógliga valdir sosialistar vildu brúka hana til sosialistiskar ábetur (Chile 1973) Týskir sosial- demokratar Fyri at koma aftur til >spjaðing- ina«. Tann internationala ar- beidararørslan klovnaði ikki av russiskum (bolsjevikkiskum) áv- um, men av týskum (opportun- istiskum): (Viðmerking: Tá týski flokkurin verður serliga nevndur her, so hevur tað tvær orsakir: 1) Týskland og Eyst- urriki-Ungarn vóru tey mest á- lopshugaðu londini í 1914; 2) SPD var tann leiðandi flokkurin í Aðrari Internationalu. Annars må sigast, at stórt sæð gjørdust allir sosialdemokratiskir flokkar krigsflokkar — uttan tann russ- iski og tann serbiski. Summir vóru so grammir, at teir fóru upp í krigs-stjórn). Í Týsklandi bleiv javnaðar- Í panelinum eru Jógvan Arge Hilmar Bech Jóannes Dalsgaard Óli Jacobsen Sigrid Dalsgaard Atli Dam Signar Dam Birgir Danielsen Hans Holm Kjartan Hoydal Finnbogi Isaksen Heðin Klein Andrew Ísheim Bárður Jacobsen Steinbjørn B. Hans Jørgensen Jacob Lindenskov Sverre Midjord Johan Mortensen Johan Hot Mortensen flokkurin stovnaður í 1869, og í 1890 fekk hann sítt núverandi navn: Sozialdemokratische Par- tei Deutschlands (SPD). Flokkurin var limur í <Aðrari Internationalu«, sum bleiv stovnað i 1889. Sum aðrir sosial- demokratiskir flokkar varnaðist SPD tíðliga, at mótsetningarnir millum tey kapitalistisku stór- londini fóru at føra til kriggj. Og betur enn aðrir vistu sosialdem- okratarnir, at í einum imperial- istiskum kriggi er tað altid tann minni menti, sum má líða, með- an yvirstættin (vápnafabrikant- ar og tílíkt) dugir at lofta sær og ikki sjáldan vinnur fitt av pen- ingi burtur úr neyðini. Ti stóð friðarstarvið ovast á listanum hjá >Aðrari Internationalu«. Á millumtjóða sosialistakongress- ini í Stuttgart 18. —24. august 1907 skjeyt August Bebel upp, at kongressin samtykti, at skuldi tað hent, at eitt kriggj hótti, so skuldu allir arbeiðarar og teirra umboðsmenn á tingi hava skyldu til at forða krignum svið teimum tiltøkum, sum teir hildu vera virksamast<. Rosa Luxemburg og Lenin styðjaðu Bebel og skutu upp at geva samtyktini hvassari form. Upp- skot teirra ljóðaði: >Er vandi fyri, at kriggj brestur á, so hava arbeiðsmenn og tingmenn teirra í viðkomandi londum skyldu til at gera alt fyri at forða krignum við brúki av hóskandi tiltøkum, sum sjálvsagt broytast og harð- na, alt eftir sum stættastridid og tann almenna politiska steðan hvessast. Skuldi kriggið kortini brostið á, so hava teir skyldu til at virka fyri, at tað endar skjótt, og við øllum kreftum stríðast fyri at brúka ta búskaparligu og politisku kreppu, sum kríggið hevur skapt, til at vekja fólkið politiskt og til at skunda undir kollrenning av tí kapitalistiska stættarvaldinum.« (Walter Bartel: Die Linken in der deutschen Sozialdemokratie im Kampf gegen Militarismus und Krieg, Berlin 1958). Henda yvirlysing vard ein- mælt samtykt. Og hon bleiv staðfest á millumtjóða sosialist- akongressini í Basel 24.—25. november 1912. SPD: friðarflokkurin, sum gjørdist krígsflokkur Sjáldan hevur ein felagsskapur havt eina klárari linju enn hesa. Men hvat hendi? Tann 4. august 1914 at- kveddu tingmenninir hjá SPD fyri krignum, fyri at Kristjan á Neystabø André Niclasen Johan Nielsen Jacobsen Kári D. Petersen Marita Petersen Sigmund Poulsen Axel Skoubo John Smith