leygardagur 15. mars 1975síða 10

Síða 10 sosialurin Nr. 21 — 15. mars 1975 Í Føroyum munnu vit eiga upp ímóti 100 miljónir tons av lætt atkomandi koli, sum kann høgg- ast árið íkring og røkka til alla okkara kolanýtslu í 25—30 år. Rithøvundurin og lista- málarin Hans Scherfig Sum 13. rithevundurin í reðini fekk Hans Scherfig í 1973 ta stóru árliga virðislonina hjá danska akademinum, sum er 50.000 kr. Scherfig er føddur i Keyp- mannahavn i 1905 i einum Ogv- uliga konservativum stjóraheim- i. I barnaheiminum høvdu tey ofta upplestur og mundi hetta gera sitt til, at Scherfig seinni for at skriva, men tad var sum målari hann fyrst gjørdist kend- ur. Tá hann hevði tikið students- prógv í 1924 frá Metropolitan- skúlanum í Keypmannahavn ferðaðist hann nekur ár í útlond- um. So fór hann at hava fram- sýningar av myndum sínum. Hann hevur prýtt fleiri almennar bygningar við listaverkum sín- um, m.a. Nærumgárdsskúlan, Bispebjerg hospital, barnagarð- in hjá Carlsberg ølvirkinum og hevur annars sjálvur prýtt fleiri av bókum sínum við myndum, m.a. ferðasegurnar. Bókmentunarliga partin av ævi síni byrjaði hann sum blað- maður. Í 1930 fór hann at skriva í Arbejderbladet og hevur síðani latið greinir til fleiri donsk og út- lendsk tíðarrit. Frá 1945 hevur hann verið medarbeiðari hjá Land og Folk, har hann í beisk- um viðmerkingum húðflettir kapitalistiska samfelagið. Felags fyri tær sjey skaldsog- urnar, Scherfig hevur skrivað, eru tær tíðarmyndir hann gevur av tíðini undan og aftan á týsku hersetingina av Danmark. Í 1937 kom bókin >Deyði maður- in« um teir festu fúsirnar á ein- um vertshúsi, har listarmenn plaga at halda til. >Horvni full- trúin< frá 1938 er um ein em- bætismann í krigsmálaráðnum, sum ikki er førur fyri at liva eitt sjålvstødugt lív, m.a. orsakað av tí smáborgarligu uppalingini, hann hevur fingið heima og í skúlanum. Bókin »Idealister« kom út í Sveríki í 1944. Henda bók varð forboðin í Danmark og kom ikki út har fyrr enn eftir kríggið. Her viðger hann, hvuss- u menniskjuni verða útnyttað í kapitalistiska-borgarliga samfel- agnum. Ein partur av gongdini og persónunum í hesi bók er tikin uppaftur í »Frydenholm«, sum kom í 1962 og er um tey ár- ini, tá Danmark var hersett av týskarum og m.a. greiðir frá, tá donsku kommunistarnir vórðu handtiknir í 1941. Teirra millum var Scherfig sjálvur. Í >Skorpi- Hans Scherfig, tá hann fekk bókmentaheiðurslenina hjá danska akademinum. Her er hann avtikin saman við skalda- konuni Elsu Gress onen« frá 1953 verður greitt frá tí tiltiknu eiturkoppa-sakini og hvussu hon varð rakt upp. Í hesi bók fær danska logreglan mong høggini. Tann seinasta skald- segan hjá Scherfig er >Den for- tabte abe« frá 1964, har hann ger gjøldur burtur úr, hvussu summi liggja á búkinum fyri á- vísum sløgum av nútímans mål- aralist. Eitt annað slag av bókum frá hansara hond eru ferdasøgurnar. »Rejse i Sovjetunionen< 1951, „Det befriede Rumænien< 1953, »Hos Kirgiserne« 1965, »Ru- mænsk billedbog« 1967 og »Morgenrødens land« 1971. Greinirnar og ritgerdirnar hjå Hans Scherfig eru komnar i fleiri søgnum: På vej ind i vand- manden 1951, Den gloende drage over Roskilde 1959, En boggave 1965, Naturens uorden 1965, Den fattige mands bil 1971, Månen og Trediveárs- krigen 1972, Butleren og andre historier 1973 og Udvalgte ess- ays 1973. Sidani 1966 er å hverjum ári ein >árbók< komin við teimum bestu greinunum, hann hevur skrivað. Hesi viðurskifti hava summir menn vitað um í mong ár, meðan tann stóra fjøldin av fólkinum ikki hevur havt minsta gruna um tað. Ikki so frægt at viður- skiftini hava verið kannað til lít- ar og tískil vita vit ikki í dag um allar teir møguleikar hetta kolið hevur. Vit hava enn bert tey kort og tær uppmátingar, sum fransarnir gjørdu, at ganga eftir, og hóast ongar beinleiðis orsøkir eru at ivast í teimum, skuldu tær kortini verið kannaðar av nýggjum. Sjálvandi hevdu tílíkar kann- ingar kostað pening, men í slík- um tíðum sum hesum ber ikki til við góðari samvitsku at lata ein møguleika sum tað føroyska kolið liggja á láni. Vit mugu gera nýggjar gongdir einar 15—20 metrar inn í fláirnar og fáa tver- skurðir fram í fleiri støðum enn fransarnir gjørdu á sinni, og kol- ið, sum verður høgt, má kannast á nýmótans hátt, so rættiliga fæst at vita, um tað dugir best til beinleiðis brenni, útflutning, bensin ella oljuframleiðslu. Eg havi sjálvur kannað kol, sum er tikið langt inni í Prest- fjalli og kol, eg sjálvur havi funnið av tilvild, meðan eg klintraði har suðuri, og sjálvsagt er munur á koli, sum er tikið í útjaðarinum, har tað hevur verið undir ávirkan av luftini og tí koli, sum er tikið longur inni í fjallinum; hetta seinna plagar vanliga altíð at vera tað betra. Til hetta kann kanska sigast, at tær gjørdu kanningarnar ikki til fulnar umboða meðalgóðsk- una, men royndirnar geva okk- um nóg greiniligar upplýsingar um slagi av koli og hvat vit kunnu vænta okkum, um sterri vinna verður sett á stovn. At taka royndir av koli er nógv torførari enn ein skuldi trúð í fyrstu syftu, og er ein av teimum spurningum, sum enn ikki full semja er um millum teir kønu. Vit mugu minnast til, at hesar kanningar snúgva seg í mesta lagi um nekur fá gramm, og kanningin av hesum gramm- um skal ofta vera avgerðandi fyri tons í hundrað túsunda tali; í hesum føri er talan um miljónir. Tær fyribils kanningarnar av foroyska kolinum vísa, at vit her hava nakað, sum vit hava skyldu til at kanna gjølla, so mikið meira sum tað her snýr seg um eina kolanøgd, sum ikki er nógv undir 1000 miljónir tons. Av tí at kolalindin er so tjúkk, kann hver maður her høgga heldur meira enn til ber at høgga í teimum djúpu bretsku og polsku námunum, og vit kunnu fyri hvenn mann, sum arbeiðir í nám, rokna við einari meðal- framleiðslu upp á 1,65 tons í hverjum skifti. Grunda vit ar- beidislønina á ta løn, sum bretskir námsarbeiðarar fáa og rokna hana um til dansk-før- oyska prístalið, t.v.s. 8 kr. til mannin um skifti (sum er høg løn i Føroyum), fer arbeidslønin fyri hvert tonsið av høgdum koli at liggja um kr. 4,85. Rokna vit síðani hinar útreiðslurnar sum t.d. ráevni, timbur, orkunýtslu, umvælingar, rentu av kapitali, handilsliga og tekniska leiðslu at verða tær somu, sum royndir hava víst at tær eru í Onglandi, eru vit í ellum forum tryggjaðir og fara kortini at fáa kolið við einum framleiðslukostnað upp á kr. 9,50 fyri tonsið. Nú eru avskipingarlíkindini rættiliga góð á plássinum. Kolið kann við egnari vekt førast teir 3 bretskt og polskt kol? Vit mugu her alt fyri eitt gera okkum greitt, at tad i summum føri er lakari, men harafturímóti betri í ødrum, og undir ollum umstød- um. 300 fl Pr 8 n 6 x 40) £ ” Aa z Få w 3 ? 200 = x 3 UNDER ALT VERT 19 3þ kilometrarnar oman til tann frá- líka Trongisvág við rennistrong- i. Har er almikið av plássi hjá meðalstórum skipum upp á 3—4.000 tons, og umborðkomið fer samlaða útreiðslan av kolin- um at liggja eitt sindur omanfyri 10 kr. fyri tonsið. So hvat prísi viðvíkur er vinn- an kappingarfor, av tí at meðal- prísurin á bretskum koli liggur um 13 kr. við námið; haraftrat kemur farmagjald við jarnbreyt- ini og avskipingarútreiðslur, og vit koma tá upp á eitt tal frá 16 til 17 kr. f.o.b. fyri gott kol. Munurin í farmagjaldi úr Føroy- um til danska havn fer kanska at verða um 1 krónu meira fyri tonsið, kanska minni. Men hvussu er so føroyska kolið til góðsku samanborið við NORDSTRØMS PROFILER AF KULLEJERNE PAA SYDER Ø V.F. KØBENHAVN um altíð eins gott og kolið á Spitsbergen og Høganæs-kolid í Skaane. Tað eru jú tvinnandi slog av koli, nýrakolið og so tað heldur vánaligara káma kolið, sum meira er til av, men lutfallið millum bæði kolaslegini er ilt at gera av í forhond. Menn, sum í mong ár hava hegt kol haruppi til húsbrúks, halda, at lútfallið man vera 1—5 ella 1—4. Nýra- kolið finst í stoðum fyri seg, að- rastaðni er tað blandað upp í tað kámara kolið, men nýrakolið er so sermerkt í útsjónd, at lætt er at skilja tað frá á flutningsband- inum, og tessvegna ber til at gera allar hugsandi blandingar til útflutnings. Framhald —T——————— Jóhannes Bæk trúboðari, Tórshavn Ein sannur hirði, tað er tað tygum eru. Ein sannur hirði í orð og í gerð. Tygum koma altíð at vera ein glógvandi varði fyri tygara virki í Harrans víngarði. J.J. í Gerði