týsdagur 4. apríl 2000síða 5

Fyrsta føroyska symfoniin framførd Fríggjakvøldið fór søgulig hending fram í Norðurlandahúsinum. Íslendska Symfoniorkestrið leikti Symfoni nr. 1 eftir Sunleif Rasmussen fyri fullsettum sali DAGFINN OLSEN Sunleif Rasmussen hevur skrivað sína fyrstu symfoni. Hon er samstundis tann fyrsta í føroysku tónleika- søguni. Fríggjakvøldið leikti Íslendska Symfoniorkestrið symfoniina, ið hevur fingið heitið Oceanic Days. Íblásturin til heitið er frá William Heinesen, ið nevnir, at „det er igen en af disse oceaniske dage“ Norðurlandahúsið hevði latið upp millum salin og Klingruna. Áhugin var stórur fyri søguligu konsertini og útselt var til konsertina fríggjakvøldið og tískil var eykakonsert leygardagin. Sunleif hevur í verkinum roynt at lýsa havið, sum ein upplivir tað í Føroyum. Sermerkt var, at áhoyr- ararnir í salinum vóru sum smáar oyggjar. Tónleikur, ella hav, í allar ættir. Umframt orkestrið fremst í salinum, stóðu nevniliga eisini tveir tónleikarar, ið leiktu slagverk, aftast í salinum. Dirigentur úr Sumba Symfoniin var føroysk. Orkestrið íslendskt. Dirigent- urin var hálvur føroyingur. Bernharður Wilkinson byrjaði sum kórdrongur í London. Í 1969 fór hann undir tvørfloytustudium. Hann leikar við Blásarakvintett Reykjavíkar. Í 1975 fekk hann starv í Íslendska Symfoniorkestrinum. Hann hevur fleiri ferðir stjórnað orkestrinum. Hann hevur eisini fleiri ferðir vitjað í Føroyum og hevur luttikið á Summartónum. Bernharður Wilkinson er hálvur føroyingur. Mamm- an, Anna Dam, er úr Sumba. Eftir frumframførsluna fríggjakvøldið fingu Ber- harður Wilkinson og Sunleif Rasmussen blómur hand- aðar. Síðani vóru røðarar á skránni. Fyrst var Helga Hjörvar, stjóri í Norðurlandahúsinum. Síðani Høgni Hoydal, landsstýrismaður, Helgi Hjörvar, Reykjavíkar Býráð, Pól Jákup Thomsen, Føroya Symfoniorkestur og Þröstur Ólafsson, dagligur leiðari í Sinfóníuhljóms- veit Íslands. Anna E. Klett Fríggjakvøldið fór søgulig hending fram í Norðurlanda- húsinum. Íslendska Symfoniorkestrið leikti Symfoni nr. 1 eftir Sunleif Rasmussen fyri fullsettum sali Lesið í morgin: Frits Johannesen umrøður Oceanic Days 9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 66 - 4. apríl 2000 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 66 - 4. apríl 2000 Oceanic Days Pól Jákup Thomsen, Føroya Symfoni- orkestur, handaði Sunleifi gávu Tónaskaldið og dirigenturin. Sunleif Rasmussen og Bernharður Wilkinson fingu blómur handaðar eftir konsertina Ummæli BJARNI BERG MYNDIR: JENS K. VANG Konsert í Norðurlandahús- inum fríggjadagin 31. mars 2000, við Sinfóníuhljóms- veit Íslands. Dirigentur: Bernharður Wilkinson, so- listur Anna Elisabeth Klett. Skrá: Galdra Loftur eftir Jón Leifs, klarinett konsert í A-dur K. 622 eftir W.A. Mozart og Oceanic Days, Symfoni nr. 1 eftir Sunleif Rasmussen. Fyri meg var hetta viku- skiftið serliga hendingaríkt. Frammanfyri stóð vitjanin av íslendska symfonior- kestrinum, bara tað er í sær sjálvum er eitt stórt og serstakt upplivilsi fyri meg. Forvæntningarnir til kon- sertina fyri meg og fleiri við mær gingu mest út uppá okkara nýggju og einastu symfoni, sum nú í trý ár hevði ligið tigandi í skuff- uni hjá Sunleifi í Taastrup. Restin av skránni varð ikki kunngjørd fyrr enn seinni. Tó hevði eg latið mær for- talt fyri umleið tveimum mánaðum síðani at Anna Klett skuldi vera solistur, og tað gleddi eg meg eisini almikið til. OOOTó tær størstu forvæntn- ingarnar hjá mær vóru symfoni nr. 1 hjá Sunleif ella symfoni nr.1 hjá før- oysku tjóðini. OOOHetta bar nakað óbe- skriviliga undarligt við sær, at okkum skuldi ognast eina symfoni, sum annars bert tær stóru tjóðirnar úti í verðini megna - eins og ein fremmandur fuglur, sum boðar frá nøkrum nýggjum, men sum eisini kann geva okkum eina kenslu av ó- tryggleika. OOOMen hví ikki ?? Vit hava fyrr brotið upp úr nýggjum. Einaferð var Makedonarin nakað heilt nýtt og áður óroynt, var ikki eisini Sjeyk tað og Atlantic Airways ??!! Jú vit kunna eisini. Vit hava fólk til tað, bara tey fáa møguleikan. Kanska verður fullveldi tað næsta. OOOTað var fleiri ferðir boða frá, at symfoniin skuldi framførast í 1998, í 1999 og so endiliga var veruleikin frumframførsla í 2000. Symfoniin fyrst Eg sat sum á nálum og royndi at súgva til mín hvønn tóna, hvørt ljóð, hvørja rørslu og hvørja solo, har var so nógv at lurta eftir, at ógjørligt var at taka alt til sín eftir eina framførslu. Eg hoyrdi eitt stórt or- kesturverk á altjóða støðið, við einum modernistiskum dámi, sum kann framførast alla staðni í verðini. OOOOceanic Days? Jú, tað passaði. Eg kendi ein dám av at vera á sjónum við at uppliva tær margbroyttu klangfasadurnar ígjøgnum orkestrið, væl kryddað við percussion, synthesizarum, off stage tónleikarnum og surroundeffektum. OOOEitt sera úttrykksfult verk, ella sum onkur nevndi tað, neoimpressionistiskt. OOOEin nútíðar symfoni hevur ikki tað sama innihald, tematiskt ella melodiskt, sum vit kenna tað frá klass- isku ella romantisku tíðini. OOOHvørji symfonisk eyð- kenni eru so hjá Sunnleifi? Í hvussu so er eitt stórt sym- foniorkestur, tríggjir satsir, gjøgnumført tematikst ar- beiði, ein seintgangandi annar satsur og ein dámur av eini finalu ímóti endan- um, fyri at nevna nøkur dømi. OOOStruktururin í verkinum var fjøltáttaður, stundum einkul homofoniskur, aðrar tíðir polyfoniskur og stund- um merktur av surialismu. Stílurin er seinmodernist- iskur í tónamálinum, har t.d. dur og moll akkordir gjarna mugu fyrikoma, meðan t.d. tær flestu klangeffektirnar eru vanligar fyri 20-aldar tónleik. OOOTað sum var serstakt og serliga effektfult og væl- eydnað hesum viðvíkjandi, var surrround effektin, hetta, at ljóðið ferðaðist runt í rúminum. Eisini góvu synthesizaraljóðini tí sym- foniska klanginum eina heilt nýggja og effektfulla dimension, umframt lítli smakkurin í triðja satsi av sangi, meðan strúkararnir spældu, var yndisligt og effektfult. OOOModernistiskur tónleikur kann vera ringur at fylgja og skilja, tí vit sum áhoyr- arar mangla nøkur ele- mentir í okkara máta at lurta uppá. Eitt tema t.d., helst sangbart, sum vit kunnu fylgja ígjøgnum verkið og sum fyri áhoyrarar ger, at verkið upplivist sum ein heild. OOOSymfoniin hjá Sunleif var einki undantak í so máta. Tema, soloir, klangir, effektir so fragmenterað, at ringt er at finna tað, sum bindur verkið saman, ger tað til eina heild. T.d. staðið, har strúkararnir sungu. Tú reageraði bara - meir syngið meir. Nei, bert ein lítlan smakk, so víðari til nakað annað. Tað, sum bant verk- ið, saman var tað stóra og margbroytiliga klangkan- vassið, sum ongantíð var í frið og sum ongantíð gav tær frið..... »fyrr enn tú lást við kai....« endiliga friður. OOOUpplýsingar Sunleifs um nýtslu av føroyskum kvæða og sálmaskatti kann tykjast villleiðandi fyri áhoyrarar- an, sjálvt um hann týðuliga undirstrikar, at føroyska tilfarið ikki beinleiðis kann hoyrast. OOOVið hesum upplýsingum í bakhøvdinum, vil áhoyr- arin ótilvitað tvinga seg at royna at hoyra kvæði ella sálmasang. OOOFyri meg er verkið avgjørt í altjóða stíli heldur enn føroyskum. Tað ber brá av tí tivandi, óróliga, urbana lívinum. Eins og í verkum eftir italiumannin Bruno Maderna, har spælt verður upp á allar streingir í or- kestrinum í víðastu merk- ing, sum Sunleif eisini ger. Hetta er okkar fyrsta sym- foni. Hjartaliga tillukku við tí Sunleif Rasmussen. Tú hevur við hesum verkið sett ein nýggjan dagsordan fyri føroyskt tónasmíð. Nú er bara ein leið fram eftir fyi teg og verandi og komandi føroysk tónaskald, og tað er at ríka enn meira um før- oyska tónalist, har eisini stórverk eru ímillum. Upplivilsi Á skránni var eisini Galdra- Loftur eftir íslendingin Jón Leifs, sum er sermerkt tónaskald. Hann leitaði eftir einum ramíslendskum tónafalli, sum ikki mátti líkjast nøkrum øðrum í heiminum. Av somu orsøk upplivdi hann fá av sínum verkum framførd í sínum heimalandi. Tey seinnu árini er tó birt nýt lív undir áhugan fyri verkum hans- ara. OOOTað var eit stórt upplivilsi at hoyra íslendska sym- foniorkestrið framføra hetta verk. Tú fekk eina kenslu av, at hetta var teirra egna, og fólk yvirhøvur dámdi hetta verkið sera væl. OOOTað hevði eg ikki væntað, tí tónlist Jón Leifs er so serstak og púra ókend fyri føroyingum. Kann tað vera, at brøðratjóðirnar hava ein felags grundtóna sum ger, at vit á ein serligarn hátt so væl skilja hvør annan. Liggur tað kanska í kirkju- klokkunum, sálmasang- inum, eiðunum, rungan úr grøvunum og torusláttinum, sum nevnt í skránni? OOOSíðst, men ikki minst, er tað eins stórur heiður fyri Onnu Elisabeth Klett, at fáa loyvi at spæla eitt av kend- astu og fremstu verkum fyri klarinett saman við íslend- ingunum. Vit eiga at verða stolt av at eiga fólk, sum kann bjóða seg fram til eina slíka uppgávu. OOOAnna spældi klarinett- konsertina við ósvikaligum tekniskum tryggleika, klangligum og musikalsk- um varierandi spæli. Anna hevur ein serligan vakran, mjúkan klang og ein ser- ligan varierandi dynamikk, har hon stundum fer heilt niður í tað næstan óhoyri- liga. Innímillum vantar tó rætningur í veiku setning- unum og Anna gloymir at imponera áhoyraran tá høvi býðst. Men tað ger hon hin- vegi við sínum sjarmerandi rørslum. OOOAnna Klett er eftir mínum tykki ein av okkara bestu solistum, sum hevur eitt umfatandi tónleikavirksemi í Danmark. Nýliga var hon solistur onkrastaðni í Russ- landi, har hon framførdi eina klarinett konsert. OOOTað er uppgáva tykkara, kæru fjølmiðlar, at fylgja við slíkum fólki til gleði fyri okkum lesarar/lurtarar/ hyggjarar. Gloymið ikki, at hetta eisini er søguligt tilfar til komandi ættarlið. Tað er stórt upplivilsi fyri meg hvørja ferð, ið ís- lendingar koma higar at spæla. Tit sum stíla fyri, gerið hetta til ein fastan tátt í einum mentanarligum samstarvi við brøðratjóð okkara. OTakk til íslendska symfoni- orkestrið og takk, Bernharð- ur Wilkinson, fyri fantast- iska leiðslu.