leygardagur 27. september 1975síða 4

Síða 4 sosialurin Framgongd fyri finsku kommunistarnar Fólkademokratarnir, finsku kommunistarnir, triðstersta kommunistaflokkurin í Vest- ureuropa, stóð greitt sum sigurharri aftan á upptelj- ingina sunnu- og mánadagin, og hevði eina framgongd upp á umleið 2%. Tá helmingurin av atkveð- unum vóru upptaldar, høvdu Fólkademokratarnir fingið 19,1%, ein framgongd við 2,1%. Stersti flokkurin í Fin- landi, Sosialdemokratarnir fingu eina afturgongd upp á 0,9%. Stóri borgarligi flokkurin, Midflokkurin, var tann ikki sosialistiski flokkurin, sum for mest fram. Konservativi savningar- flokkurin fekk eina fram- gongd upp å 0,8%, sum til- samans gevur flokkinum 18,4 prosent av atkvødunum. Móti at rakettir verða latnar Amerikanski verjumálaráð- harrin, James Schlesinger, hevur sagt, at hann fer at vera ímóti at geva Ísrael tær nógv framkomnu Perhing miðteina rakettir. EF rósar Danmark Danska innspræningin upp á 5 miljardir krónur til at fáa liv aftur í figgjarliga virki, fekk rósandi umtalu frá figgj- armálaráðharrafundi í EF og rósandi umtalu frá bæði figgjarligu sambindingar- nevndini hjå EF og EF- kommisjónini, segði figgjar- málaráðharri Per Hækkerup aftan á fundin. Rúmdarfundir í Portugal Meira enn 400 rúmdargransk- arar úr umleið 40 londum — millum teirra Sovjettsam- veldinum og USA — fara mánadagin at luttaka í upp- latingini av 26. altjóða rúmd- araðalfundinum í Lissabon. Fundurin er hin fyrsti av al- tjóða slag, sum verður hildin í Portugal síðani kollvelting- ina í apríl í 1974. Nakrir fáir kendir rúmdargranskarar koma ikki við. Amerikansku stubbar uttaneftir rúmdarfararnir = hava av rúmdarsteðini NASA fingið boð um, at teir ikki sleppa at luttaka, tí rúmdarfarar mugu ikki ferðast til eki, sum NASA av trygdarorsøkum metir at vera »politiskt ostødug«. Nytt kriggj i Mideystri Palestinski leidarin Yasser Arafat hevur í eini samreðu við ungarska sjónvarpið sagt, at staðan í Mideystri er heilt nær upp undir eitt fimta kriggj. Nýggjur peningur í Suðurvietnam Nýggja stjórnin í Suður- vietnam hevur sagt, at ein nýggj peningaskipan skal koma í staðin fyri hin devalu- eraða pjastrin frá tíðini undir stýri Nguyen Van Thieu for- seta. Í frágreiðingini vóru oll handisfólk biðin um at lata aftur handlar sínar, og fólkið varð biðið um at halda seg av gøtunum í sjey tímar, fyri at skriva i skema um penga- goymslur sínar og skriva umsóknir um at fáa gomlu pengarnar býttar um við teir nýggju. Sveits við í valutaslanguni Figgjarmålarådharrarnir i Felagsmárknaðinum og í Sveits eru komnir ásamt um at lata sveitsarafrankin koma upp í »valutaslanguna« hjá EF, upplýsir fíggjarmálaráð- harrin í Belgia Willy de Clerq. Dollarin og vit Í samband við tær rættuliga stóru broytingar, sum hava verið í råfiskaprisunum seinastu árini, hevur frágreiðingin í rættuligan stóran mun verið tann, at dollarvirði er broytt. Og verunleikin er eisini tann, at virðið av dollaranum er av av- gerandi týdningi fyri okkara búskap. Meginparturin av okk- ara flakaframleisðslu verður jú seld til USA, men annars verða fleiri aðrir fiskaprísir og eisini valutakursir óbeinleiðis ávirkað- ir av støduna hjá dollaranum. Inn til 1971 var dollarkursurin fastur í mun til krónuna, og gav 1 dollar tá 7,50. Hetta árið varð dollarin tó niðurskrivaður, og tvey ár seinni, í 1973, varð dollarin gjørdur flótandi, soleiðis at virðið av honum verður avgjørt av útboði og eftirspurn- ingi. Sum hjásetta mynd vísir, hevur dollarin síðan tá sveiggjað almikið, og hevur hetta havt beinleiðis ávirkan á okkara råfiskaprisir. Grundarlagið fyri útrokningunum av ráfiskapris- unum á hýsu og toski 44—70 cm. er galdandi prísur í USA. Í dag er prísurin á hýsu í 5 punds pakkum 87 cent pr. Lb., t.v.s. 454 gr. Um dollarkursurin er 6,00, verður prísurin hesin: 0,87 dollar á 5,50:0,454 kg. 11,50 pr. kg. Um kursurin í staðin hevði verið 5,50, hevði úrslitið verið hetta: 0,87 dollar á 5,50:0,454 kg. = 10,54 pr. kg. Hetta gevur ein mun upp á 96 oyru pr. kg. flak. Roknað verður við, at tað fara 3,3 kg. av ráfiski til 1 kg. av flaki, og tá svarar hesin munur til 29 oyru pr. kg. ráfisk. T. v. s. at tá dollarin hækkar 10 stig, ávirkar hetta hýsuprísin A við 6 oyrum. Tað prisfall, sum vit høvdu frá november 1974 og til umleið juni mánaða, var fyri ein stóran part orsakað av falli í dollarkurs- Ldvalgte vahrtaers Á Á kursuðswing over for = | Nr. 66 — 27. september 1975 inum. Í november 1974 var dollarin umleið kr. 6,00, men so við og við fall hann til umleið 5,40. Hetta mátti jú merkjast á fiskaprisunum, og tað gjørdi tað eisini. Fyri 2 mánaðum síðani byrjaði hann tó at menna seg aftur, og tá hesar reglur verða skrivaðar, er hann um 6,20. Óli Jacobsen fiskimannafelagsformaður Úrslitið av hesi hækkan hevur eisini - verið ein tilsvarandi hækkan av av avrokningarpris- inum, og so mikið kann sigast fyri vist, at uttan hesa hækkan, høvdu tær 10 milliónirnar í rá- fiskagrunninum ikki strekt langt. Orsøkin til hesa menning av dollaranum er, at fíggjarliga rákið í USA er vent, soleiðis at yvirskotið á handilsjavnvágini er økjandi, prisvøksturin er T ——— ————} minkaður, og idnadarframleidsl- an er í menning. Hetta saman við ødrum hevur styrkt um álitið til amerikanska búskapin, og úrslitið er so ein sterkari dollar. Hvat ávirkar dollarkursin? Orsøkin ti, at dollarin hevur ment seg aftur, er, sum sagt, tann, at vend er komin i figgjar- ligu gongdina i USA, og at framstig i búskapinum verða merkt næstan dagliga. Men kursurin hækkar ikki javnt dag um dag. Til tíðir ger hann stór lop uppeftir, meðan hann so inn ímillum stendur í stað og kanska eisini lækkar. Tey viðurskifti, sum ávirka gongdina í dollaranum, eru rættuliga nógv. T. d. hevur rentulegan ein stóran tydning, Rentulegan er hægri í USA enn í Europa, og styrkir hetta um dollaran. Øll góð tíðindi hava eisini eina mennandi ávirkan. Um mánaðartelini fyri amerik- ansku handilsjavnvágini eru góð, merkist hetta beinanvegin á dollarkursinum. Verður roknað við góðum tølum upp undir eina slíka mánaðarliga kunngering, so mennir hetta eisini, men eru tølini ikki so góð, sum roknað varð við, fellur dollarvirðið beinanvegin aftur. Uttanrikis- viðurskifti, sum amerikanska sølan av korni til Sovjet og friðaravtalan í Miðeystri, hava eisini havt eina mennandi ávirk- an. Men so eru eisini onnur viður- skifti, sum trýsta dollaran. Danmark fær eina ferð um mánaðin síni gjøld úr grunn- unum hjá EF. Uppundir hesa útgjaldan styrknar krónan altíð við tí úrslitið, at dollarin fær tilsvarandi lægri virði. Eitt annað trýstandi fyribrigdi er »profit taking<. Hetta kemur fyri, tá teir, sum hava keypt dollars við vinningi fyri eygað, selja hesar fyri at realisera vinn- ingin. Um hetta verður gjørt av nógvum í senn, kann dollarin vikna nakrar dagar. Tað kunnu eisini vera heilt óvanlig viðurskifti, sum gera seg galdandi. Fyrst í hesum mánað- inum var orsøkin til dollarfall, at býurin New York var við at fara á húsagang, og tað var ivasamt, um býarkassin kundi greiða fyrstkomandi lønargjaldsdag. Fyrst í hesi vikuni hækkaði dollarin frá 613,80 mánadag til 621,65 týsdagin. Í hesum før- inum var frágreiðingin tann, at tey týsku handilsjavnvágtelini vóru sera vánalig, og ekta doll- arstyrkin í mun til D-markin var orsøkin til hetta lop.