leygardagur 20. desember 1975síða 10

Síða 10 D å markinum til tad velduga og ókenda. Og soleidis må vera og fer altid at verða. Menniskjað fer ongantíð at finna frið við hetta mark, altíð fer tað berg- tikið at tráa niður í heljra- dýpið at leggja tað undir seg. Menniskjað er viljin til lív í sínum hægsta stigi, lív, sum í ótemjandi mátti roynir at fara út um seg sjálvt. Tað fara altíð at verða tíðarrák og einstaklingar, sum heilt fara at laga seg eftir ti verðsliga — sum avgjert og turrisliga fara-at halda seg innan fyri markið. Men hesi hava slept nekrum, sum hoyrir menniskjanum til. Tað stóra, ókenda landið uttan- fyri hoyrir hóast alt inn undir valdið hjá sálini og andanum. Tað fer ferð eftir ferð at tráa út hagar og tann hugsanin, at tað til endans fer at gevast og vera nøgt við tað, sum er, verður í øllum sínum klók- skapi ein kvervisjón. Vit halda okkum sjálvi so avgjørt hoyra til eina tíð, sum steðgar við markið, halda okkum hava lyndi til at vera nøgd við henda heimin. Men tað er ein villa. Tað, sum vit kalla okkara tíð, er í roynd og veru bert ein evarska lítil broyting oman á nutidini, ti partinum, sum er sjónskast- ur. Og hann sigur einki um dýpið, hvaðna minni broytir tað. Tað fjalir sínar loyni- dómar fyri okkum, so vit ikki rættiliga fáa kannað eftir, hvat har fyriferst. Tá byrg- ingarnar fara í eðrum stoðum enn har, vit eru von við, hava vit ikki hómingina av tí. Tá markini spreingjast av eðrum orsøkum enn teimum, vit kenna so væl, kenna vit ikki megina aftur og síggja ikki, at nakað hendir. Okkum tíð kann tykjast merkilig og kollveltingar- kend. Men lívið, og menn- iskjað hava vit ikki um- skapað. Í tí býr sama megin sum áður, ið altid roynir at finna sær mál bæði í avold- aðum og nýggjum formum. Trongdin at røkka út um karmin á okkara tilveru er stødugari enn okkara hugs- unarheimur og tað rák, ið eyðkennir tíðina, vit liva í, — ti hon er givin okkum av liv- inum sjålvum, og letur seg ikki tyna. Hetta er ikki nøkur frumkend trongd, ið so líðandi fer at hverva, men eitt fyribrigdi í ovastu lyndini á náttúruni, ein avleiðing av lívsins stødugt vaksandi riki- demi — so sum menniskjan sjálv er tað. Henda trongd er ikki dømd at hverva. Hon fer altíð at fylla sál menniskjunar og við sínum velduga veingjaflogi eggja henni út í hetta kenslurika stríðið, sum fyri menniskjuna týðir tann størsta eldhuga, liding. lukku og Vid livsins ytsta mark fer ongantið nakar friður at verða. Har fer ongantíð at verða útkalt, oyði og kvirt. Tí skuldi tað verið, mátti lívið sjálvt fyrst verið útarmað. Grevir í hópatali eru har niðri uttan fyri Jerusalem, henda ævinleikadreymanna stað. So tætt tilsamans hvíla tey uttan fyri múrin, log har til hvíldar gjøgnum ártúsund. Lætt er at síggja tað góð- varna í teirri hugsan, sum býr undir at tey liggja har. Men skuldi menniskjað av álvara mist henda longsulin eftir tí, sum uttan fyri liggur, skuldi henda ótroyttiliga vekan hildið uppat, skuldi mannaandin med alla givist við at reist seg upp ímóti tí óendaliga tómleika — tá hevði tað verið fátækari og hevði mist ein part av sær sjálvum burtur. Og lívið sjálvt hevði verið fátækslig- ari, svikið og avmarkað. Eisini tann, sum ikki trýr, má sanna, at so er. Eg síggi niður í deyðsríkið, har kvøldarskuggarnir nú fara at taka til sin og nåttin i øllum sinum veldi fer at koma niðan frá strondunum av deyðans havi. Eg siggi sjón- liga, hvussu tómt og oyðið har er, at fyri meg er har einki at finna. Men harfyri bindi eg ikki frið við markið. Eg kenni hesa pinuna innan í mær, tí at eg eri ein livandi, andi mín roynir at slíta leinkjurnar, tanki mín at finna eitt svar, tí hetta eru viðurskifti, sum mær er givin máttur at óttast og grunda um. Ikki ti, eg siggi markið, men eg veit, at har fer sál mín aldrin at finna frið. Klokkurnar klykkja frá óteljandi kirkjum í Jerusa- lem. Teirra fagnandi gleði- rómur er mær fremmandur sum teirra átrúni. Í kvirruni heruppi á fjallinum er tað, sum royna tey har niðri nú í skýmingini at halda myrkrið og allar óndar maktir burutr við dularfullum gandatrumm- um. Eg vendi mær frá teirra gangi út móti deyðsríkisins, pínunar og kvirrunar landi. Eg líti smniliga út yvir alt hetta, meðan náttin alsamt sígur omanyvir. Eg eri ein trúgvandi við ongari trúgv, ein gudrekin gudsnoktari. Eg skilji Getsemane, men ikki sigursrómin. Sólin bakar. Deymurin av midøld hongur í teimum trongu getunum. Sktinir Franciskanaramunkar fara hólkandi í esjandi sandálum eftir Via dolorosa, meðan teir mala teir sveittutu rósu- kransarnar millum fingrar- nar, Muezzinar boða biti- tíman úr moskartornunum, suffandi kvinnur kyssa tann prýðiliga marmarasteinin, har Jesus varð sveipaður og salv- aður eftir 9Þ menniskjuni sosialurin høvdu fingið hann tiknan av døgum. Allur býurin sveittar av átrúna í hesum doyvandi hitanum. Prestarnir messa, roykils- iskerini slíma uppi á Golgata, vígsluvatnið verður slett á hina gåtuføru heilagu grøv- ina, Thora'in verdur reksad upp i samkomuhusinum, tey rættrigvandi fella å knæ vid andlitinum móti Mekka, luft- in er kviðin av avbjóðing. Her metast eystur og vest- ur. Her venda áratúsund ranguna út. Kriggsgudur Ísraels tornar sína ævigu vreiði, Muhammed valdar sum ein beduinarahevdingi á sínum sælunnar hæddum, krossriddararnir leika við drignum brandi í blóðugari ránsmannaromantikk, teir bikasvørtu innvølirnir í ti heilagu Gravarkirkjuni, hesi rædslukømur kristindómsins ringja seg í vónleysum loyni- gongdum, bogum, trappum og aftratvekstrum — sum ein villiniborg av trúarsamfel- øgum, trúarjáttanum, læru- setningum — ein trúgv, sum hevur fingið tarmakast. Gudsdyrkanin, pátrúgvin og ráskapurin, hesir ævigu fylgi- sveinar hjá ti heilaga gera sær sum gammar til góðar av fortíðarinnar ræi, deymurin stendur sum roykilsi upp móti tí reina himmalinum,. Tann, ið ikki trýr, gleðist um vantrúgv sína, um vissu sína um, at himmalin er tómur, at offrið ikki rekkur upp til nakran gud. Sigursrómur átrúnans hevur valdið og sálarinnar smædni longsul dúrar og sjúklast í armóð, andstygd og sjálvsvanvirð- ing. Hult í liljum og fjallana blødandi anemonum liggur Galilæa, fagurreyðar standa dreymasóljurnar oman móti ti stilla Genesarets vatninum, trygt daga Karmel og Liban- on móti luftini. Undurfagurt blómar várið tølandi og bloðandi sum eitt ovfullt hjarta, lyft upp móti tí reinu rúmdini — eitt heilagt minni, sum ikki ferst, um egna várið í mannahjartanum. Her er ónomin grund. Her var tað hin fríska og klára keldan veldi upp úr jørdini. Airnar verða dálkaðar, fyllast av evju og gruggi, tá tær skulu væta landið hjá øllum livandi, sum esjar av teirra samansavnaða skarni — men fjallakeldan verður ikki dálk- að: av teimum. Hon heldur á at vella í einum heimi, sum er leysur av allafi tíð, har alt'er ævigt og ikki ferst. Eg undrist á, hver tú mundi vera, tú sum gekk her á hesum somu getum, sum enn eru. Eg veit tað ikki, og eingin annar veit tað heldur. Svarið er hult í gomlum søgnum. Tú ert vorðin ein lýsandi skepna, runnin saman við tínum ævinleikans landi, Nr. 88 — 20. december 1975 trúnaðarmaður hjá allari mannaættini — men kortini ókendur. Og soleiðis mátti tað eisini gangast tær, tí tað stór- merkiliga og velduga var ikki tú sjálvur, men tað, hvers amboð tú vart. Tað, sum tú vart fyrstur at bera stór og undurfull boð um. Kærleikslæra tín er ikki tí egna, men mannahjartans. Tú hevur ikki skapað hana, men sum tidirnar liðu hevur hon trilvandi vaksið seg fram og er farin at vita til sín. Og hevði tað ikki verið, hevði tú ongan boðskap havt at borið fram og eingin veruleiki hevði verið í orðum tínum. Men tíðin var komin at menniskj- uni kundu fata nakað av kærleikans veru og at eitt vár kundi spretta um alla jørðina. Og tú var tað, sum opnaði hina uppturkaðu jerð, so keldan kundi vella. Men tað er nóg mikið, og tað undrið er nóg stórt. Inni havi eg ongantið upp- livað teg á gåtuføran hátt og fari ongantíð at gera tað. Men tann mannakærleikan, sum tú umboðaði, kenni eg sum hjartatáttin í allari mínari veru. Tí soleiðis kann tað vera bæði hjá ti van- trúgvandi og honum, sum trýr. Her velst ikki um kristindóm, men nakað sum fer at verða standandi nógv longur enn hann, ti einaferð fer kristindómurin at hverva sum allir aðrir átrúnar. Givist fer helst at verða við at dýrka Gud bert i ti ytra. Men tann keldan, sum veldi út í dagin og ljósið, er ótemandi, hon kemur úr æðrum, sum greina seg djúpast í sálarinnar óstillaðu longslum, — tí er tað, at hon ongantíð tornar. Kærleikans læra við sínum einfaldu, lyftandi orðum fer altid at liva, veri hon so bæði kúgað og avnoktað. Hon hoyrir mannaheiminum til, er samantvinnað við veru menn- iskjunnar, hóast alt, og eitt- hvert rættiligt vár í ættar- innar lívi fer at spretta úr henni. Sum tað stersta og dýrmætasta fer hon at fylgja okkum til tíðarinnar enda. So nógv haldi eg hóast alt um menniskjað, hóast alt myrkur á jørdini og hóast so evarska lítið av tí, sum mannakærleiki ber í sær, er blvið veruleiki og enn tykist fara at vera tað um ókmonar tíðir. Ti hon er tað kortini sum ber øllum uppi og gevur ollum meining, hon er tað, sum eingin ágangur nakran- tíð kann fáa at tagna. Tíðin, vit nú liva í, — ein tíð, sum á mangan hátt av- noktar og háðar boðið um at elska hver annan — festir bert hesa trúnna upp aftur meira. Tí ikki krevst at vera so ovurhonds gloggur fyri at duga at síggja, hvussu vón- leys og turrgeld hin øvugta lívsáskoðanin er. Henda fyri- litsleysa dýrkanin av harð- skapi, sum verður søgd at vera ein gátuferur og upp- byggjandi máttur er ein læra, sum púra hevur mist alt samband við veruleikan — og í roynd og veru hongur í leysum lofti. Tað er hon, sum er veruleikafjar — og ikki kærleikin. Læran um manna- kærleika er djúpt fest í veru- leikans grund, meðan tað „sum ongan kærleika eigur í sær< livir eina skuggatilveru, sum — so ræðandi tað enn kann ljóða — bert sýgur fødi sína úr heimi teirra livandi. Men so nógv í tilveruni er bert eitt skuggalív. Djúpir óveruligir skuggar. Ti er tað, at her er so myrkt. Nei, ikki stendur kærleiks- læra tin í serliga høgum meti beint nú. Skuldi tú verið ein Messias hjá okkum, sum í dag liva, mátti tú havt annan boðskap at borið. Eingin tíð hevur meira enn okkara lurtað so tolin eftir frelsarum, men teir mugu vera úr ødrum tilfari enn tú. Fylgisveinarnir høvdu aldrin valt teg til høvdinga, ti tú hevði ikki hóskað at verið oddamaður teirra. Tíðin er ikki tín. Hevði tú komið í dag í staðin fyri hina ferðina, hevði tú verið upp- aftu; visari í at verið kross- festur, bæði fyri læru tína, men eisini orsákað av tí ætt, tú vart runnin av. Og eingin hevði tikið deyða tin upp á tunguna, hvaðna minni talað um nakra uppreisn. Og kortini er tann kærleiki, sum tú boðaði inniligast av ollum, tað einasta, sum tá saman um kemur, veruleiki. Tann einasti sanni veruleiki, vit eiga. Hetta visti tú, sum livdi í ævinleikans landi. Tú, sum stóð og hugdi út í oydimørk- ina, men sást lívið blóma við markið á henni. Tú, sum skilti, hvussu dýrabær gávan er, sum okkum er givin. Sum visti, hvat stríðið veruliga er um. Tú, sum beyð frið á jørdini, men stríð í manna- sålunum. Foldin blómar, har tú eina- ferð gekst. Galilæa liggur ljóst og lukkuligt í sólini, oman móti Samaria liggur tann eiggiliga Jisreelfløtan, sum tú sást sum barn. Her er gróður og vár, men allastaðni er oyðimerkin nær við síni týning og følnan. Og blómu- prýðið er sum litað av blóði, sjálvt moldin er fagurreyð, sum var tað haðani, várið fekk sína dimmu glóð. Land títt er av sonnum eitt blødandi hjarta í einari deyð- ari og uppturkaðari verð. Eitt strids- og ævinleikans land! Hans Thomsen umsetti eftir Pár Lagerkvist