leygardagur 1. november 1975síða 10

Síða 10 sosialurin Nr. 76 — 1. november 1975 Bern spældu í viðalundini. Nøkur flogfor komu inn yvir býin, eitt fylgi av stórum her- flogførum við trimum motor- um. Eyguni vuksu í børnunum, tey veittraðu og læðu. Allastaðni uttan um Pére Lachaise kirkjugarðin var svart av fólki, sum bíðaði eftir skrúðgonguni. Vit tóku at ringla við byssunum og at selja merkini: >Til smábern- ini í Bilbao. Gevið tað, tygum sjálvur vilja. Til smábernini, sum líða neyð!< Áhugavert var at leggja til merkis, hver ið keypti. Arbeiðsmenninir og konur teirra lótu í heilum og tað nógv eisini, bæði fimm og tjúgu frankar. Friggjara- per lótu sjáldan nakað, og tað helt eg vera legið, tí var tað heima hjá okkum, hevði ein ungur drongur latið, helt hann seg vera nakað, men her tóktist hann at gera seg upp við at lata vera. Og hon, sum undir liðini á honum gekk, hugdi so vælhýrd og full av girndarhugi at honum, tá hann noktaði, hver skal siga: hasin dugir at fara um pegnar, hatta verður inni- løgumadur. Og so var hann eisini so góður á ein annan hátt, sum bara hon visti um. Heldur ikki lótu hesi konu- fólkini, sum gingu og leiddu hund, nakrantid nakað oyra. Nógvar av húsmeðrunum segdu seg longu hava keypt fleiri merki, men tíanverri lagt tey eftir við hús. Einstakir vælílætnir menn segdu nei, so har skuldi einki vera at ivast i. »Jumen, hetta er til børnini — .« Men svarid var: »Nei!« Teir høvdu fleiri hundrad metrar at ganga, áðrenn teir sluppu burtur úr hesi arbeiðsmannafjeldini og í heilum stødgadi onkur bússan teimum. Hevdu teir sett sær eitt merki fyri nøkur fá oyru í jakkauppslagið, hevdu teir fingið gongufrið, men teimum tókti frægd í at sleppa at sýta. So kom skrúðgongan eftir gøtunum og eingin endi tóktist vera á henni. Tey gingu eini seks-sjey lið um lið, menn, konufólk og bern og stevið var sum Harragud veit. Nógv royktu, onnur prátaðu saman, vendu sær á og læðu. Einki sást til nakað brennandi krav um at lata Spania vápn. Hesi fólkini hevdu beint strítt seg framt til týðandi fyrimunir, høvdu vunnið sær fjøruti tíma viku. Tey vistu, at mótsteðumenninir stóðu har, uppreittir og tilreiðar at leypa á. Hjálp til „teir reydu« í Spania hevði verið tikin sum ein nýggj stættaratsókn, ein vidkan av valdinum. Tá hevði bardagi staðist av, og við tvey av landamerkunum stóðu útlendskir figgindar. Ti var tað, at hesir fronsku arb- eiðsmenninir gingu so friðar- ligir og vælviljandi við í hesi skrúðgongu, tí nú ráddi ikki um at fáa sær fleiri mótsteðu- menn, men vinir og tað ongantíð ov nógvar... Teir fingu sær pengar upp í hondina og lótu, bússurnar tóku at tyngjast. Jú, bern- unum mátti hjálpast, eyðveri tað og her máttu øll vera samd. Bernunum bar til at hjálpa, tí tey vóru ikki vaksin. Skrúðgongan nærk- aðist kirkjugarðinum. Eina- ferð vórðu kommunardar i hópatali riknir út higar, máttu hopa eftir hæli, av tí at teknikkur og hersnildi vóru sterkari enn ein hugsjón. Í dag komu arbeiðsmenninir í París sinniliga gangandi, í sunnudagsklæðum, fimm- hundraðtúsund manns við veldi í stjórnini, men líka so máttleysir fyri tað. So varð farið inn um portrið á Pére Lachaise kirkjugarðinum. Nú hevdu oll í skrúðgonguni fingið sær merkið við myndini av kommunardunum upp á bringuna. Kirkjugarðurin var sum ein lund við smáum steinhúsum. Innan fyri hurðar við rust- aðum lási vóru rúm við foto- myndum av teimum deyðu og gjørdum blómum. Gomul tre við hýggiskotnum bulum og slavnum, dimmgrenum leyvi reistust yvir hesum líkbýi. Inni í myrkrinum hómaðist gravarleiðið hjá Thiers so rúgvismikið at síggja til. Í brekkuni sótu áskoðarar allan vegin niðaneftir á grev- unum — hevdu havt mat og vín við sær, sótu nú og fingu sær morgunmat í Bellum hesum grena, konufólkini og bernini og ljósum summar- klæðum. Glas og postalin Tann stóra glasverudeildin gevur tygum góðar møguleikar til at koma heim aftur við júst tí rætta tt Hø Stórt pláss og stórt úrval Í hinum deildunum finna tygum nærum alt innan fyri ísinkram — el-lutir — hitaverk sanitet — rør- og rørlutir PF MARIA POULSEN & CO TORSGØTA 10 - TELF. 12000-12001 - TORSHAVN Vit fóru niðan eftir ti brøttu, smølu kirkjugarðs- gøtuni. Ein riðil av fólki, sum hevði verið uppi hjá múr- inum, kom ímóti okkum. Nakrir hermenn vóru við teimum. Eitt konufólk rópti frå sær sjálvum: Hyggid, hermenninir eru við okkum! Men allir vóru ikki, minni enn so. Í sidugøtunum uttan um kirkjugarðin stóðu her- menn á varðhaldi nakað burturfrá, í túsundatali undir dimmbláum stálhjálmum. Byrsurnar hevdu teir sett í pýramidur frá sær fram við pansaravognunum. Hetta vóru ikki Parísbúgvar, men álitismenn, varð sagt. Vit fóru niðan seinastu brekkuna. Ein dungi av blóð- reyðum kransum lá framman fyri múrinum, har kommun- ardarnir fullu. Bein yvirav vóru oddamenninir hjá arb- eiðararersluni samankomnir á einum palli. Her vóru teir vanir at standa á hverjum ári, meðan skrúðgongan fór framvið. Í ár sótu teir. Men ímóti deyðans múri, millum dungar av líkum, reistust Baskarar — einsa- mallir og óhjálpnir í teirra seinasta stríði. >Til smábernini í Bilbao! Tygum lata tað, tygum vilja. Til smábernini, sum líða, Monsieur.« II Í fleiri tímar fór einki tok frå fronsku steðini við landa- markið, Cerbére, inn í Spania. Bergholid gjøgnum fjallið læt seg upp, so slavið og svart at síggja til aftur ímóti hesum heita og ljósa summardegn- um, men hermenn hevdu sett stongsil á, av tí at fleiri spreingingarroyndir høvdu verið gjørdar, so har var einki annað at gera enn at royna at dragsa sær kuffertini upp um bratta fjallið. Ovast uppi gekk landamarkið, og fyrsta tú steig niðuravaftur hinu- megin, stóðst tú á spanskari jørd. Teir brúnu åsarnir stoyttu sær niður i hetta ljósa, tóma rúmið, har hitt mjólkalitta Miðalhavið lá í sóltámi. Undir okkum lá fyrsta spanska bygdin, Port Bou. Vit gingu kleivina oman at húsum, millum grágrent kak- tus við hesum brennandi gulu blomstrunum. Báðu megin landamarkið stóðu vaktar- menn, og ein fín, gerandi kensla av skjótt at vera fram- komin fylti sinnið. Tá kom róp í niðri á vegnum. Hverki vinmaður mín ella eg hevdu givið okkum far um hetta, fyrr enn vit sóu nakrar hermenn koma stórleypandi niðan ímóti okk- um við byrsunum á lofti. Tivandi fóru teir við okkum oman í eini lág, hvít múr- steinshús, sum vit ikki høvdu varnast. Hetta var toll- og passeftirlitið. Skýmligt var inni, og har stóðu nakrir menn í vanligum klæðum og bíðaðu eftir okkum; hesir ljósabrúnu re- volvarahúsarnir skygdu kámt nú í skýmingini. Maðurin, sum kannaði passini hjá okkum, hevði eina leðurreim við patrónum um skevningin. Hinir søgdu seg beint hava tikið ein Amerikanara, sum hevði nøkur óskiljandi pappír stungin inn undir sveitta- reimina í hattinum. Hann var nú á veg til fongslið í Barce- lona. Um eg ikki vildi gera so væl at tøma lummarnar. I regnfrakkanum hjå mær fann eg eitt samanrukkað bræv, sum mátti hava ligið har í mánaðir. Eg hevði sjálvur skrivað tað til ein týskan burturflytara, men tað var komið aftur við uttanáskriftini: móttakarin ókendur. Eg legði tað á borðið hjá hinum pappir- unum. Tað var helst eitt bræv, sum púrt einki heyði at týða, eg mintist ikki longur, hvat í tí stóð, men greiðast mátti so frá hesum. Fyri hvenn minuttin, ið fór, vaks tað í gåtuførum týdningi, har tað lá samanrukkað og óupplæt- ið. Eg hevði ferðast við tí fleiri túsund kilometrar, men nú varð tað funnið. Og hví skuldu hesir menninir fara at góðtaka tað? Vunnu mót- stødumenn teirra, vórðu teir deydadømdir allir fimm, so har mátti ansast væl eftir og eingin ivi vera um, hvenn teir lótu sleppa inn um landa- markið. Nú fór hetta brævið, sum kanska fór at støda mær, bráddliga at fora meg longur, langt inn í land teirra, og Gud viti, hvussu endin mundi fara at verða. >BOMBARDEOx< Maðurin við patrónreimini andaði á eitt stempul og trýsti tað niður í passini. So fýrdi hann pappírini yvir til okkara: Tøkk skulu tit hava, so kunnu tit fara, segði hann. Salud! Inni i einari grønari vik vid sandbotni lå Port Bou. Eini sundursorað hús var tað fyrsta, vit sóu. Minnið um eydnurík, sól- glitrandi summer heima, við sama roykinum av sjógvi og fiski, rak fram fyri meg. Jú, her var okkurt, sum var íheimligt, og eisn nakað, sum ikki var tað. Á húsaveggjunum og tre- unum vóru svartir pílar, sum vístu leiðina inn í býin. Vit gingu eftir teimum gjøgnum tær smelu, kronglutu getur- nar, sum lógu púra mann- tómar í middagshitanum. At pílarnir sum D komu allir einum stað, enda saman í