mikudagur 19. november 1975síða 6

Síða 6 Nr. 81 — 19. november 1975 Svar mítt til Knút Wang Í Dagblaðnum 5. nov. h. á. hevur Knút Wang drúgva politiska grein. Har standa eisini fýra myndir. Ein av Tórsteini Peturs- syni, sála, síðan myndir av A. Samuelssyni, P. M. Dam og Louis Zachariassyni. Allir hesir fýra navnframu politikarar eru ikki okkara millum í dag. Hvíli teir í Harranum, og frið ynski eg minnum teirra. Um hin fyrst nevnda verður skrivað, at hann var leiðari av andsteðuni móti núverandi formi heimastýrislógarinnar. Hinir triggir verða undir einum skírdir fadrar at heimastýrislógini. Í somu grein kemur Knút Wang inn upp á tað, sum undirritaði skrivaði í Norðlýsinum 24. okt. og í Tingakrossi 25. okt. h. á. undir navninum: Umboðan Feroya á Danatingi. Í hesum viðmerkingum Knút Wangs um grein mína er hann sakligur, og tað takki eg fyri. Hann er ella hevur verið politikari og uppaftur eldri politiskur orð- gongumaður í blaðskriving Dag- blaðsins, so hann má vita, hvat hann skrivar um í dag. Men tá ið sami maður skrivar, at eg leggi allan Fólkaflokkin undir tað, sum ikki kundi sam- tykkjast og fremjast av sjálvstýr- ismálum undir sjálvstýrislands- stýrinum, skal eg við hesum avsanna hetta. Tað er skeivt, og stendur ikki við einum stavi í grein míni, tvertur ímóti, hverki beinleiðis ella óbeinleiðis, og tað var heldur ikki ætlan mín. At eg havi skrivað, at Fólkaflokkurin var lagghallur tá, skal eg standa við, ti tað er satt. Tá ið klípa, stór ella lítil, svíkur í veggi ella varða, sum upp er lagaður, kann, sum ollum kunnugt, garðurin fara av lagi, um hann annars ikki raplar niður, eisini hornasteinurin, og tí haldi eg sjálvur, at orðið lagg- hallur er sámuligt ella hóskandi orð at nýta um ein fiokk, sum góðtekur ein tinglim sín, ið atkvøddi móti sjálvstýrismálun- um, sum legmaðurin Hákun Djurhuus, landstýrisins vegna legði fram á tingborð til atkveðu- greiðslu. Tað varð felt av egna partamanni hansara, uttan at Fólkaflokkurin læt við seg koma alment av álvara. Hesa hending í tinginum kundu hverki Hákun Djurhuus, táverandi legmaður, ella Knút Wang fáa skuldina fyri ella fyri alt tað nakar annar í Fólkaflokkinum. Hetta var tíverri ikki alt. Søgan er longri. Til komandi val í 1966 varð sami tinglimur Fólkafloksins upp aftur stillaður í valdømi sínum, sjálvandi upp á stevnu- skrå Fólkafloksins, sum nevnir seg Radikalt sjálvstýri, og tað løgna hendi, at hann varð aftur valdur, uttan at Fólkaflokkurin rætti hond frá síðu alment fyri at forða hesum til fulnar, tað ið eg kenni til. Rættið meg, um annað er farið fram. Knút Wang setur fram spurn- ingin: >. . . hvat heldur hann (undirritaði) so um, at Sjálv- stýrisflokkurin var gubbi til upp- skotið um at broyta læraralenina frá 50 — 50 til 45 —50. Ein skomm, sum legtingið nú átti at vaska av sær« (sitat endað). Til henda spurning skal eg svara beinanvegin, at hesa broyt- ing helt eg vera skeiva, og tað haldi eg framvegis. Hetta var eitt av teimum málum, sum sjálv- stýrislandsstýrið átti at rættað. Tað kundi verið gjert; men tað hendi ikki. Hví varð tað ikki gjørt, tå ið Fólkaflokkurin i Utvarpinum upp undir valið í 1962 júst nýtti hetta mál móti Sjálvstýirsflokkinum, og veljarar Fólkafloksins í Vága valdømi kundu eisini hoyra tað, har talað varð um tjóðarvirðir, sum ein ikki fyri alt í verðini mátti lata gleppa sær úr hondum, virðir, sum sermerkti okkum sum fólk, eitt mál av mongum eðrum av sama slag. Har varð tó tað týdningarmikla gloymt, at Sjálvstýrisflokkurin hevði verið í samgongu við Javnaðar- og Sambandsflokki- num, sum Knút Wang skrivar, vóru fadrar at heimastýrislógini. Tað er ikki landsstýrið, sum ger lógir landsins; men umsitur tær. Tað er Feroya legting, sum ræður. Sjálvstýrisflokkurin hevði tveir tinglimir og ein mann í landsstýrinum. Hesin landsstýr- ismaður okkara hevði skúla- og mentamál undir sínum starvseki miilum annað. Eg skal ikki læra upp á Knút Wang; men tó skal eg minna hann á, at hann átti at vitað, at landstýrismaðurin var meira enn kunnugur við steðu Javnaðar- og Sambandsfloksins, ikki bara í skúla- og mentamálum, men á ellum teim málum, sum høvdu við landsins umsiting at gera. Hann gjørdi skyldur sínar við samráðingarborðið úti í Tinga- nesi, har ell lógarmál sjálvandi komu til viðgerðar. Niels Winther, landsstýrismaður, hevur verið loyalur í avgerðum landsstýrisins, har talan var um framlegur av tingmálum. Ti kunnu vit ikki geva honum ella Sjálvstýrisflokk- inum alla skuldina fyri lógargrein- ina um tey fimm prosentini, sum áður eru umredd. Hesi fimm pro- sentini vóru eitt peningamál, og vit vita ell, at frá 1948 hevur skúlaskapur Føroya ligið undir donskum myndugleikum. Tað vóru, sum nevnt, tríggir flokkar í samgonguni, og mín meting av teimum tiltøkum, sum framd vórðu í valskeiðinum undan sjálv- stýrislandstýrinum, hava hesir flokkar í felag ábyrgdina av, ikki bert hin eini. Heldur Knút Wang annað, eru vit ósamdir. Knút Wang skrivar, at tað er fulkomuliga ókent honum og mongum eðrum, at undirritaði var ein av høvudsmonnunum fyri at fáa sjálvstýrislandsstýrið í lag. Eg eri ikki vanur, havi ongantíð gjørt tað, at rósa mær sjálvum, um annars nakað var rós vert; men tá ið Knút Wang skrivar hatta í Dagblaðið 5. nov. í ár, skal eg upplýsa fylgjandi: Eg varð valdur nevndarlimur í felag Sjálvstýrisfloksins í Norð- oyum í 1957 og var formaður felagsins fleiri ár. Hverja ferð, nýtt landsstýri skuldi setast, vóru boð eftir mær at samráðast og taka avgerð um landstýrissam- gongur. Hetta hendi eftir valini í 1958, 1962, 1966 og 1970. Áðrenn sjálvstýrislandsstýrið varð skipað, stóð tað soleiðis til, at fráfarna samgongan 1958 — 62 var ómegulig at fáa saman aftur. Sambandsflokkurin og Javnaðar- flokkurin vóru ósamdir. Har stóð í botni. Eg setti meg aftur at lesa stevnuskrá Sjálvstýrisfloksins og kom til ta nidurstødu, at var nekur meining við sjálvstýris- hugsjónini, og skuldi nakað veru- ligt sjálvstýrismál verða framt í mini tíð, sum munur var í, so var lotan komin nú til hetta, tí meiri- luti var nú fyri samgongu, sum uttan iva kundi fremja sjálvstýris- mál, sum í hesi stevnuskrá stóð, ið hvussu var ein partur. Eg segði hetta við formann Sjálvstýris- floksins, Marius Johannesen, há- skúlastjóra, og mælti til at umhugsa hetta og so gera eina roynd. Tað sá út til, at val mátti haldast aftur, um ongin sam- gonga kundi fáast. Sum ellum kunnugt, komu samráðingar í lag millum Tjóð- veldisflokkin, Fólkaflokkin, Framburðsflokkin og Sjálvstýris- flokkin. Hvat teir triggir fyrstnevndu flokkar tóku sær fyri undan hesum, hver á sinum eki, havi eg onki við at gera at skriva um her. Tað blandi eg meg heldur ikki uppi. Tað hendi, at eitt sjálvstýris- landstýri kom í lag — seinni skirt »sokallad«. Eg haldi meg eiga rætt at skriva, at eg var ein av høvudsmonnunum at fáa sjálv- stýrislandsstýrið í lag. Men at vera ein av mongum er ikki nógv avgjørt at skriva eftir minum egna tykki. Eg skal skoyta uppi her, at hóast eg hevði bæði dag- og kvøldskulaarbeidi at rekja tå, tók eg upp á meg at vera blaðstjóri á landsstýrisblaðnum Tingakrossi og royndi at stuðla landsstýrinum eftir forimuni, hó- ast eg onki arkiv átti til handa eins og Knút Wang, fyri at finna týdningarmiklar upplýsingar, millum annað eisini um alt tað, hann sjálvur hevur kastað Sjálv- stýrisflokkinum fyri gjøgnum ár- ini. Tað, sum eg skrivaði tá, var ikki til bága fyri landsins sjálv- bjargnis- og tjóðskaparmál, men beint tvørtur ímóti. Tað vóru aðrir meinbogar til, sum nervaðu, so tað munti. — So er tað áðurnevnda skomm, sum Knút Wang nú heldur eigur at vaskast burtur. Til hetta skal eg svara: Vaskið skommina burtur, gerið endiliga tað. Men tað eru so sanniliga eisini aðrar skommir í føroyskum politikki at tváa burtur. Tað er mær ómegu- ligt at rokna tær allar upp her. Og tá ið Sjálvstýrisflokkurin í mong ár hevur noyðst at lagað seg, hóast sína, eftir mínum tykki ógvuliga víttgangandi stevnu- skrá, fyri yvirhøvur at fáa nakað landstýri í heila tikið í lag, so ber ikki til at kasta skommir bert á tann eina flokkin. Fólkaflokkurin vildi ikki góðtaka heimastýrislóg- ina, sum kortini gevur okkum so rúmar ræsur, at vit kunna taka so at siga flestu málseki í egnar hendur, um vit bert hava meirluta á tingi og í fólkinum fyri tí. Tað høvdu vit undir sjålvstyrislands- stýrinum, skuldi eg meint. Tó, valið eftir hetta vísti nakað annað. Sjálvstýrislandsstýrið átti at tikið skúlamálið sum sítt hjarta- mál. Tað nemur við alt fólkið. Hví gjordi tað onki? Fólkaflokkurin hevði sjálvan løgmann vid róðrið. Marius Johannesen, løgtingsmad- ur, hevdi hetta mål frammi ferå eftir ferð. Men hann fekk neyvan svar, tå hann nevndi tad vid einum orði. Tad varð enntá sagt við hann — ikki av sjålvstyris- monnum — at hann skuldi tiga Landsstýrismaður okkara átti ongan meirluta í landstyrinum, so hann hevði ongan rætt at taka avgerðir um hetta sjálvur. Sigur Knút Wang annað, vil eg biða hann hugsa seg meir enn tvær ferðir um aftur. Hann er gamal politiskur orð- gongumaður. Tá id eg nú undir orðaskiftinum á tingi um løgmansrøduna á ólav- søku 1975 hoyri, at núverandi sterka samgonga ætlar at taka leiðsluna av ollum skúlaskapi í landinum og samskipa hana, men kortini lata danska statskassan gjalda. (eg veit ikki hvussu mong prosent), so haldi eg, at har ruggar ikki rætt heldur enn fyrr. Men eg haldi meg vita, hvat ið bagir. Har er tørvur á einum góðum esli, sum kann nýtast at fáa pening til vega á ein vissan hátt. Ella, kanska einum ganda- kalli, sum kann rópa: »Sesam, Sesam! Lat teg upp!« Okkurt esil er kanska til av tí slagnum, ið áður varð nevnt. Men gandakall- urin kann, um hann dugir tað rætta gandaorðið, sleppa inn í heygin og samtíðis eisini nýta sama esil at reiða alt gullið út úr heygnum út í Tinganes. Gullið verður helst kærkomið. Annars nýta tey nú bilar, so tað letur seg eisini gera. við hesum. Eg skal við hesum leggja niður; men eg skal kortini undirstrika, at i føroyskum politikki skal annað til enn dýr lyfti til valið fyri at fáa atkvødur og fáa fólk at trúgva tí, sum ikki ber til. Vit eiga at geva hesum gætur í framtíðini. Knút Wang kann seta seg at lesa tað, sum hann hevur skrivað gjøgnum árini — nú í meir enn tríati ár — og kanna tað, sum hann skrivaði undir seinna heimsbardaga og líka til hin minniliga dagin í 1946, tá landið skuldi takast. Tá metti bert ein maður. Er hann nevndur, er hann kendur; men hann var ikki partamaður hjá Knút Wang. Mangt umskiftist á mansins ævi. Tummas Lenvig Fiskimarksmálið Tann 15. í hesum mánaða flutti Ísland sítt fiskimark frá 50 til 200 fjórðingar, tó summi eki undantikin. Ja, Tjóðveldisflokk- ur, nú er tykkara ynskidreymur vorðin veruleiki. Hatta var tað, ið Erlendur Patursson og Petur Reinert agiteraðu við fyri Ís- lendingar í 1972. Og fyri tveimum mánaðum síðan hevði Útvarpið samreðu við skiparan á Polarborg 1, Mortan Johanne- sen, hvar hesin segði, at tað var púra beint av íslendingum at flyta út. Tað er heilt ófatiligt, at slíkt skal verða sagt av einum vaksnum manni. Hatta er heilt hol i hevdið, at maður sum førir fisk til lands, sigur, at tað er beint, at hini londini flyta út. So er at spyrja, hvar ið hann ætlar at fáa fisk frá, tá vit verða úti- stongdir allastaðir. Fyri nøkrum B R Ø V árum síðan legði Erlendur Pat- ursson uppskot fram á ting, sum segði, at vit ynskja at styrkja um samvinnuna við Ísland betur. Hetta uppskot hevdu allir flokksformenninir undirskrivða. Nakað frammanundan hevði íslendska Altingið samtykt eitt slíkt uppskot, men eg eri bangin fyri, at teir hava svikið hesa samvinnu stórliga, og mær kemur fyri, at Altinggið hevur samtykt hetta uppskot fyri at fáa okkum at trúgva, at tann rami álvara lá aftanfyri. Men tá ið føroyingar fara yvir at sam- ráðast, so vóna vit, at teir fáa eitt gott úrslit, og at leiðari fyri foroysku samrådingarnevndini verður Atli Dam. Fiskimadur: Rytuvikarvirkid Fyri eini tveimum árum síðani frættist, at Eggvirkið skuldi umleggjast til mjólka- og kjøt- virki við 200 mjólkineytum + viðseting, men tá var hetta so loyndarfult, at tað bert mátti nevnast á krákumáli. Fyri einum góðum ári síðani sást í blød- unum, at Legtingið hevði sam- tykt landskassaveðhald til figgj- an av útbygging á Eggvirkinum í Rituvík. Leygardagin 8.11.75 sást í blødunum, at Eggvirkið skuldi leggja lutvíst um til neytahald og hevði keypt 400 neyt uttanlanda. Var tað henda útbygging, Legtingið samtykti landskassaveðhald til? Svar væntast. Eftir er at spyrja um henda mjólkaframleiðsluleið er rett. Vitandi er, at nógv mjólk verður innflutt, eisini at verandi beur minkar í stórum av eirindaleys- ari bygging, uttan at nakað av týdningi verður velt úr nýggj- um. Men leiðin fram kann aldri vera at byggja fjós ella mjólka- virki, sum eru 100% bundin av protein- og stráfóðurframleiðslu í fjarskotnum londum. Hvussu skjótt kann prísurin fyri hesa fremmandu framleiðslu íkki hækka so nógv, at hon ikki er keypandi? Hvat skulu hesi 409 neytini tá fáa til fóðurs? Hesi 400 neytini framleiða 0.u. 5.000 m* av tíðum um ári, hesi tað hava sjálvsagt heilt stórt taðvirði, men hvat hjálpir tað, tá virkið onki eki hevur at nýta hetta á? Er meiningin kanska at tøma hesar 5.000 m? av tødum í næstu åarløk? Í oðrum londum er ikki loyvt at hava djórahald uttan fyri landbúnaðin, men hjá okkum sær út til at alt kann gerast, um bert stuttskygd, keld og rein- dyrkað vinningshugsan liggur aftanfyri. Nei, latum okkum ikki sleppa landbúnaðinum fyri bakka á henda hátt. Latum okkum heldur fáa landbúnaðin upp á fót, tí um 2, 5, 10 ella kanska 15 ár verður ikki møguleiki fyri at innflyta stráfóður og proteinir, og ei heldur landbúnaðarverur. Tá verður tað ein ræðuliga álvarslig steða ongan landbún- aða at hava sjálvir. Hanus Vang landbånadarverkfrødingur D