leygardagur 14. februar 1976síða 4

Kvinnustrid er stættarstrið! Tann samfelagsskipan, ið her er galdandi — hin kapitalistiska byggir & og førir vid sær, at menniskju ikki eru likastillad Stødan hjå einum menniskja i samfelagnum er so at siga altid grundad å, hvat arbeidi vidkom- andi hevur. Summi arbeidi geva lítla inntøku, ótryggar arbeids- åvirkan og Onnur umstødur, verða mett lág stóra innteku, tryggar arbeiðs- onga geva umsteður, ávirkan og mett høgt. Staðan hjá heimaarbeiðandi, giftum kvinn- um verður avgjørd av stora verða støduni hjá manni hennara Somuleiðis førir tann kapital iska samfelagsskipanin við sær, at kvinnur ikki eru likastill aðar við menn. »Vinnulivid« tvs. teir ráðandi í vinnulivinum hevur fyri neyðini eina tiltaks kunnu koma til arbeiðis, tá brúk er fyri gi; folk, sum og sum kunnu fara heim, tå ikki longur er bruk fyri te im. Og sum ein slik tiltaks arbeiðsmegi eru kvinnur sera 3 æd frå sjonarmidi le i tá einki arbeiði er til kv ) hava verið utiarbeid ( KUNNU tær jú bara fara ni il r og era I neður, nn ið a erður le I á verð: IKt i Sádi ættu ir t Få] I ði 1 fyri Foro í 1 » litið irbe iðs KVIinnur ] r JÚ IKKI laa menn (0) leingi talan er um stor ið Krevja ongå ella 11tia utbugving Men ið krevja langa útbúgving. og sum geva ábyrgd slík 4 og sum ongå aDvrga geva tå tað kemur til stor tørv geva eisin! sum oftast somu len til menn og kvinnur tá minkar áhugin fyri at seta Kvinnur 1 Slik ster Orsøkin til hetta og til O0jøvnu lønina sigst era, at kvinnan ikki er lika væl før fyri at rekja útiarbeiðið sum maðurin. t.d vegna barnsburð. sjúk børn o.t Men hetta kann sjálvadi ikki godtaka um grund. Tad er ein Sjdáiv agdur rættur, at kvinnur kulu hava somu løn fyri sama wbeiði sum menn, og at kvinnur kulu hava somu mæguleikar im menn til allar útbúgvingar Ikki við teimum På treytum, at kvinnur skulu vera 11 og oll tar eins og menn, men við teimum treytum, at tær eru kvinnur og harvið tær in eta Dørnini í Men í einum kapitalistiskun im fela; im okkara, har aðal regla er ) it Í( r ej best Í ir ið o teir einsta | ha 10 } í Få kvinnurnar eru tær, sum eiga, og at nóg mikið verður hugsað um tervin hjá børnunum. Tað »loysir seg jú ikki« hjá arbeiðs- gevaranum hvert hann so er privatur ella tað almenna at veita kvinnum fulla løn undir einum nóg langum barsilorlovi. Og tað verður heldur ikki gjort í dag Tað >loysir seg< heldur ikki hjá tí almenna at útbyggja nóg mikið av barnagerðum, vøggu- Elin Henriksen stovum og fritidarheimum til, at rætturin hjå øllum kvinnum til arbeidi uttan fyri heimid gerst veruleiki, og somuleidis rætturin at kunna Soleiðis er stødan heldur ikki i dag hjá ellum bernum koma í barnagarð Ikki fyrr enn samfelagsskip anin er broytt soleiðis, at alt samfelagsvirksemi altid verður miðað eftir áhugamálunum hiá fjøldini av fólkinum; har aðai reglan er »hvat gagnar fjøldini av arbeiðandi fólki mest« tvs. i ti sostalistiska samfelagnum ikki fyrr enn tå ber til at vinna verulig javnrættindi kynjanna millum. Og tåstani ber til sam stundis at hava fyrilit fyri øllum barnanna, tørvum soleiðis, at tey ikki gleppa burtur imillum Heimaarbeidandi kvinnur ut inna eitt neyðugt arbeiði; men tað verður sjáldan mett sum tað, ta de ] veruleikanum er vert Hetta arbeiðið er dlønt, og tað gevur eingi rættindi sum t.d fasta fritid. Arbeiðið hjá heima arbeiðandi kvinnunum sparir tað almenna fyri nógvar útreiðslur til vøggustovur fritiðarheim barnagarðar og it bæði tað ata vinnulivið og tað al ostatt sosialurin Nr. 12 — 14. februar 1976 Ti kann stríð kvinnunar fyri veruligum javnrættindum ikki vera vent móti manninum sum slíkum, men móti ti samfelag og teimum stovnum tess, sum forða fyri veruligum javnrættindum. Hetta strid kann einans fora á mál, tá kvinnur sjálvar stríðast fyri javnrættindum og fyri at bata um kor okkara, bæði vid- víkjandi lonar- og arbeiðsviður- skiftum, útbúgving o.m.e. Vit kunnu ikki vænta, at veruleika- fjarir politikkarar og byrokrat- iskir myndugleikar av sær sjálv- um vilja ella kunnu gera nakað, so tað munar Kvinnustrid er heldur ikki nakað stríð fyri javnrættindum við mannin til t.d. at arbeiða í strævnum, lågløntum arbeiðum og samstundis hava alt heimaarbeiðið. Arbeiðandi menn og kvinnur hava felags áhuga- mál í stríði arbeidsmøguleikum skiftum, hægri løn, betri íbúðar sinum fyri betri og -viður viðurskiftum osfr. Stríð kvinnunnar stríðið er ein partur av og er nær tengt striðnum hjá bæði arbeiðandi monnom og kvinnum kvinnu- fyri einum samfelag, har øll menniskju hava verulig rættindi javn bæði í orðum og verki stættastriðnum Uppfatanin av kvinnuni Skal tann støda varðveitast, har mismunur verður gjørdur á monnum og kvinnum, krevst, at fólk sum heild hava eina ávisa uppfatan av kvinnuni. Gjøgnum øldir hava óteljandi heimsspekingar og sålarfrøding- ar hugsað og granskað seg fram til eina uppfatan av kvinnuni, ið er sum smíðað til at uppfylla tey skiftandi sum hava gagn av, at kvinnan Kvinnan sigst at hava slíkar eginleikar, ið júst hana væl egnaða til ta ynskini hjá teimum, verður undirmett gera støðu, hon hevur í samfelagnum. »Kvinnan« hevur serlig evni at fáast við born og húsligt arbeiði, hon er ikki líka vitug sum maðurin, hugsan hennara er meira styrd av kenslum enn av skili. Og tað besta fyri børnini er, at tey hava mammu heima at ansa eftir sær.< Men uppfatanin av kvinnuni sína broytist eitt sindur, alt eftir, hvussu búskaparliga steðan í samfelagnum broytist. Í upp- gongutidum við framgongd hjá vinnulivinum er brúk fyri meira arbeiðsmegi enn áður, so kvinn sum vóru heimaarbeið verða stuðlaðar til at taka heimið. I slíkum tíðum eru blødini full av hvussu gott tað er urnar, andi arbeiði uttan fyri greinum um fyri kvinnur at arbeiða uttan fyri heimið, og at tær saktans kunnu klára tað. og um, at tað er betri fyri | ørnini at hava eina nøgda utiarbeidandi mammu og vera i barnagardi, heldur enn eina mi arbeidandi nøgda hein Men Ii ! Fun tiðum ið arbeiðsloysi eru útiarbeiðandi kvinnurnar tær, ið fyrst missa arbeiðið. Tá skriva bleðini dúg- liga um, hvussu kvinnan er best egnað at vera heimaarbeiðandi, og um, hvussu gott tað er fyri børnini, at mamman er heima allan dagin. Uppfatanin av kvinnuni lagar seg eftir tørvin- um hjá vinnulivinum. Hvat má gerast? Her er nú nevnt eitt sindur um samfelagsligu orsøkirnar til mis- minin millum kvinnur og menn. Sidani mugu vit hvat skal so gerast, fyri at menn og kvinnur skulu hava verulig javn- rættindi? Vanliga svarid er, at vit mugu byrja vid uppalingini, og sidani spyrja mugu tær hugsanir og gransk sum visa á, at kvinnan ikki nýtist at vera minni ment enn maðurin, meiri út millum fólk, enn tær gera í dag. Hetta er eisini rætt. So leingi gentur verða uppaldar til at vera ikki hava samfelags- ingar koma ósjálvstoðugar og týðandi meðan áhuga fyri spurningum, dreingir verða uppaldir til at vera sjálv- stødugir og hava áhuga fyri poli tikki og tilikum, ber ikki til at uppnáa nøkur verulig javnrætt indi kynjanna millum Somuleidis vid fjøldarmidlun- um blød, bøkur, filmir og utvarp. So leingi fjøldarmidlar nir dag og dagliga pota nidur i folk uppfatanir um, at kvinnan er minni verd enn madurin so eingi kunnu ikki væntast nøkur verulig javnrættindi. Nei, eisini innihaldid i fjøldarmidlunum må roytast munandi. Blød, bøkur, filmir, sjónleikur og útvarp mugu miðvist og áhaldandi eggja dent á at koma fram við wugsanum, sum stuðla kvinnuni í stríði hennara fyri javnrættind- um. Men tað er ikki nóg mikið at vilja broyta uppalingina og upp- fatanina av kvinnuni, fyri at uppnáa verulig javnrættindi. Sum áður nevnt hevur ein ávis stætt áhuga í, at kvinnan er lág lønt tiltaks arbeiðsmegi. Henda sama stætt hevur eisini størsta orðið at siga yvir fjøldarmidlun um. Og tann bólkur, sum hevur veruliga valdið á fjøldarmidlunu- um, hevur eisini størstu ávirkan- ina á, hverjar hugsanir og uppfatanir koma út til fólk. Skal kvinnan verða veruliga líkastillað við mannin, er eisini neyðugt at broyta ta samfelags skipan, sum byggir á og førir við sær mismun millum menniskju og millum kvinnur og menn, og seta eina aðra í staðin, har eingin stætt fær loyvi at vinna sær fyri- munir av, at kvinnan verður mett lægri enn maðurin. Tástani ber til at broyta uppfatnaina av kvinnuni bæði i orðum og verki 50 at tað ber til at vinna verulig javnrættindi kynjanna millum Elin Henriksen við- merkingar Varð rikin av fundi Í nýkomnum Frama verður skrivað um fiskimannafelags- formannin, Ola Jacobsen: — Í eðrum málum hevur Óli Jacobsen vist seg sum stættasamstarvsmann. — Á fundinum i januar í fjør, har útróðrarmenn hittust fyri at stovna Meginfelag Utróðrar- menna, tók Óli orðið, og vildi útróðrarmenn bert áttu at góðtaka stoðuna sum Hann varð rikin av halda, at hon var fundi. Oli roynt at hildið útróðrarmenn uttan fyri royndirnar at sameina ell foroysk fakfelog í eitt lands- hevur felag Kann rópa yvir um borðið! Um búnaðarmál skrivar 14. September í Oddagrein: Undir sjálvstýrislands stýrinum royndi landsstýris- maðurin í búnaðarmálum at fá vend í hesi viðurskifti, og tað eydnaðist at gera eina byrjan, men hvat varð gjørt, tá sambandið afur legði sína køldu hond á føroyskt jarðar- bruk? Ju, blaðstjórin á Dimmalætting kann bert rópa yvir um borðið á fyritaks- sín á Dimmalætting. Petur F. Christiansen hevur jú verið búnaðarmálaráðharri stjóra í Føroyum! Apropos istar I orðagonguni millum Óla Breckmann og Karstin Hoy- dal viðvíkjandi hægri eftir- lønaraldri til hansara fyri ta tíð. Karstin Hoydal sat sum landsstýrismaður. skrivar Óli Breckmann í endanum av aftursvari sinum til rættleið- ing Karstin Hoydals: »Nei, enn eiga vit frælsi til at siga okkara hugsan um, hvat er rætt og hvat er skeivt. Og eitt er vist, at einum nytir hvørki at vera Maoist, Marxist, Leninist, revisionist, Trotskyist ella hvat alt hatta skramblið eitur fyri at kenna skeivan ekon- omiskan atburð, tá ein sær hann.< Nei, vist so. Heldur ikki nýtist einum at vera fasist fyri ikki at gloyma teir istar nar, ið avgjørt ikki góu fólki frælsi ella loyvi til at siga, teirra enn minni at skriva in