leygardagur 22. juni 2002síða 7

12 Nr. 117 - 22. juni 2002 Nr. 117 - 22. juni 2002 13 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Bjarga Fosen Norsku stjórnarflokkar- nir og Arbeiðaraflokk- urin hava gjørt av at bjarga skipasmiðjuni Fosen Mekaniske Verk- sted. Skipasmiðjan var komin í álvarssamar trupulleikar, eftir at hon hevði bygt luksusskipið »The World«, sum gjørdist væl dýrari enn ætlað. Sambært einari kann- ing hjá myndugleiku- num hevur Fosen Me- kaniske Verksted fingið ov nógvan almennan stuðul útgoldnan, men nú sleppur skipasmiðj- an frá at gjalda ríkinum munin aftur. Varð tað ikki gjørt, hevði skipa- smiðjan farið av knóra- num, verður sagt úr Noregi. Fiskavirki á húsagang Fiskivinnufyritøkan Aarsæther í Vardø er farin á húsagang. Tað ber í sær, at 149 fólk eru vorðin arbeiðsleys. Fyritøkan, sum er meiri enn 80 ára gomul, fór í gjaldssteðg fyrr í hesum mánaðinum, eft- ir at raksturin av einum fiskavirki, sum varð latið upp í fjør, hevur givið stórt hall. Nýggja virkið, sum er sera nú- tímans, kostaði næstan 100 milliónir krónur at byggja. Nógvir millión- ingar Altsamt fleiri danir ger- ast múgvandi fólk, og sambært einari uppgerð eru tað nú meiri enn 35.000 danir, sum eiga tað, sum svarar til meiri enn eina millión dollar- ar. Tá er møgulig fast- ogn ikki tald við, men einans partabrøv, virðisbrøv, innistand- andi pengar, gull o.a. Tað veruliga talið á múgvandi dønum er kortini heldur størri, tí ein sannroynd er tað, at nógvir múgvandi danir velja at búgva aðra- staðni enn í Danmark. Samstundis vísir ein altjóða uppgerð, at 7,1 milliónur fólk kring heimin eiga meiri enn eina millión dollarar. Úr Norðurlondum: Pápin fongslaður Rætturin í Vordingborg í Danmark gjørdi hós- dagin av at varðhalds- fongsla ein 34 ára gamlan mann av irak- skum uppruna, eftir at løgreglan hevði ákært hann fyri at hava dripið sína egnu 14 ára gomlu dóttur í januar í ár. Maðurin noktar seg sekan. Tað gjørdi hann eisini, tá løgreglan av- hoyrdi hann, eftir at dótturin varð funnin deyð í havnini í Præstø í januar. Men løgreglan sigur seg hava funnið nýtt tilfar í málinum, og tað helt rætturin vera grundarlag fyri at varð- haldsfongsla mannin. Kendur skipari heiðraður Skiparin á norska farma- skipinum »Tampa«, Arne Rinnan, varð hós- dagin heiðraður við Nansen-heiðurslønini. Nansen-virðislønin verður latið fólki, sum á serstakan hátt hava hjálpt flóttafólki, og Arne Rinnan fekk virðis- lønina, fyri at hann við skipi sínum »Tampa« bjargaði 438 fóttafólkum av einum søkkandi skipi í Indiska Havinum í fjør. Virðislønin er 750.000 krónur, og tað var dóttir Arne Rinnan, sum tók ímóti henni. Arne Rinn- an er sjálvur við »Tampa«. Í august kem- ur skipið til Gøteborg, og tá mynstrar hann av. Hetta er seinasti túrur hansara, tí í august verð- ur hann pensjoneraður. Ráðharra- sonur tikin Danska løgreglan tók mikudagin son Bendt Bendtsen, búskapar- málaráðharra, eftir at løgreglan hevði funnið amfetamin í íbúð hans- ara í Odense. Hósdagin varð tann 22 ára gamli maðurin í grundlógarav- hoyring fongslaður í fýra vikur. Bendt Bendtsen boð- aði sjálvur almenningi- num frá, at sonur hans- ara varð vorðin handtik- in. Ráðharrin, sum sjálv- ur er fyrrverandi løg- reglumaður, hevur gjørt av at halda frí frá poli- tikki ta næstu vikuna. Tað verður ikki hildið, at málið fær nakrar polit- iskar avleiðingar fyri ráðharran. Drápsmenn, sum eru menningartarnaðir, kunnu ikki longur dømast til deyða. DEYÐAREVSING Árni Joensen Fyri fyrstu ferð síðani deyðarevsing varð sett í gildi aftur í USA í 1976, hevur amerikanski hægsti- rættur avmarkað møguleik- arnar hjá myndugleikunum at tøma fólk til deyða. Tað hendi hósdagin, tá ein meiriluti av dómarunum í hægstarætti samtykti at broyta verandi manna- gongd. Seks av teimum níggju dómarunum tóku undir við úrskurðinum, sum sigur, at tað er skeivt og í stríð við grundlógina at nýta deyða- revsing ímóti fólki, sum ikki eru menningarliga búgvin. Hesin sami spurningurin var fyri í hægstarætti fyri trettan árum síðani, men ta ferðina kom rætturin til ta beint øvugtu niðurstøðuna. Hesi trettan árini er tað hent, at 18 av teimum 38 statunum, sum loyva deyðarevsing, hava sjálvir gjørt av, at menningartarn- aðir drápsmenn kunuu ikki fáa deyðarevsing. Teir seks hægstarættardómararnir siga tí í úrskurðinum, at tað má haldast at vera fólksins vilji, at verandi manna- gongd eigur at verða broytt. Teir tríggir dómararnir, sum sýttu fyri at taka undir við úrskurðinum, funnust hvassliga at sínum starvs- feløgum. Teir halda, at teir seks hava í alt ov stóran mun latið seg ávirkað av teimum, sum eru ímóti deyðarevsing. Formaðurin í hægsta- rætti, William Rehnquist, sum var ímóti at broyta ver- andi skipan, var í øðini inn á hinar seks. Men ein tals- maður hjá teimum seks segði, at áskoðanin hjá meirilutanum í hægstarætti er uttan iva í samsvari við tað, sum meirilutin av am- erikanska fólknum heldur um málið. Úrskurðurin fer at fáa týdning fyri fleiri fangar, sum sita á deyðagongini í amerikanskum fongslum. Hægstirættur í USA avmarkar deyðarevsing Altjóða stovnar, fel- agsskapir og serfrøð- ingar ávara ímóti ætl- anini hjá ES at girða seg inni fyri at halda flóttafólkum og inn- flytarum burturi. Eitt av teimum stóru mál- unum á ES-toppfundinum, sum byrjaði í spanska býn- um Sevilla í gjár, er at fáa eina felags semju um, hvussu londini í samveldi- num skulu avmarka møgu- leikarnar hjá fremmanda- fólki at koma um inn í sam- veldið. ES leggur dent á, at enda- málið er at steðga teimum nógvu ólógligu innflytar- unum, sum serliga koma úr Norðurafriku og Miðeystri, og flestu ES-londini hava mælt til at seta búskaparlig tiltøk í verk ímóti londum, sum sýta fyri at taka ímóti teimum, sum ES sendir heimaftur. Semja er tó ikki um tann politikkin, og ser- liga Frakland og Svøríki hava hug at fara meiri hóv- liga fram. Fleiri altjóða stovnar, fel- agsskapir og serfrøðingar ávara nú ES ímóti at byrgja seg inni. Teir bera ótta fyri, at ein møgulig avmarking- arskipan fer eisini at raka tey, sum veruliga eru flótta- fólk, og sum tískil hava rættindi sum slík. Millum teirra, sum ávara, eru flóttafólkastovnurin hjá ST, Evropeiska Flóttafólkaráð- ið, Amnesty International og fleiri aðrir mannarætt- indafelagsskapir. Í einari áheitan, sum Am- nesty International sendi stjórnarleiðarunum í ES- londunum mikudagin, varð sagt, at ætlanin hjá ES at girða seg inni fer bert at økja flóttafólkastreymin. Felagsskapurin vil vera við, at hugskotið um at halda teimum fremmandu uttan- fyri samveldið er eitt úrslit av teirri høgrabylgjuni, sum hevur gjørt um seg í fleiri av ES-londunum í seinastuni. -Sjálvt tað mest diplo- matiska orðalagið kann ikki fjala, at ES hevur ringa samvitsku og bert hugsar um egin áhugamál, stóð m. a. í áheitanini frá Amnesty International. Frakland og Svøríki hava skotið upp, at ES skal økja búskaparliga stuðulin til tey londini, sum teir ólógligu innflytaarnir rýma úr, tí á tann hátt ber til at fáa fólk at støðast í heimlandinum, halda stjórnirnar í París og Stockholm. Hesum tekur flóttafólka- stovnurin hjá ST undir við. Talsmaðurin hjá UNHCR, Kris Janowski, segði í gjár, at tey ríku londini eiga at hjálpa teimum fátæku lond- unum, sum fólk har verða verandi í heimlandinum. Bygningurin hjá amerikanska hægstarætti í Washington Ávara ímóti evropeiska skansanum Í góðveðrinum fríggjamorgunin fór prógvhandanin hjá Tekniska skúla í Klaksvík fram. Frítíðarplássið úti í Grøv var karmur um hugnaløtuna, og eydnaðist hon avbera væl PRÓGVHANDAN Solby A. Eliasen Klaksvík: Níggju næming- ar kunnu nú kalla seg tekn- iskir studentar. Fýra dreing- ir og fimm gentur fingu HT prógvini handað í Klaksvík fríggjamorgunin. Heilt fitt av fólki var savnað til hesa hugnaløtu, sum eydnaðist avbera væl, kanska serliga tí, at veðurgudarnir vóru við teimum hesa løtuna. Tað var lýtt og sólin hevði hug at koma fram. Tummas Pauli Mýri, bú- skaparfrøðingur, helt gesta- røðuna, og hann samanbar framtíðina hjá hesum ungu fólkum við eitt stórt sjálv- tøkuborð við øllum teimum ymisku møguleikunum fyri víðari lesnaði, sum nú liggja fyri framman. Limir úr Klaksvíkar Hornorkestri settu eisini sín dám á løtuna við vøkrum fosturlandssangum. Eftir gestarøðuna hand- aði skúlastjórin, Rúni Heinesen prógvini. Fyrst fingu tey, sum hava gingið eitt ár prógv. Eitt ára skeið- ið eitur SIT. Síðani fingu tey, sum hava lisið í tvey ár og at enda HT – ararnir. Tað, sum er merkisvert við hesum árganginum er, at tað eru fleiri gentur enn dreingir. – Tað er ongantíð komið fyri áður, segði Gunhild Dahl Niclassen, umboð fyri næmingarnar í røðu síni í góðveðrinum. Hon legði eisini skemt- andi afturat, at tað ongantíð hevði verið trupult hjá gentunum at fáa sín vilja í flokkinum, tí meirilutin ræður. Eisini kom hon inn á komandi undirsjóvartunnil- in um Leirvíksfjørð. Hon helt, at hann so avgjørt kann fara at hava við sær, at alt fleiri ung fara at velja at koma til Klaksvíkar at ganga í skúla. Í tí samband- inum heitti hon á avvarð- andi myndugleikar um at fáa eitt samstarv av onkrum slagi í lag, sum kann hava við sær, at skúlagongdin í Klaksvík kann fara at ger- ast alt meiri breiðari. Hon endaði røðu sína við, vegna næmingarnar, at takka lærarunum og leiðsl- uni fyri tíðina á skúlanum og allan lærdómin. Síðani varð farið at taka myndir á tí nýggju brúnni yvir um ánna, sum næm- ingarnir sjálvir hava gjørt. Síðani varð farið heim í Tekniska skúla til ein kaffi- munn. Tekniskir studentar fingið prógv Her eru næmingarnir avmyndaðir á nýggju brúnni um ánna úti í Grøv, sum tey sjálvi hava gjørt Pauli Mýri var gestarøðari undir prógvhandanini Gunhild Dahl Niclassen helt pisurøðuna hjá HT – arunum Tórshavnar Komm- una og Kirkjubøar Kommuna hava gjørt samstarvsavtalur, sum loyvir Kirkju- bøar Kommunu at nýta tænasturnar hjá høvuðsstaðnum fyri eitt gjald KOMMUNUR Heri á Rógvi Tórshavnar Kommuna og Kirkjubøar Kommuna hava gjørt eina samstarsavtalu. Grannakommunurnar í Suðurstreymoy eru komnar ásamt um eina samstarvs- avtalu. – Avtalan er ein formalis- ering av verandi samstarv og víðkan av verandi sam- starvi, sigur Annfinn Brekkstein, borgarstjóri í Kirkjubøar Kommunu. Kommunurnar báðar hava í longri tíð samstarva innan nógv øki, eitt nú skúlar og barnagarðar. Talan hevur verið eitt gott samstarv, sum báðir partar hava verið nøgdir við. Samstarvið virkar á tann hátt, kommunurnar gjalda eitt gjald fyri at nýta skúla- ella ansingarpláss hjá hvørjum øðrum. – Við hesum sáttmálum kunnu borgarar í Kirkju- bøar Kommunu nýta tæn- astu í Tórshavnar Komm- unu á jøvnum føti við allar havnarborgarar, siga teir báðir borgarstjórarnir, Ann- finn Brekkstein og Jan Christiansen. Fyribils skal Kirkjubøar Kommuna, sum hýsir bæði Velbastað og Kirkjubø, gjalda eitt árligt gjald áljóð- andi 25.000 kr. fyri ment- anartiltøk, og so verður alt annað roknað fyri seg. – Vit kunnu við hesum gera okkum dælt av teirra servitan á nógvum økjum, og hetta er ein góð avtala fyri okkum, sigur Annfinn Brekkstein. Eisini Jan Christiansen letur væl at. Samanlegging Nýggja samstarvsavtalan er í tráð við orðaða politikkin í Kommunuálitinum. Báðir borgarstjórarnir eru eisini sinnaðir fyri ein- ari møguligar samanlegg- ing í framtíðini. Jan Christiansen heldur tað vera natúrligt, um kommunurnar einaferð í framtíðini leggja saman, tí teir liggja so tætt hvørjari aðrari. Annfinn Brekkstein heldur, at vísir hetta sam- starvið seg at rigga væl, so kundi tað verið ein góður møguleiki fyri einari sam- anlegging í framtíðini. Samstarvsavtala millum Kirkjubø og Havnina Samstarva um mørk: Annfinn Brekkstein og Jan Christiansen heilsa nýggja samstarvinum á markinum millum Kirkjubøar- og Tórshavnar Kommunu Mynd: Finnur Justinussen. C M Y K 13 12