leygardagur 22. juni 2002síða 10

18 Nr. 117 - 22. juni 2002 Nr. 117 - 22. juni 2002 19 - Samgonguskjalið fevnir um fýra ár. Tað er ikki sum við upp- skotinum til sam- tyktar um sjálvstýri Føroya fólks, at tað hevur eina byrjan og ein enda. Tey fýra árini vit hava gjørt eina politiska avtalu um eru innan fyri teir karmar, sum eru galdandi í dag í ríkis- rættarligu støðuni sigur løgmaður POLITIKKUR Jan Müller Nú Anfinn Kallsberg, løg- maður í fleiri ár hevur tosað um eina breiða samgongu, gjørdist støðan tá avtornaði ein onnur. Vit hava spurt løgmann, hvussu tað kennist at fara inn í eina smæla samgongu? - Tað, sum alla tíðina hevur ligið mær nær at hjartanum við eini breiðari samgongu, er nettupp at fáa eitt breitt parlamen- tariskt grundarlag fyri eini tryggari tilgongd, og harvið eisini eina breiða fólksliga uppbakking fyri tí man hevur gjørt. Men tá man ikki fær tað, so er man væl noyddur til at royna at gera hesa prosessina so skila- góða, at tað hóast alt fast ein breið politisk uppbakk- ing. Løgmaður heldur annars, at samgonguskjalið og sjálvstýrisprosessin eru skilagóð, eisini út frá tí, sum flokkarnir hava sagt áðrenn og aftaná at sam- gonguskjalið varð al- mannakunngjørt. Hetta at teir saktans kunnu vera við í hesi tilgongdini og kunnu taka undir við henni. -So vóni eg, at útviklingurin verður so náttúrligur, at tað verður ikki ein spurningur um at vera fyri og ímóti, men at hetta verður mett at vera ein trygg tilgongd, sum man kann vera við í - og harvið fáa ta neyðugu breiðu og fólksligu upp- bakkingina fyri. Tað er eisini tí man gjørdi sær so stóran ómak at fáa inni- haldið í sjálvstýrismálinum so modererað og realistiskt, sum tað nú er. So eg vóni, at tað hóast alt fer at bera til. - Men hvat tosa vit so um – ein útvikling innan fyri ella uttan fyri Ríkisfe-lags- skapin? - Samgonguskjalið fevnir um fýra ár. Tað er ikki sum við uppskotinum til sam- tyktar um sjálvstýri Føroya fólks, sum hevur eina byrjan og ein enda, tó at tað í prinsippinum fyri ein part snýr seg um tað sama, nevniliga at yvirtaka nøkur málsøki. Tað sigur tó einki um, hvat skal henda aftaná 2006. Tað stendur so heldur ongastaðni í samgongu- skjalinum, at man skal fylgja samtyktini um sjálv- stýri Føroya fólk. Tey fýra árini vit hava gjørt eina politiska avtalu um eru innan fyri teir karmar, sum eru galdandi í dag í ríkis- rættarligu støðuni. Harvið skuldi ikki verið nakar trupulleiki hjá nøkrum flokki at verið við. Hin- vegin má man nokk ásanna, at tað at yvirtaka málsøki er væl ein náttúrlig prosess ímóti størri sjálvstýri, men man hevur ikki tikið støðu til ta endaligu ríkisrættar- ligu støðuna. Tað liggur longur frammi í tíðini, og tað verður sostatt ikki henda samgongan hetta valskeiðið, sum tekur støðu til tað. Fara ikki út um samgonguskjalið - Tað verður rikið fram- undir í eitt nú oddagrein í Fregnum, at tað er at brúka hetta valskeiðið til at fáa ein sjálvberandi búskap, og so liggur fullveldið fyri føturnar. - Eg kann siga teimum, sum siga tað, at tað kemur einki uppá tal útyvir tað, sum stendur í samgongu- skjalinum. So kunnu teir hava tær meiningar teir vilja. Samgonguskjalið er orðað, og tað er politiska avtalan, og tað sum so verður koyrt við politiskt má standa fyri teirra rokn- ing. Tað er ikki samgongan. - Tjóðveldisflokkurin hevur við Høgna Hoydal meldað nakað soleiðis út, at tað, sum man ikki hevur fingið við í samgonguskjal- inum á sjálvstýrisleið, skal afturfyri vísast í verki í politikkinum. - Eg kann fortelja Høgna Hoydal, at hann hevur eina politiska avtalu, sum teir fýra flokkarnir hava skrivað undir, og tað er tað, sum hann kemur ígjøgnum við í hesum samgonguskeið- num. Tað verður ikki farið víðari enn tað, tí vit hava ikki gjørt nakra avtalu um annað. - Er tú ikki kløkkur av, at formaðurin í Tjóðveldis- flokkinum sigur hetta beint eftir at hava skrivað undir samgonguskjalið? - Tað eri eg als ikki, tí hvat annað skal Tjóðveld isflokkurin siga. Hatta eru nøkur málsøki, sum man skal fyrireika og nøkur, sum man skal yvirtaka. Øll tá hann hoyrdi, at semja varð fingin millum teir tríggjar flokkarnar um sjálvstýrispolitikkin og bú- skaparpolitikkin, og at tað varð farið eftir Jenisi, visti hann, at tað tá bara var ein spurningur um tíð. Men tokið koyrdi, tá hann tann dagin kubbaði ta útrøttu hondina á øðrum sinni fyri samráðingum við meg. Hevði hann verið smartur tá og ikki verið farin í út- varpið og vit høvdu tosað saman meira, so høvdu tær samráðingar komið í gongd aftur. Og hevði hann havt ta støðuna hann hevði tríggj- ar dagar seinni, so var hann helst við í eini samgongu í dag. Tá hann so kemur út í Tinganes fríggjamorgun, segði eg honum, at tað ljóðaði skilagott, men tá var tokið farið ella um at fara. Eg tosaði við Høgna um tað men hann var als ikki hug- aður fyri at fáa Javnaðar- flokkin við. Tað var jú ikki hansara fyrsti prioritetur. Trupulleiki millum C og E - Metir tú, at sjálvt um Jóannes ikki hevði verið farin í útvarpið tann dagin, og samráðingar vórðu tikn- ar uppaftur, at Tjóðveldis- flokkurin kortini ikki hevði viljað havt Javnaðarflokkin við? - Helst ikki. Høgni hevði púra greitt ein annan fyrsta prioritet, enn eg hevði, og tað hevði Jóannes eisini. Tað er bara harmuligt, tí teir eru ikki ósamdir serliga nógv um politikkin í hvussu so er ikki um sjálv- stýrismálini og búskap- armálini. Tá man so hugsar um, at her er talan um tveir sosialistiskar flokkar, skuldi tað fyrst og fremst verið eg, ið skuldi verið betonkiligur, men har eru eftir míni meining onnur viðurskifti, sum spæla inn. Eg skal lata vera við at útdýpa tað. - Er tað so rætt, tá Jó- annes sigur, at tað eru ikki bara politiskir spurningar, sum hava gjørt, at Tjóð- veldisflokkurin ikki vildi í samgongu við Javnaðar- flokkin? - Man tað ikki vera frá báðum síðum. Eg skal ikki gera meg til uppmann teirra millum, tí eg havi meira enn nokk við meg sjálvan enn at fara út í tað kjakið. Men mín metan var, at tað var sera ivasamt, um tað fór at koma nakað burtur úr við at royna at fáa Javnaðar- flokkin og Tjóðveldisflokk- in til samráðingarborðið aftur, men við at gera eina roynd aftur tá tvs. eftir at Jóannes hevði verið í Tinganesi fríggjamorgun, so var eg vísur í, at tá hevði eg mist Jenis eisini, nú tann prosessin varð farin í gongd. Eg eri annars so- leiðis settur saman, at tá eg eri farin inn í eina sam- ráðing, so dugur tað ikki at royna øll onnur ting eisini, tí so verður kaos. So koma vit ongan veg. Tað, sum síðani hendi, var, at tá veruleikin gongur upp fyri monnum, so blíva teir meira semjusøkjandi, og sum dagarnar ganga, so var tað greitt, at hesir kepphestarnir blivu minni og minni, og man vildi bara vera við fyri einhvønn prís. Anfinn Kallsberg við- gongur, at tað hevur gjørt hann bilsnan, at tá Tjóð- veldisflokkurin og Javn- aðarflokkurin kunnu semj- ast um so nógv, at Tjóð- veldisflokkurin tá kortini heldur velur Jenis framum ein sosialistiskan Javnaðar- flokk. Løgmaður heldur Tjóð- veldisflokkurin hevði Jenis sum sítt fyrsta ynski og síðani Javnaðarflokkin sum alternativ tvey, tað, sum Fólkaflokkurin hevði sum nr. 1, meðan alternativ 1 hjá Javnaðarflokkinum var saman við Sambandinum og sum alternativ 2 Tjóð- veldisflokkin og Fólka- flokkin. Trupulleikin er tí tann, at tú fær ikki Javnaðarflokkin og Tjóðvelidsflokkin sam- an, tí teir hugsa um onnur ting fyrst. Tjóðveldisflokkurin noyddur at flyta seg - Er Tjóðveldisflokkurin ikki tann stóri vinnarin, tá hugsað verður um, hvussu nógvar landsstýrismenn hann hevur fingið? - Tað haldi eg ikki. Sjálv- andi hevur hann fingið teir samarbeiðspartnarar hann ynskti, men samtíðis hevur tað eisini havt tann prís, at bæði Sjálvstýrisflokkurin og Fólkaflokkurin hava sett nøkur krøv mótvegis Tjóð- veldisflokkinum, áðrenn farið varð eftir Jenisi, krøv, sum gera, at hann er vorðin rættiliga nógv avmarkaður í mun til tað hann gjarna vildi. Løgmaður viðgongur, at tað var eisini ein vandi at seta ov stór krøv til Tjóð- veldisflokkin, tí hann tá kundi tikið sín stuðul til Fólkaflokkin aftur. -Tann møguleikin var eisini til- steðar. Og tá hevði alterna- tiv 2, ADEH, miseydnast. Og tá var eg komin til ta støðu, at um – og tað brúkti eg eisini – Tjóðveldis- flokkurin ikki gekk við til hasi krøvini, so fór eg til tingformannin. Tá hevði hann so útpeikað ein nýggj- an samráðingarleiðara, helst Lisbeth. Eitt úrslit av tí kundi so blivið til eina samgongu millum ABC, men tað hevði ikki verið mítt ynski. Ein møguleiki hevði so eisini verið, at vit 16 endaðu við eini status quo stjórn. ∆ Framhald av síðu 17 Samgonguskjalið: innan fyri Ríkisfelagsskapin Anfinn Kallsberg, løgmaður, við Høgna Hoydal: – Tað verður ikki farið longur á sjálvstýrisleið enn tað, sum stendur í samgonguskjalinum skulu tey hava eina po- litiska viðgerð í landsstýr- inum og eina góðkenning í løgtinginum. Tað skal vera meiriluti fyri hvørjum máli í løgtinginum, og teir kunnu ikki brúka nakað til at buka nakran samgongu- lim í høvdið við uttan tað, sum stendur í samgongu- skjalinum. Løgmaður vísir á, at tá tað kemur til politi, rættar- skipan og fólkakirkju verð- ur sagt, at hetta skal gerast í neyvum samstarvi við allar partar og við fíggjarligari tillaging, áðrenn tað kemur í tingið. - Tað eru tey, sum halda, at tú hevur latið nógv av løgmansembætinum frá tær til Høgna Hoydal og harvið innanholað tað? - Jóannes Eidesgaard hevur tosað um, at vit eiga at seta á stovn eitt innan- ríkis- og løgmálaráð, og tað er júst tað vit hava gjørt. Høgni Hoydal situr í dag fyri lógarmálum og innan- ríkismálum. Kommunumál hava tey fýra seinastu árini verið undir lógardeildini. Eg havi havt tað sum málsøki. Tað hevur so eisini verið funnist at mær fyri at sita við nøkrum málsøki, og tað havi eg so tikið til eftirtektar. Kommunumál t.d. er nakað, sum hoyrir saman við lógardeildini og einum komandi innanríkis- ráði. Tí er einki ónáttúrligt við tí. Hinvegin havi eg uttanríkismál og verjumál. Og tað havi eg fult og heilt. Harafturat samskifti við onnur lond, herundir sam- ráðingar við donsku stjórn- ina. Løgmaður leggur aftrat, at sjálvstýrismál eru ikki eitt málsøki meira. Men teir hava praktiserað tað so- leiðis móti endanum av seinasta skeiði, at tað er tann landsstýrismaður, sum situr við málsøkjunum, ið samráðist mótvegis tí ráðharra á danskari síðu, men alt verður samskipað av løgmanni. Tað verður tað eisini framyvir. Tjóðveldið einki gjøgnum bakdyrnar Løgmaður ber annars ikki ótta fyri, at mongu lands- stýrisumboðini hjá Tjóð- veldisflokkinum skulu sleppa at fremja fullveldis- politikk gjøgnum bakdyrn- ar. - Taka vit skúlamál, so er einki eftir at yvirtaka. Har er liðugt. Innan almanna- málini verður einki yvir- tikið í hesum skeiðnum. Í Fíggjarmálaráðnum er kanska okkurt smávegis. Men tað er á lógarøkinum, at tey stóru málsøkini liggja. So eru nøkur í Fiskivinnumála- og Vinnu- málastýrinum og eitt ein- stakt í Oljumálastýrinum, so tað er ikki rætt at siga, at fyri tað um ein flokkur hevur fýra landsstýrismenn merkir tað, at hann kann gera sum honum lystir við at yvirtaka mál. Løgmaður sigur annars, at tað at fyrireika eina nýggja rættargangslóg í Føroyum eftir føroyskum sniði er eitt veldugt arbeiði og ikki nakað, sum verður gjørt eftir stuttari tíð. Lógardeildin kemur ann- ars at virka á sama hátt sum í dag. Hon verður eitt sind- ur styrkt, men tað er ikki ætlanin hvørki at savna løgfrøðiligu ella ta fíggjar- ligu ekspertisuna í einstøk stýri. - So tú metir tað ikki vera rætt at siga, at Tjóðveldis- flokkurin við at fáa fýra landsstýrissessir hevur fingið í bæði posa og sekk og harvið lutvíst nógv vald! - Fýra landsstýrismenn er sjálvandi nógv. Men hyggur man styrkisliga millum flokkarnar, so er Tjóðveld isflokkurin ikki yvirum- boðaður uppá nakran máta. Teir hava átta tingmenn og fýra landsstýrismenn. Hinir smáu hava hvør sín ting- mann og landsstýrismann. Vit sita við løgmanni og tveimum landsstýrismonn- um og sjey tingmonnum. Eg trúgvi, at hetta hevði ikki verið nógv øðrvísi, um tað varð ein ABC sam- gonga. Ikki brúkt C sum jarnbrot móti E - Tað hevur verið nevnt, at Fólkaflokkurin brúkti Javn- aðarflokkin sum jarnbrot móti Tjóðveldisflokkinum, og eftir hetta var so ikki brúk fyri Javnaðarflokk- inum meira! - Hatta er púra misskilt. Hatta er unfair. Eg fór inn í samráðingarnar við einum opnum sinni og fyri at royna at fáa sjálvstýris- tilgongdina í eina trygga legu. Og tá eg meini trygga legu, so er tað við einum breiðum grundarlag og fólksligum uppbakningi. Men eg má ásanna, at hvørki Javnaðarflokkurin ella Tjóðveldisflokkurin vóru hugaðir fyri at fáa hasa samgonguna upp at standa, og tí eydnaðist tað ikki. Tað var ikki ætlanin hjá mær at brúka Javn- aðarflokkin til at mýkja Tjóðveldisflokkin. Tað havi eg heldur ikki havt tørv á at gera, tí eg havi havt møgu- leikan at kunna seta krøv yvir fyri Tjóðveldisflokk- inum á hasum økinum, tí Tjóðveldisflokkurin hevði ongan tjans í eini sam- gongu við sjálvstýrismál- um uttan um Fólkaflokkin. Tí var tað møguligt hjá okkum at seta tey krøvini. - Hvat vil tú siga við tey javnaðarfólk, sum hava mist alt álit á tær, tí tey føla, at tú sum talsmaður fyri at fáa eina breiða samgongu, har Javnaðar- flokkurin er við, tvørtur- ímóti hevur samráðst við tey uppá kvamsvís í fýra ár og aftur aftur nú! - Tað er ikki rætt. Eg eri farin í samráðing við Javn- aðarflokkin við púra opn- um sinni, men eg føli ikki, at eg havi fingið tað ljóð frá teimum eg havi samráðst við, sum var neyðugt, ikki bara frá Javnaðarflokkinum men eisini øðrum. Tað skal meira til at fáa gjørt eina ACDE-samgongu enn ein semja millum Fólkaflokkin og Javnaðarflokkin men eg má staðfesta, at hvørki Javnaðarflokkurin ella Tjóðveldisflokkurin fóru inn í hesar samráðingar við sama vilja fyri at fáa ta samgonguna sum eg vildi. Tí gjørdist hetta úrslitið. Tað hevur annars ikki verið mín tanki at misbrúka Javnaðarflokkin í hesi til- gongdini. Tvørturímóti. Løgmaður sigur seg hava brúkt nógva tíð uppá at byrgja fyri teimum trupul- leikum, sum hann veit kundu uppstanda í tíðini, sum kemur. -Tí nú kenni eg, hvar trupulleikarnir eru og kunnu vera. Tann fyrimunin havi eg í mun til fyri fýra árum síðani, tá hetta var púra ókent. Men tað harmar meg almikið, at tað ikki eydnaðist at fáa eina breiða samgongu. Løgmaður heldur annars ikki tað er rætt at geva sær skyldina fyri, at tað ikki eydnaðist at fáa eina breiða samgongu, har Javnaðar- flokkurin var við, men hann vil fegin átaka sær skylduna av, at tað ikki eydnaðist at fáa eina slíka við Sambandinum. Løgmaður hevur annars onga viðmerking til, um krøvini og møgulig útlit hjá formonnunum í Javnaðar- flokkinum og Sambands- flokkinum eru orsøkin til, at flokkarnir í dag sita í andstøðu men vísir á, at tá ABC samráddust kravdu allir flokkar løgmann. Motiveringin hjá Javn- aðarflokkinum fyri at gera tað var, at hann var einsa- mallur sosialistiskur flokk- ur millum tveir borgarligar. Onkur heldur, at hetta krav kanska eisini varð tengt at eini avtalu um at atkvøða fyri einum sambandsmanni til tingformann. Men tað sigur løgmaður seg einki vita um. - Hví heldur tú tað hevur so nógv at siga fyri Tjóð- veldisflokkin at halda Javnaðarflokkin uttanfyri, eisini tá flokkarnir eru samdir? - Eg veit tað ikki. Men eg má nokk siga, at har er eitt ella annað, sum ikki skapar fortreytir fyri tí optimala samarbeiðinum. Løgmaður váttar annars, at tað eisini gongur øgiliga hart millum nakrar tjóð- veldismenn og nakrar fólkafloksmenn, og tað er ikki ein og hvør sum klárar at stýra millum sker og bogar og fáa tað at hanga saman. Lætt er tað ikki altíð. - Men hvussu er tað hjá einum varaløgmanni og einum løgmanni at halda fram í samstarvinum, tá tit leingi fyri valið ikki kundu tosa saman? - Tað er púra burturvið. Tað er eingin trupulleiki, og tað hevur tað ongantíð verið. Eg eri í tí hepnu støðu í mínum politiska lívi, at eg kann tosa við øll. Eg havi ongantíð teir trupulleikar, at eg kann ikki tosa við fólk. - Hevði tú kunnað góð- tikið Høgna Hoydal sum løgmann? - Eg trúgvi ikki, at Fólka- flokkurin hevði góðtikið ein tjóðveldismann sum løgmann í eini slíkari sam- gongu, tí vit halda tað hevur so stóran týdning fyri hesa prosessina, at tað er Fólkaflokkurin, sum hevur leiðsluna. Vit vilja syrgja fyri, at henda tilgongd verður framd á tryggum grundarlag, og tað trygga grundarlagið liggur í tí, at tað er undir fólkafloks- leiðslu. ∆ POLITIKKUR Jan Müller Nú Fólkaflokkurin og Tjóðveldisflokkurin hava hildið saman í fýra ár hóast stórar ósemjur, og nú løgmaður aftur valdi at fara í samgongu við Tjóðveldisflokkin í enn eitt fýra ára skeið, hevur hetta av onkrum verið tulkað sum, at Tjóð- veldisflokkurin hevur eina ella aðra klemmu á løgman ni. Hvat sigur løgmaður sjálvur til slíka giting! - Nei teir hava yvir- høvur ikki nakra sum helst klemmu á løg- manni. Tjóðveldisflokk- urin er nokk komin til ta sannføring, at skal hann fáa nakað av sínum poli- tikki ígjøgnum á sjálv- stýrisleið , so er tað bara Fólkaflokkin, sum teir mugu halda seg til. Og kanningarnar um hvønn løgmann fólk ynskja sær hava víst, at nógvir tjóð- veldisveljarar ynskja Anfinn Kallsberg til løg- mann. Tað sigur ikki so lítið um, at tað eru nógvir tjóðveldisverljarar , sum halda, at tað er ikki møguligt at koma ígjøg- num við nøkrum á sjálv- stýrisleið uttan við ein- um samstarvi við Fólka- flokkin. Tjóðveldið onga klemmu á løgmanni Løgmaður staðfestir, at hvørki Javnaðarflokkurin ella Tjóðveldisflokkurin vildu hava ta samgongu, sum hann og Fólkaflokkurin ynsktu Lesið eisini á síðu 14 og 30 C M Y K 19 18