leygardagur 20. mars 1976síða 8

Síða 8 sosialurin Nr. 22 — 20. mars 1976 N 5 / Hetta eru steinørir menn, royndir kosakkar, sum allir hava verið í lótum fyrr, men kortini = setur oddamaður teirra brýr, tá hann hugsar um standin: hann reisist í sprounum, eyguni leita stygg út um steppuna og metir kannandi um, hvussu langt tað man vera yvir at ti blánandi skógjaðaranum hinu megin ánna. Aftur heldur liðið fram leið sína sum flýggjandi úlvar, meðan reiliðið hjá Nikolka Kosjevoj eltir teir tætt í helu- num. A góðum summardegum sveiggjar og aldar kornið við Don undir tí klára, dimmbláa steppuhimmalinum, og øks- ini ringla spakuliga sum silv- urklokkur. Tå er heystid i hondum og skeggið á tí búnu hveitini svart sum á einum seytjan ára gomlum ung- linga, og rugurin stendur næstan mannshegur. Teir skeggjutu kosakkar sáða rugin hjá sær í leirjørd undir sandheyggjunum, stutt frá bygdarkålgørdunum. Jørdin foldar ikki nógv, tú fært sjálvdan meira enn tret- ivu mål av korni á tiggju fóðurviddum, men teir sáða tað kortini at gera brennivín av. Brennivinid hjá kosakk- um er reinari og klárari enn ungmoyggjatár. Hetta hevur verið siður frá fyrndartid, hetta var legurin abbar og langabbar drukku alt tað, ið nakar kundi minnast. Tað er ikki av ongum, at skjaldar- merkið hjá kosakkum sýnir ein drukknan kosakk ríðandi á einum brennivinsfati. Á heystardegi leg:t ein tungur rúsur oman yvir garðar og bygdir og tú sært tær reyðu topphúgvurnar hjá kosakk- um vagga sum í tungum sjógvi innan fyri rimagarðar- nar, sum eru flættaðir úr viðj- um og røkka upp á eksl á manni. Av hesum stendst, at tað ongantíð tornar av odda- manninum, av hesum kemst, at manning hansara situr og riðjar á á maskinbyrsukerru- num, sum rossini draga. Í sjey ár hevur oddamaður- in ikki sæð heimbygdina Fyrst var hann kriggsfagni í Týsklandi, so kom hann sær í hóslag við Wrangel general, síðani kom tann heita sólin í Miklagarði, fangalegan innan fyri píkatráðin, turkisku skúturnar við teimum bikadu seglunum, tað ivna sevið við åarbakkarrtar í Kubanj og so til endans — hetta harkaliðið. Hetta var livið, hann hevði livað hesi árini. Sál hansara var harðnað í stein, sum farið eftir neytakleyvunum á tí sól- bakaða vegnum yvir stepp- una. Ein løgin og óskiljandi pína tykist niva hann, vedd- arnir kennast so tungir og móðir, og hann veit við sjálv- um sær, at hesa pínu fer hann ongantíð at fáa doyvt, hvussu nógv vodka hann so drekkur. Men hann gevst ikki. heldur á at drekka — eingin dagur fer burturimill- um — ti setliga angar rugur- in á steppunum við Don, og bylgist undir tí heitu sólini, og tær sólbrendu genturnar á gerðunum og í bygdunum duga at brenna ein so ótrúliga kláran leg, sum skuldi hann verið klárasta kelduvatn. IV Um sólsetur kom fyrsta nátt- arfrostið á. Sum silvurslettir legðist tað á tey breiðu bloði- ni á áarkoppunum, og morg- unin eftir sá Lukitj gamli tunnar ælabogadánaðar is- hindir glitra á mylluhjóli sin- um. Hann hevði ikki kent seg væl henda morgunin: hann hevði so ilt í lendunum, tann nivandi pinan gjørdi beinini tung sum jarnlodd. Hann hólkaði inni í mylluni og tað var ikki meir enn hann var mentur at flyta beinini, tung- ur á sær sum hann var. Ein mús stakk upp úr kassanum, har sáðirnar vóru, at forvitn- ast. Hann hugdi uppúr við sínum vatnutu gamlamanna- eygum: undir loftsbitanum kurraði ein dúgva. Hin gamli andaði roykin av dunnumati og malnum rugi inn gjøgnum nasagluggarnar, ið vóru at síggja til sum vóru teir horaðir inn í leðurhart leir, so lurtaði hann eftir, hvussu ófrættakent vatnið skvatlaði uttan stólparnar og roytti seg í tað flokta skeggið. So fekk hann sær eina stutta hvild í garðinum utt- anfyri, legði seg har at blun- da við skinnfrakkanum oman á sær og munninum viðopn- um; heitt, kleimið spytt setti úr kinnklovunum niður í skeggið. Skýmingin sveipaði seg longu um smáttuna hjá hinum gamla, tað var ikki meira enn at myllan hómaðist i ti mjólkkendu tokuni ... Tá hann vaknaði — sá hann tveir menn koma rid- andi út úr skóginum. Annar teirra rópti á hin gamla: Kom higar eitt gamli! Lukitj, sum skuldi fara út úr garðinum, steðgaði varin á. Í hesum ófriðartiðum vóru mangir vápnaðir menn sum hasir báðir komnir henda vegin. Og uttan at spyrja um loyvi, hevdu teir tikið fóður og mjøl við sær, so hann var farin at hata teir allar samlar. Skunda tær so, titt gamla lók! Lukitj breyt sær slóð mill- um øll býflugubelini, látandi við teimum litleysu varrun- um stødgadi hann eitt hósk- andi petti frá hesum báðum lítið, óbodnu gestunum og hugdi ikki uppúr. Vit hoyra upp í teir reyðu, gamli... okkum skalt tú ikki ræðast, segði oddamaðurin blidliga og hásmæltur. Hann var so hásmæltur. Vit leita eftir einum ránsmannaliði, mistu so okkara egnu burtur … Ikki hevur tú sæð nakran ríða fram við her í gjár? — Jú, tað gjørdi eg. Hverja leið hildu teir, gamli? Spyrjið tit sjálvan hin versta um tað... Hvussu skal eg vita tað! — Ikki munu nakrir teirra fjala seg í mylluni hjá mær? — Nei, segði Lukitj, sum tá tú klamsar eina hurð aftur í lás og skuldi fara. — Ver nú ikki so bráður, gamli. Oddamaðurin leyp úr saðli og kom hjólbeintur standandi = niður. Ramur brennivinsroykur gekk at honum, tá hann trúttaði inn í Lukitj: Vit eru úti og beina fyri kommunistum ... skal eg siga tær! ... Men hverjir vit eru, rakar ikki teg. So snáv- aði hann á og misti teymar nar úr hondini. Nú letur tú okkum í stundini korn til hálvfjersinstjúgu ross og vágar tær ikki at tala ... Og tað skal vera, áðrenn eg havi talt upp í try! ... Hoyrir tú? Hvar goymir tú kornið? Eg havi einki, segði Lukitj og kveitti burtur. Hvat hevur tú har yviri í hasari løduni? Næ-æ har er tað bera órusl og fras Kornsáðin er so eingin! Kom, lat okkum fara at vita! So treiv hann í herðatoppin á hesum gamla og dróg hann við sær yvir at leðuni, sum stóð har nakað burturfrá. Sjálvur skræddi hann huðina upp. Har inni stóðu nógvar kornkistur fullar av korni. Er hetta kanska ikki korn, ha? Tin gamli skálkur? Jú, min verndari .. Jú, men hetta er tað sindrið, eg havi fingið í lon. Eitt heilt ár hevur tað tikið mær at savna hetta saman, ein nevan nú og annan tá... Og nú ætlar tú at blaka kornið hjá mær fyri rossini ... Íðan, heldur tú at hestar okkara skulu doyggja í rossa- raki? Tú manst vist halda við teimum reyðu, haldi eg! Leggur tú ikki í at liva long- ur? Miskunna mær, tygum! Eg havi einki gjørt! Lukitj skræddi ta slitnu húgvuna av høvdinum, fall á knæ og kysti tær lodnu hendurnar á oddamanninum ... Kom so við ti: Heldur tú við teimum reyðu? Fyrigevið mær, fyri- gevið mær at eg svaraði tyg- um so býttisliga aftur. Latið meg sleppa, hálvgræt hin gamli og fevndi tvørtur um knæid å oddamanninum. Svørj at tú ert ímóti teim- um ryeðu! Men rist ikki kross fyri tær, tú skalt eta moldina, tú stendur á! Tannleysur sum hann var tannlaði hesin gamli moldina, hann risthentur hevði fingið sær upp í lógvan. Tárini runnu honum so stiå oman eftir kjálkunum. — So, nú er nóg mikið. Nú trúgvi eg tær. Slepp tær so aftur á føtur! Oddamaðurin læði, tá hann sá hvussu illa gekst hinum gamla at koma á føtur aftur. Imedan vóru menn hansara komnir har og fingu nú úr at gera at tøma kornkisturnar. Hestarnir vóðu í teimum gyltu kjarnunum, sum lógu um alt túnið. V Sólin reis aftur undir einari våtari mjørkabrugv. Tad eydnadist Luktij at sleppa aftur um vaktarmann- in, og eftir einari skogargøtu bert hann visti um, skundaði hann sær alt hann varð ment- ur gjøgnum skógin, sum beint var um at vakna av sín- um náttarblundi. Hann kom fram at vind- mylluni og skuldi beint halda oman í bygdina, tá hann nak- að burturi hómaði mennkoma ríðandi móti sær. — Hvor er hatta, ið har kemur? varð rópt í hesi stóru kvirruni. Tad eri eg, mutladi Lukitj. Hann var rennvåtur i sveitta og skalv um allan kroppin. Hvør eri eg? Hevur tu ferdaloyvisbræv? Hvat gert tu her? — Eg eri myllari … å vatn- mylluni haryviri. Eg havi eini ørindi í bygdini. Hverji erindi? Kom við mær til ovastan fyri reið- liðnum! Tú skalt ganga und- an rópti ein maður á hestbaki og koyrdi á hestin hjá sær. Lukitj kendi tann heita andan frá rossinum í nakkan og royndi at hólka undan so kvikliga sum hann fekk. Í túninum uttan fyri eina smáttu við tigultaki stødgadu teir. Maðurin, ið fylgdist við honum steig mutlandi niður úr saðlinum, bant hestin við ein hegnsteyra og fór glint- andi við sverðinum upp for- stovutrappurnar. Tú kemur við!... Ljós var í vindeyganum. Teir fóru inn í stovuna. Lukitj var um at kódna i royki og fór at njósa. Hann tók húgvuna av høvdinum og risti kvikliga kross fyri sær framman fyri halgimyndina, sum stóðu í einum króki. Vit hava handtikið ein gamlan mann. Hann skuldi oman í bygdina. Nikolka hugdi spurdi svevnpiskutur, avgjørdur á málinum: uppúr og men — Hvar ætlaði tú tær at fara? Lukitj fór eitt fet fram ímoti honum og stamaði glaður: — Er tað tú, góðasti... nú síggi eg, at eg eri komin mill- um hampafólk aftur — Ég var so ræddur fyri, at eg aft- ur var fallin í ránsmanna- hendur... Tordi ikki at spyrja handa har... J/ eg eri myll- arin. Tit komu henda vegin og fingu eitt krúss av mjólk frá mær, ta ferðina tit riðu gjøgnum Mithrokaskógin, minnist tú ikki tað, vinur- in?... Minnist tú ikki tað? — Ná, og hvat veist tú so at siga frá? — Jú, góðasti vinur:Í gjár- kvoldið í skýmingini kom hetta ránsmannaharkaliðið og legði á meg, blakaðu alt mitt dýrabara korn fyri rossini! Og so fóru teir eisini so illa við mær og eyðmýktu meg... Oddamaður teirra bað meg sverja, at eg skuldi íkki svíkja teir, og so noyddi hann meg eisini at eta mold, áðr- enn hann vildi trúgva mær. — Og vhar eru teir nú? — Har sum eg fór frá teim- um. Teir høvdu brennivin hjá sær og nú sita hasi beistini og drekka inni í stovu mini. Ég havi skundað mær alt eg var mentur yvir higar at siga tær frá. Eg biði teg, at tú letur teir fáa av at vita! — Bið menninar setast á hestarnar!... Nikolka fór á fotur og brosaði til hin gamla. So læt hann seg móður í her- mannaskikkjuna. VI Nú var ljóst. Nikolka, sum hevdi grøn- bleikt dæmi, ti hann hevði sovið so lítið, reið yvir at tí tvihjoladu kerruni vid maskinbyrsuni. So titt og knapt vit herja å, skjóta tit frå hogru. Vit skulu læra hasar jassarnar uppi at sita! So reið hann tvisporandi aftur til liðið hjá sær, sum nú helt fram í tættari fylking. Aftan fyri nekur eikitro bóru teir eyga vid figgindan niðri á mannagetuni. Teir riðu fýra og fýra við maskin- byrsuni inni í miðjuni. — So sporleypa vit! rópti Nikolka og reiggjaði koyrli- num. Ur skógjaðaranum tók nú ein maskinbyrsa at skjóta sum óð, og menninir niðri á mannagetuni herjaðu i stundini å sum var hetta ein venjing. Ein ulvur vid grasi hang- andi i skinninum kom upp úr einari vindfellu, toygdi håls og stod eina løtu og lurtadi å einari syn. Tætt hjå glumdu skotini og gangurin var øgi- ligur. Liese i & 8 =