týsdagur 25. juni 2002síða 6

10 Nr. 118 - 25. juni 2002 Nr. 118 - 25. juni 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Ikki er langt ímillum veljarakanningarnar í hesum døgum. Í farnu viku stóð ein í Fregnum. Henda kanning vísti, at andstøðan vann ein mann, og at samgongan misti ein. Nú eru útsvingini sera smá – nakað, sum eisini gjørdi seg galdandi til valið – og tí skulu allar slíkar kanningar takast við størsta fyrivarni. Eitt ella tvey prosent hvønn vegin er ikki nakað, man skal draga konklusiónir útfrá. Hesaferð gekk Tjóðveldisflokkurin eitt sindur aftur, meðan Sambandsflokkurin gekk fram, men tá prosentbroytingarnar eru so smáar, so er ov tíðliga at gera eina forsøgn um tap í hendi hjá Tjóðveldisflokkinum. Hyggja vit eftir farna løgtingsvali, so vóru ikki tey stóru útsvingini við undantaki av Sambands- flokkinum, ið gekk nakað fram. Javnaðarflokk- urin gekk 1,1% aftur, og hevur hetta verið rópt stórtap av summum. Stórtap hevur Javnaðar- flokkurin ikki havt síðani 1994, tá hann bleiv hálveraður í mun til undanfarna val, eftir at hava tikið tung, ópopuler tøk, saman við Tjóðveldis- flokkinum og Sjálvstýrisflokkinum, so Edmund Joensen kundi koma í skorin klæðir við batnandi fiskiskapi og prísum og ikki minst einum bjargaðum banka. Um 1,1% afturgongd er stór- tap, so verða nógv stórtap til næsta val, og so má ein framgongd uppá 1,1% vælsaktans eisini verða stórsigur, um sami logikkur skal brúkast. Veljarakanningar eru sum áður nevnt rættiliga tættar, og vilja vit við hesum ávara ímóti, at tær verða tiknar sum um, at atkvøðuprosentini eru røtt við desimalum. Tann óvissan, ið altíð er í slíkum kanningum ger, at eitt desimaltal er meiningsleyst. Tá man harafturímóti fær eitt tal upp á fleiri prosent í framgongd, so kann man byrja at staðfesta eina gongd. Ikki er tað ráðiligt at hátíðarhalda egnan sigur ella brúka tølini ímóti einum mótparti við grundarlag í smáum útsving- um. Ein flokkur sum Javnaðarflokkurin hevði eina afturgongd í næstseinastu kanning í mun til valið, og stendur í seinastu kanning sama stað sum til valið. Spurningurin er so, um afturgongd- in var reell, ella tað bert var ein statistisk til- feldigheit. Spuringurin er eisini, um tað er reelt, at samgongan hevði mist meirilutan, um val var í dag. Vit hava fyrr sæð stórar broytingar í mun til veljarakaningar. Vit vita, at samgongumeirilutin er spinkul sum er, men seinasta veljarakanning er ikki nóg mikið at siga, at hann ikki er til meira – kanska verður munurin størri í næstu veljara- kanning. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Veljarakanningar VIÐMERKINGAR Jóannes Patursson Hendrik Old, javnaðar- maður, vil hava eina fólka- atkvøðu at avgerða hvørt tann gamla "føroyska" kongsjørðin, tann núver- andi landsjørðin skal ein- skiljast ella ei. Uttan iva eru hugsanirnar fleiri um hetta evni, og er ikki ætlan mín her at leggja meg út í nakað orðaskifti hesum viðvíkjandi. Tó fer Hendrik Old sera lætt um sannleikan, tá hann skírir gomlu kongsjørðina at vera.. "almenna ogn líka síðan trúbótina." Niðanfyri fari eg at endurgeva úr bókini "FØR- OYA SØGA 1. Úrdráttur úr stjórnarlagnum" útgivin í 1939 eftir Jóannes Paturs- son. Hvat føroysku bøndurnir máttu gjalda í jarðarleigu til kong, stendur at lesa á síðu 81 í nevndu bók.: citat.: "Kongsleigan var tó tann útreiðslan, sum ikki minni amaði landið. Greiniligir roknskapir alt frá árinum 1584 vísa á, at kongsgóðsið í Føroyum árliga mátti útreiða til Danmarkar: Henda bókførda út- reiðsla, sum verður at telja frá o.u. 1450, tá ið kongur tók jarðarinntøkurnar av tí føroyska bispastóli47, og til 1855, tá ið hesin avskurður varð skiftur um við pening og síðan hevur verið latin í peningi, er av kønum monnum við rentu og rentu av rentu roknaður í milli- ardir av krónum." citat endar. Sum skilst var tað henda árliga útreiðsla í "loyvdi" bøndunum at gagnnýta føroyska tilfeingi. Síða 82 í somu bók; nýtt citat.: "Í Dagblaðnum 5. aug. 1938 hevur navngivin maður ávíst, at um eitt annað land t.d. Danmark skuldi útreiða eina lands- skuld út av landinum í sama muni sum Føroyar, hevði lutur Danmarkar verið at lata árliga: uttan oyris virðið aftur fyri. Tað er ikki óhugsandi, heldur hesin rithøvundur fyri, at um ein tílík rúgva varð útreidd av Danmark á hvørjum árið í 3-400 ár uttan endurgjald, at tað tá ikki mundi verið so væl statt í tí nú so múgvandi Danmark, sum tað er." citat endað. viðv. 47 stendur henda viðmerking.: "Mannasøgn er, at kongur ikki einans tók teir bóndagarðarnar undir seg, ið skattaðu til bispa- stólin, men at fútarnir eisini løgdu eftir óðalsgørðunum. Soleiðis skuldi allur Kolla- fjørður fara undir kong, ein hálvmørk undantikin, með- an Funningsbóndin við øksini í hond bjargaði Funningi. Henda frásøgn samsvarar brøvunum í ríkisskjalasavninum í Keypmannahavn, har kongur m.a. 2 nov 1559 sigur frá at bøndur í Før- oyum klaga um, at fútin koyrir teir av gørðunum. 5 mars 1565 áleggur teimum órættvísan skatt. 26 apríl 1568 at Anders Jute tekur (ejendommen) garðarnar frá bóndunum. Samanber eisini Lukas Debes, Færø- ernes beskrivelse; frágreið- ingina um løgtingssendi- nevndina í 1662 til kong við kærumálum um óskilið við gørðunum, leiguni, yvirvekt, mutur, o.s.fr, sum Griffenfelt hjálpti til at avbøta við skipanini 16 apríl 1673. Henda mann, sigur Lukas Debes; føroy- ingar eiga at minnast so leingi Føroyar standa. Hetta er endurgivið orða- rætt. Eisini skal viðmerkast at henda bók kom út í 1939. Hann, ið billar fólki inn at, tann føroyska kongs- jørðin hevur verið almenn ogn síðan trúbótina, fer alt ov lætt um sannleikan. Undir øllum umstøðum varð hon ikki at rokna sum almenn FØROYSK ogn. Nei, ov stór var henda inntøka fyri kong, at tá donsku bøndurnir vóru leysgivnir longu í 1786, lat kongur føroyingar trælka, enn sum fyrr, undir hesum ótrúliga okið. So um Hendrik Old vil hava fólkaatkvøðu um einskiljing av jørðini, er ikki tá rættast at hann letur danir halda hesa fólkaat- kvøðu, tí tað var dana- kongur, ið tók allan ágóðan av føroysku kongsjørðini hetta tíðarbil Hendrik Old umrøður. Eitt er vist, framburðurin í danska landbúnaðinum tók ikki dik á seg, fyrr en bøndurnir vórðu loystir úr hafti í 1786. Teir duga tí at síggja virðið av frælsinum, og høvdu ongantíð aftur farið undir kong, tískil hevði úrsliti av hesi fólka- atkvøðu verið JA. Eisini kann viðmerkast, at hvørki kongs- ella óðals- hagi kann vitjast uttan bóndans loyvi. Ongum er loyvt at fara av almennari varðagøtu uttan loyvi frá jaraðareigaranum. (Her standa óðals- og kongs- bøndur javnbjóðis í rætti.) So tó at kongsjørðin er almenn ogn, er ikki harvið loyvið givið almenning- inum at ferðast sum honum lystir. Fólkatkvøðan um kongsjørðina 4.750 pund av sm¿ri 8.000 g r askinn (sey askinn vi ullini ) 12.000 pund fl¿ti 24.000 pund turrum fiski (r skornum, greipa um) 1.450 pund ull 220 pund fj¿ ur 1.600 alin av tv h¿lvdum va mali 60 lomb 3.500.000 pund sm¿ri 5.500.000 sey askinn 9.000.000 pund fl¿ti 175.000 pund fj¿ ur 18.000.000 pund turrum fiski (grei aum ella r skor num) 1.000.000 alin tv h¿lvdum va mali 1.000.000 pund ull 35.000 lomb Fyrsta grindin í ár doyði gjáranáttina í Sandavági. 86 hvalir vórðu merktir og skiftir í drápspartar GRIND Edvard Joensen Sandavági: Tað var at loypa á dyr, tá grindaboðini komu. Oman í bátahylin og sleppa sær inn í ein bát, sum var á veg í grind. Vit fara spakuliga út við landinum. Lurtað verður á VHF'inum eftir, hvar grind- in man vera, og skilja, at hon liggur nakað vestur úr Koltri einar seks fjórðingar úr Presttanga. Vit halda spakuliga móti einum báti, vit síggja, og halda, at tað man vera hann, sum sigur seg liggja hjá grindini. So vælsignað veður, sum tað kann vera á jóansøku. Stilli og klárt, so góð lík- indi eru at reka. Tosa um streym, og hvussu rekur. Eystfallið er ikki rættiliga liðugt, men tað átti at borið til a fingið hana vestur yvir kortini. Jú, tað er skjótt, so siga teir, at nú er hon hálvan- sætta fjórðing úr Tangan- um, so tað gongur rætta vegin. Og tað var skjótt sum í grindavísuni, at: »En Båd í den stille Morgenstund, begyndte de hvaler at drive, men da de var komne nord i Sund, var Baadene tresendstyve.« Hóast nú var nátt, og vit vóru á veg á Sandavág, líktist støðan rættiliga nógv. Einar tvær ferðir vendi hon og kom upp aftur aftan fyri bátarnar, og tikið var í ørindi um, at nú...» blev den bange og vendte.« Men aftur gekk sum í vísuni, at .. »dog for silde den Flugten tog, ej længere Vejen var aaben,« tí bát- arnir vóru nógvir og gingu skjótt, so tað var reiðiliga skjótt, at hon var innan fyri Tangan, og »tá er hon í pottinum«, siga vágamenn. Hildið varð til á Sanda- vági beinanveg, og tað gekk skjótt og væl. Sleipað varð síðan inn á havnarlagið í Miðvági, har seðlarnir komu úr tíðliga mána- morgunin. Grind Enn ein nýggj ruta Atlantsflog hevur latið sína tíggjundu nýggjar rutu upp. Hesaferð til Garde- moen í Oslo FLOGFERÐSLA Edvard Joensen Gardermoen: Rutan mill- um Vágar og Gardermoen er tann tíggjunda, sum At- lantsflog letur upp. Onkur er hildin uppat aftur, men tær flestu eru enn virknar. Væl av fólki var í flogfar- inum, sum lætti úr Vágum leygardagin við kós móti Gardermoen. Og sum skilt- ist á leiðsluni í Atlantsflogi, eru vónirnar góðar um, at tað fer at halda fram so- leiðis. Flogskipari á fyrsta túr- inum beinleiðis millum Føroyar og Oslo var veteranurin hjá Atlantsflog, Hans Hansen. Hann greiddi frá, at hann hevur flogið, hvørja ferð ein nýggj ruta er latin upp, so hetta er hansara tíggj- unda nýggja ruta fyri At- lantsflog. Hans Hansen heldur tað vera rætt at lata rutur upp við miðstøð úr Føroyum, tí tað er har, felagið er skrá- sett, og haðani skulu vit arbeiða. Bæði í eystur og vestur, sum hann tekur til. Hann vísir á, at millum Bretland og Føroyar er væl av samferðslu. Í grundini meira enn fólk geva sær far um, sigur hann, og eisini Ísland er ein vaksandi marknaður, sum enn meira eigur at fáast burtur úr, heldur royndi flogskiparin hjá Atlantsflog. Atlantsflog í Oslo Atlantsflog fleyg leygardagin fyrsta almenna túrin á beinleiðis rutuni millum Vágar og Gardermoen FLOGFERÐSLA Edvard Joensen Gardermoen: Atlants- flog er farið undir bein- leiðis flúgving millum Vágar og Oslo. Leygar- dagin varð farið fyrstu ferð úr Vágum við kós móti Gardermoen flog- vøllinum í Oslo. Í Oslo varð skipað fyri móttøku, nú nýggj ruta varð stovnað. Bæði flog- vallarleiðslan, SAS, sum er umboð hjá Atlants- flogi í Gardermoen, fe- lagið, sum letur mat um- borð á flogførini, og so nakað so sjáldsamt sum eitt vinafelag hjá Atlants- flogi í Oslo vóru umboð- að á flogvøllinum. Røður vórðu hildnar, og gávur vórðu handaðar, eins og okkurt fekst at koyra í munnin. Magni Arge, stjóri í Atlantsflogi, helt í røðu síni fyri, at nú komu føroyingar aftur til tað gamla hjálandið, Føroyar høvdu, tá Sverri kongur fór úr Føroyum til Noregs og legði landið undir seg. Hesaferð var tað tó sum samstarvs- felagi. Bjørn Vinge, tekniskur stjóri á Gardermoen, fekk handað eina eftir- gerð av føroyskum grindareiðskapi. Bjørn Vinge segði, at tað er altíð hugaligt, tá ein nýggj ruta verður latin upp. Tað hevur re- klamuvirði, hóast rutan er lítil. Og góðari og positivari umrøðu hevur flogferðslan sanniliga brúk fyri í hesum døgum, segði hann. Hann fegnaðist um, at ein ruta út vestur í hav nú er latin upp, hóast hend- an ikki er tan fyrsta tann vegin kortini, segði han. Icelandair flýgur millum Oslo og Keflavík, segði hann. Gardemoen flogvøll- urin vað latin upp tann 8. oktober 1998, greiddi B Bjørn Vinge frá. Í dag er flogvølluin tann triði- størsti í Norðanlondum. Kastrup og Arlanda eru størri. Tað ferðaðust í fjør 14 milliónir ferðafólk um flogvøllin í Gardermoen, segði hann. Daglaga koma og fara 550 flogfør um vøllin. Bjørn Vinge fekk handaðan grindareiðskap frá Atlantsflog Mynd: Edvard Joensen Hans Hansen hevur júst sett flogfarið hjá Atlantsflog á Gardemoen flogvøllin á fyrstu beinleiðis ferðin millum Vágar og Oslo Mynd. Edvard Joensen Søguliga ljóstalvan, sum vísir beinleiðis samband millum Oslo og Føroyar. Norðmenn skriva Færøyene á norskum og ikki Faroe Islands, sum annars er vanligt at síggja Mynd: Edvard Joensen Í jóansøkudimminum eru hvalirnir teggjaðir upp niður við bryggjuni í Miðvági Mynd: Edvard Joensen C M Y K 11 10