týsdagur 4. apríl 2000síða 13

25 tíðindablaðið sosialurin Nr. 66 - 4. apríl 2000 24 tíðindablaðið sosialurin Nr. 66 - 4. apríl 2000 Viðmerking: Dagurin í gjár, tórsdagurin t. 30. mars, var merkisverd- ur dagur í løgtinginum. Við tveimum ymiskum lógar- uppskotum samtykti full- veldissamgongan øðru- megin eina avgjaldshækk- ing á brennioljuni, sum í mun til støðið í dag dýrkar kostnaðirnar hjá húsarhald- um, virkjum og skipum við einum 10 mió. kr. árliga, og hinumegin ein stórfingna skattalækking til privatu partafeløgini, sum eftir ein- um miðalárið gevur teimum einar 40 mió kr. Til tess at royna at minka um avleiðingarnar av hesum høpisleysu tiltøkunum høvdu Javnaðarflokkurin og Miðflokkurin tvey broyt- ingaruppskot, men tey sóp- aði samgongan av borði- num. Tað áhugaverda var, at fyri at verja sína fólka- floksstøðu í hesum málu- num, vísti Tjóðveldisflokk- urin í heilum til ta sonevndu »pappírsleysu semjuna«. »Pappírsleysa semjan« Fyri hálvum ári síðani bór- ust knappliga tey politisku stórtíðindi, at gjørd var ein sonevnd »pappírsleys semja« um eitt nýtt grundar- lag fyri vinnupolitisku stevnuna hjá samgonguni. Teir sum høvdu lagt ráð saman, vóru tveir av lands- stýrismonnunum í fullveld- issamgonguni, tjóðveldis- maðurin Høgni Hoydal og fólkafloksmaðurin Jørgen Niclasen. Henda søguliga semjan kom óvart á øll, eisini summar samgongumenn — m.a. var (tann valdi) for- maðurin í Tjóðveldisflokk- inum ein teirra, íð segði seg vita av ongum. Semjan hevði 3 tættir: 1) Tær 40 mió.kr, sum í fleiri ár høvdu verið settar av til stuðul til endurnýgg- ing av skipaflotanum, skuldu nú nýtast til onnur endamál, m.a. til skatta- lækkingar. 2) Fiskirættindini skuldu gerast meira handilsliga umsetilig. 3) Partafelagsskatturin skuldi lækkast úr 27% niður í 20%. Viðv. 1) skattalækkingum eru higartil 2 tiltøk sett í verk: Eftir uppskoti hjá Javnaðarflokkinum er barnafrádrátturin øktur við uml. 9 mió.kr. árliga, og eftir uppskoti frá landsstýri- num verður nú botnfrádrátt- urin hjá pensjonistum hækkaður við eini upphædd svarandi til uml. 10 mió.kr. árliga. Hinar 21 mió. eru so ætlaðar at fáa gongd á ta privatu eftirlønartrygg- ingina, fólkatryggingina, sum landsstýrið ætlar at seta verk. Viðv. 2) eru ikki nakrar broytingar enn farnar fram í lógini um vinnuliga fiski- skap, men har vita øll at so sum lógin verður umsitin av landsstýrismanninum, so verður hon toygd og tambað so langt tann handilsliga vegin, at man undrast á, hvat ein lóg kann brúkast til. Viðv. 3) er at siga, at tað er so einasti táttur í »pappírsleysu semjuni«, har komið er á mál: samgongan samtykti í løgtinginum í gjár at seta partafelagsskatt- in niður við einum fjórð- ingi, úr 27 niður í 20%. Brennioljuavgjaldið hækkað Í tinginum í gjár var til triðju og endaligu viðgerð upp- skotið hjá landsstýrinum at seta brennioljuavgjaldið fast til 80 oyru liturin. So sum oljuprísirnir hava verið sein- astu 4-8 vikurnar, merkir hetta at oljuavgjaldið verður hækkað við uml. 10 oyru liturin. Við hesi hækkingini fær fullveldissamgongan nú lagt uml. 80 mió. kr. í lands- kassan, so sum roknað er við í fíggjarlógini. Javnað- arflokkurin og Miðflokkur- in settu broytingaruppskot fram um at lækka olju- avgjaldið til 60 oyru liturin, tvs. 10 oyru minni enn tað er nú. Hetta hevði givið 20 mió. kr. minni í lands-kass- an, enn uppskotið hjá lands- stýrinum. Men sum sagt sópaðu samgongutingmenn hetta av borðinum. Viðvíkjandi partafelags- skattinum er tað jú eitt av hjartamálunum hjá fólka- flokkinum. Tað er jú eisini tikið beinleiðis eftir upp- skriftini hjá Caragata. Bæði til 1. viðgerð, 2. viðgerð og nú til 3. viðgerð stríddist Javnaðarflokkurin harðliga ímóti hesum upp- skotinum um henda veld- uga skattastudningin til privata vinnulívið. Fyrst og fremst tí, at tað ikki gagnar tí, sum sigst at verða enda- málið: at stimbra eini endur- nýgging av skipaflotanum. Hetta hevur Javnaðarflokk- urin grundgivið við at vísa á, at tað er fiskivinnan sum fær tann allar minsta partin av slíkari skattalækking. Vinnuskattastudningur til fíggjarstovnar og handilsfyritøkur Vit hava út frá 1997-tøl- unum víst á, at ein slík lækking av PF-skattinum gevur privatu partafeløgu- num eina skattalækking upp á 38 mió. kr. Millum tær ymisku vinnurnar verður býtið av hesum skattalætta soleiðis: 1) Peninga-, tryggingar- o.a. fíggjarstovnar: 22 mió kr. (t.e. 58%), 2) Handilsfyritøkur: 7 mió. kr (t.e. 17%) 3) Fiskivinna (á sjónum): 2 mió. (t.e. 6%) Tær 7 mió., íð eftir eru, eru smábyttar millum allar hinar vinnurnar. Eitthvørt tos um at hetta skal stimbra til eina endur- nýgging av skipaflotanum er burturvið. Men til tess at bøta um ørskapin hjá sam- gonguni setti Javnaðar- Gullgáva frá samgonguni flokkurin, saman við Mið- flokkinum, tí fram eitt broytingaruppskot í gjár. Vit søgdu: Okey, tit vilja lækka PF-skattin, og tit hava meirilutan til at trumfa tað ígjøgnum. Men hví skulu bankar, sparikassar, tryggingarfeløg og aðrir fíggingarstovnar hava henda velduga skattastudn- ingin ??? Hesir, har inn- tøkurnar floyma í kassan í stríðum streymum ? Lat hesar framvegis gjalda teirra 27%, og seti so bara allar hinar niður á 20% ! Tað er hóast alt frægari at liva við! Men nei. Eisini hetta uppskotið varð sópað av borðinum. Samgongan avgjørdi, at eisini bankarnir, sparikassarnir, tryggingarfeløgini o.a. fíggingarstovnar, teir sum eiga 50-60 % av øllum PF- skattinum, skulu hava hesa gullgávu frá Føroya fólki. Ein av ítarstu for- sprákarunum fyri hesum var landsstýrismaðurin í sjálvstýrismálum, Høgni Hoydal. Hansara grundgeving var, at við hesi lækkingini av PF-skattinum gjørdist vinnulívið betur ført fyri at átaka sær øktar samfelagsligar skyldur, av vælferðini hjá fólkinum, av sjúkradagpengum, at geva teimum betri løn, betri eftirløn, betri arbeiðsumhvørvi o.m.a. gott. Eisini peningastovnar o.t. Teir hava kanska ikki havt ráð til tað framman- undan. Men er tað nakar annar enn Høgni Hoydal, íð veru- liga trýr uppá, at arbeiðs- fólkið nú fer at fáa meira í løn og betri kor, tí at parta- feløgini - harav fyrst og fremst fíggjarstovnarnir - sleppa so nógv bíligari í skatti, at teirra skatta- rokning minkar við einum fjórðingi ? Hetta framlegði hesin góðu maður so sum ein av aðaltáttunum í tí nýggja vinnulívspolitikki- num hjá samgonguni. Hans Pauli Strøm, javnaðartingmaður Magnus á Dalbø til minnis Tað fækkast í vinaskara, nú var tað so Magnus, ið átti tørn, ein- ans 59 ára gamal. I k k i vardi tað meg á nak- ran hátt, at so skuldi vera, tá vit h ó s d a g i n stóðu og p r á t a ð u saman um mangt og hvat. Tú hevði góðar framtíðarvónir, nú skuldu tit bara halda frí og slappa av eitt ár frá gistingarhúsinum »Á Bakkanum« aftan á, at tú og Ingrid høvdu havt eina strævna tíð við at fáa alt at koyra og alt nú gekk nógv betur. Men mongum brestir ætlan. Altíð var tað stuttligt at tosa við teg, tú hevði altíð onkra skemtisøgu at siga og dugdi væl at siga frá. Vit hava ikki sæst so nógv hesi seinastu árini, ið tit hava verið í Vági, men altíð var tað sum um eingin tíð var gingin, tá vit hittust, tú var tann sami sum altíð. Pápi og Magnus vóru góðir vinir og tað besta, ið pápa dámdi var at fara inn á gólvið at vitja Ingrid og Magnus, drekka kaffi, telva, práta um fótbólt. Har kendi hann seg heima og av tí sama havi eg altíð sæð Magnus sum ein góðan vin, vit hava sitið saman í nevndini hjá MB, skotið harur saman og tað vinar- lagið hevur smittað yvir á Suna, son Magnusar. Eg kenni meg sum heima, tá eg siti inni hjá Suna og Anne á sama hátt sum pápi kendi seg heima hjá Magnus og Ingrid. Í ‘74 tá eg var nýútlærdur snikkari, arbeiddu eg og pápi Magnus, Absalon, saman í meira enn 1 ár og kom eg tá til at kenna henda heiðursmann væl. Absalon hevði sama blíða, men bestemta sinna- lag sum Magnus, har var eingin slingur í valsinum, tað, ið teir høvdu at siga, varð sagt og harvið var tað. Har var eingin dupultmoralur. Magnus hevur roynt nógv í sinum alt ov stutta lívi. Hann hevur starvast á Skála Skipasmiðju, sum smiður og sveisari í smiðj- uni hjá J. K. Joensen í nógv ár, seinni hevur hann eisini starvast sum timburmaður, havt pylsuvogn í Miðvági og nú tey seinastu árini sum hotelvertur og væl lá eftir hjá honum, hvat hann enn tókst við. Eg minnist henda hósdagin, at hann tosaði um hvussu glaður hann var, at tað gekst børnunum væl her í lívinum. Tað verður ein stórur saknur hjá tykk- um, nú Magnus ikki er her meira. Mátti Harrin styrkt tykkum, ið sita eftir við minnunum. Mátti Hann lagt ein kappa útyvir skelkin, óttan og máttloysið, so ein- ans gleðin, ið var og minnini sita eftir. Orð eru so fátøk, tá lagnan slær beinini undan einum og ein kennir hvussu stokkut tíðin veruliga er. Kom til hugs eina yrking, ið dóttir mín Jónley hevur skrivað: Blóman Nú kennir lítla blóman kuldan, heystarkuldin harður er, hon stendur millum túsund aðrar, tó einsamalla kennir seg. Hugsar bert um betri tíðir, saknar heita summarið, kennir hvussu tíðin flýgur, hugsar um øll minnini. Minnist tá alt fór at spíra, minnist hvussu ung hon var, síðan tó alt stóð í blóma, so vakra tá hon kendi seg. Nú er lítla blóman viknað, høvur tungt at bera er, skjótt man blóman finna friðin, av mold hon komin, at mold hon fer. Í djúpastu virðing og samkenslu við tykkum, ið mist hava tykkara elskaða mann, pápa, verpápa, abba, son og beiggja. Friður verið við minninum um Magnus á Dalbø. Valdemar Vit sóu í sjónvarpinum hós- kvøldið eitt av yvaleyst fleiri dømum um fólk, sum ikki hava tak yvir høvdið. Í hesum førinum var talan um eina mammu við trimum børnum, sum ikki hevði annan íbúðarmøguleika enn eitt kamar á Sjómansheimi- num. Ein sera vánalig loysn bæði fyri mammuna og børnini, fyri samfelagið og so er Sjómansheimið ikki júst ætlað at nøkta ein tí- líkan tørv. Tað, sum tey í øðrum londum kalla íbúðarpoli- tikk, finst ikki í Føroyum. Her hevur tað verið so, og er tað framvegis, at komm- unur ella privatir jarðaeig- Trupulleiki sum er lættur at loysa arar hava stykkjað út til grundstykkir, sum fólk síð- ani hava bygt síni hús á. Serliga tey seinastu árini hava eisini privatir byggi- meistarar ognað sær lendi, bygt m.a. raðhús og sam- bygt hús og hvat alt eitur, og alt gott um tað. Frálík hús, ómakasleyst hjá fólki sum ynskja at búgva soleið- is, og væl at merkja eisini ynskja at brúka ein so mikið stóran part av síni inntøku til býli. Á hendan hátt kann íbúðartørvurin loysast, men ikki í øllum førum íbúðarneyðin. Sum høvuðsstaður er Havnin í teirri støðu, at fjøld av fólki koma higar í eitt styttri tíðarskeið, m.a. í samband við útbúgving. Tey hvørki keypa grund- stykki ella hús fyri millónini ella meira. Tað eru eisini tey, sum ikki hava ráð at seta seg fyri milliónini, onnur hava ikki brúk fyri eini tí- líkari loysn, og so kunnu aftur vera onnur, sum als ikki hava hug at nýta ein so stóran part av síni inntøku til býli, sum er ein skuldar- binding fyri ein stóran part av lívinum. Er politiskur vilji, er lætt at loysa bæði íbúðartørvin og íbúðarneyðina. Í fyrsta lagi krevst, at vit skipa ein íbúðarpolitikk, sum gevur møguleika fyri alternativum íbúðarloysnum. Vit kunnu kalla hesar eigaraíbúðir, leiguíbúðir ella hvat vit vilja. Hetta kann millum annað gerast í samstarvi millum land, kommunu og eitt nú Íbúðargrunnin. Við eini tílíkari loysn kunnu vit geva fólki eitt alternativ til verandi íbúðarmynstur. Ein møguleika, sum mong hava tørv á. Íbúðartørvurin kann lættliga loysast við verandi skipan. Íbúðarneyðina loysa vit ikki uttan við einum politiskum vilja at fremja ein íbúðarpolitikk við alt- ernativum íbúðarloysnum. Tórfinn Smith, býráðslimur Klaksv kar Sj manssk li Œ august 2000 byrja hesi skei : Skipskokkaskei : Sj vinnuflokkur: tb gvingin gevur ¿ktan f¿rleika at virka sum skipskokkur f¿royskum fiskiskipi. Kokka tb gvingin leggur m.a. dent , at n mingar l ra f¿ slul ru og reinf¿ri, at proviantera, matger a og bor rei a. Œ l rut ini ver a skei tikin innan trygd og fyrstuhj lp. Skei i var ar 20 vikur. Ongar uppt¿kutreytir eru til at sleppa inn. Vi hesum skei i f st atgongd til framhaldandi lestur til heimaskipara, um tygum eisini hava ta ney ugu siglingart ina. N rri uppl singar hesum vi v kjandi f ast vi at venda s r til sk lan. M¿guleiki ver ur eisini at taka dugnaskapar- skei sigling, i gevur r tt til at f¿ra skip upp til 100 tons t 30 fj ringar r landi. Œ l rut ini ver a skei tikin innan trygd og fyrstuhj lp. Skei i var ar 20 vikur. Ta eru ongar uppt¿k- utreytir til at sleppa inn kokkask lan. Ums knarbl¿ f ast vi at venda s r til sk lan tlf. 456128 fax. 457917 ella telduposti: klaknav@klaknav.fo Eisini kunnu tit vitja heimas u okkara: www.klaknav. fo Betri svøvn Betri svøvn BIOflex magnetviðgerð tí: BIOflex magnetviðgerðin er avgjørt tann besta magnetviðgerðin í verðini! BIOflex hevur prógvað ávirkanina við dupultari blindtest! BIOflex hevur 100 ferðir størri ávirkan enn líknandi vørur! BIOflex er góðkent sum heilsuútgerð! BIOflex hevur víst, at yvir 92 % verða pínufrí og øll sova betri! Vøran er testað á Ríkissjúkrahúsinum í Keyp- mannahavn. ¥ ¥ ¥ ¥¥ Nærri upplýsingar ella faldari fæst hjá: Vello Føroyar Boks 354 - FO-700 Klaksvík • Tlf: 217916 - Fax: 457916 Vello Skandinavia Sp/f hevur síðani 1989 selt fleiri enn 25.000 BIOflex viðgerðir í Danmark og virkið hevur framhaldandi framgongd við viðgerðini. BIOflex er best á marknaðinum innan magnetiska viðgerð. Viðgerð, ið virkar ímóti: ¥Øllum slagi av pínu¥Vøddastívleika ¥Trupulleikum við svøvni¥Órógv í blóðrenslinum ¥Einastandandi fyri ryggjatrupulleikar Magnetviðgerð er tað nýggjasta innan pínuviðgerð - og júst BIO flex undirdýnan, sum er vard við einkarrætti í allari verðini, hevur víst, at 92 % verða pínufrí. Vello Føroyar veitir tær aftur- sendingarrætt í 5 vikur, tá dýnan hevur verið brúkt í minst 3 vikur. Sosialurin - 311820 Ring 21 79 16 Hevur tú pínu? Hevur t Hevur tú pínu? nu? BIOflex magnetviðgerðin hjálpir m.a. móti: Tennisalboga Koyrilsbresti Akslapínu Ryggjapínu Knæpínu Øklapinu Liðapínu Magnetið verður klistrað á pínustaðið og byrjar at virka beinanveg. Eftir heilt fáum døgum kennist munandi betring. Magnetini fáast í ymiskum støddum. Ring og fá meira at vita frá: BIOflex hjálpir sjálvt ringastu pínuni! Vello Føroyar Boks 354 - FO-700 Klaksvík Tlf: 217916 - Fax: 457916 Sosialurin - 311820 •• • •• • • Kollafjarðar Bókasavn 3. fyrilestrarkvøldið um Miðgerðaættina verður í Kollafjarðar Skúla hóskvøldið 6. apríl kl. 19.00 Tikið verður saman um tey seinastu 100 árini við frágreiðingum, søgum, frásagnum og arbeiðsumstøðum. Eisini verður drekkamuður. Kollafjarðar bygdarsavn, Fornminnafelagið í Kollafirði og Kollafjarðar Bókasavn Lesið Nor›urlandahúsi› í Føroyum Sí SVF tekstvarp s. 650