leygardagur 30. apríl 1977síða 8

sosialurin Sáttmálarnir Formaðurin í fiskimannafelagnum viðger her såttmålarnar, sum eru galdandi millum fiski- mannafelagið og reiðarafelagið Óli Jacobsen Tey viðurskifti, sum eru avger- andi fyri inntekurnar hjá fiski- monnum eru sáttmálarnir, fiska- prísir og viðbótin frá lønjavning- argrunninum. Her skal verða sagt nakað um sáttmálarnar og tey viðurskifti, sum hava týdn- ing í samband við hesar. Sátt- málarnir verða gjørdir millum Feroya Reiðarafelag eðrumegin og Feroya Fiskimannafelag Feroya Skipara- og Navigater- felag Feroya Maskinistfelag og Feroya Motorpassarafelag hinu- megin. Feroya Fiskimannafelag ger sáttmálar fyri fiskimenn og kokkar, meðan hini feløgini gera sáttmálar fyri yvirmenninar um- borð. Allir uttan skipari eiga tó fritidarløn samb. sáttmálan mill- um fiskimannafelagið (FF) og reiðarafelagið (FR). Á hendan hátt koma bestamenn og mask- inmenn eisini at standa innan fyri sáttmálagkið hjá FF. Sáttmálarnir verða vanliga gjørdir fyri eitt ár í senn, og sáttmálin hjá FF kann t.d. sigast upp við 2 mánaða ávaring til ein 1. december, meðan sáttmálarnir hjá hinum felogun- um kunnu sigast upp til aðrar tíðir og við meguliga aðrari frest. Tað er tó ikki á hverjum ári, at sáttmálarnir verða upp- sagdir. Ofta verður roynt at loysa smærri spurningar millum felogini uttan uppsegn. Tá upp verður sagt er tað vanliga fiski- mannafelegini, sum siga upp, men í 1964 og í 1975 var tað tó reiðarafelagið, sum segði upp. Í sáttmálanum verður fyrst og fremst tilskilað, hvussu veiðan skal býtast millum manningina og skipið, men afturat hesum eru í felagsreglum ásettar reglur fyri t.d. uppsegn, tilgerð av reiðskapi, fritidarløn v.m.. Brutto ella netto Meðan vanligt er hjá fólki, sum arbeiðir á landi at fáa eina fasta tima- ella mánaðarlen, og illa kann hugsast nekur onnur løn skipan, so verða fiskimenn løntir við einum åvisum parti av ti, sum teir veiða. Og hetta tykist, at vera tann lenarháttur- in, sum hóskar best fyri fiski- menn. Væl kunnu fiskimenn ofta fáa ein vánaligan túr, men vónin um at fáa ein roktúr, tá forvinn- ingurin eisini verður heilt góður, hevur stóran týdning fyri hugin hjá fiskimonnum at fara til skips. Tað eru tvinnandi sløg av sáttmálum. Viðeinnettosáttmála skilst, at ávísar rakstrarútreiðsl- ur, sum olju, agn, proviantur og salt fer av óbýttum, áðrenn býtt verður. Demi um ein slíkan sáttmála er $20: Snellu- og linu- veidu til isfisk vid 12 ella fleiri monnum. Her er gjølla tilskilað, hvat verður trekt frå, og av avlopinum fær manningin so 44,5% til býtis. Við ein bryttosáttmála skilst, at manningin eigur ein åvisan prosentpart av bruttofonginum, t.v.s. at allar útreiðslur sum agn, olja v.m. eru manningini púra óviðkomandi. Demi um ein slíkan sáttmála síggja vit í 826: Frystiskip á reiðuveiðu. Her fær manningin 28% av bruttoveiði- virðinum. Sum tað sæst er munur á manningaprosentinum, um tað er ein brutto- ella ein nettosátt- máli, og hetta er rættuliga nátúrligt. Við einum bruttosátt- mála fær manningin sín part av einum hægri virði, og tí slepst ikki undan at hava eitt lægri prosent. Fyrimunur og vansur við brutto- og netto- sáttmálum Tað hevur ofta verið togan millum fiskimenn og reiðarar, um hvert sáttmálarnir skuldu verða brutto- ella nettosáttmál- ar. Reiðarar hava hildið uppá nettosáttmálar, meðan fiski- menn hava hildið uppá brutto- sáttmálar, og tað hevur eisini hent seg, at fiskimannafelagið hevur verið í verkfalli fyri teirra krav um at fáa bruttosáttmálar. Men tað er nú so, at tað er ikki bert fyrimunir hjá fiskimonnum at hava bruttosáttmálar, meðan tað heldur ikki bert er fyrimunir hjá reiðarum at hava nettosátt- málar. Hjá báðum pertum eru fyrimunir og vansar við báðum. Við bruttosáttmála hava fiski- menn tann fyrimun, at tá teir hava avreitt, vita teir uppá krónu, hvussu nógv teir hava forvunnið fyri túrin. Og tað er hetta, sum er tann fremsta grundgeving fyri, at fiskimenn hava viljað havt bruttosáttmála. Við einum nettosáttmála veit fiskimaðurin einki, fyrrenn av- rokningin kemur, tí tá er urtøk- an treytað av, hvussu nógv olja er brúkt, hvussu nógv agn er brúkt o.s.fr. Eisini hevur tað talt ímóti nettosáttmálum, at tað kundi >roynast< so ymiskt hjá teimum ymsu reiðaríunum. Menn legdu til merkis, at við einum eðrum skipi við sama fongi og sama manningartali, fingu teir meira burturúr, og hetta gjørdi rimiligt sitt til at vekja ónegd hjá teimum, sum hildu seg vera við sviðið soð. Men nettosáttmálin kann tó hava fyrimun framun brutto- sáttmálan. Væl er manningin við til at rinda tær útreiðslur, sum eru ásettar í sáttmálunum, men tá veiðuvirði fer upp um tær føstu útreiðslurnar, fær mann- ingin eisini ein sterri prosent- part. Tá hetta meirviðivirðið er komið nóg høgt upp, gevur nettosáttmálin meira enn bruttosáttmálin vildi givið. Hetta kann verða lýst við nøkrum taldømum: Vit siga, at veiðan er 50, og at útreiðslurnar eru 20. Vit hava valið millum ein bruttosáttmála, sum gevur manningini 30% ella ein netto- sáttmála, har manningarpartur- in er 40%. Úrslitið verður: Veiða 50 Veiða 50 Frádr. 20 Rest. 30 40% 12 30% 15 Her loysir tað seg við brutto- sáttmála, men um veiðan í staðin hevði verið 100 og út- reiðslurnar vóru tær somu, hevði myndin verið hendan: N Veiða 100 Veiða 100 Frádr. 20. Rest. 80 40% 32 30% 30 So her hevði tað loyst seg við einum nettosáttmála. Reiðarar hava ført fram, at um manningin luttekur í útreiðs- lunum, so vil hon fara betur um t.d. proviantin ella agnið, og tað kann kanska vera nakað um tað. Annars er fyrimunurin hjá reið- aranum við einum nettosátt- mála, at hvussu vánaligur ein túrur verður, so fær hann í hvussu er innaftur tær beinleiðis útreiðslur, sum eru av túrinum, og vansin við bruttosáttmálan- um er, at hvussu illa enn gongur, so skal reiðarin gjalda hýrur av tí fyrsta skipinum. Tilskilast skal tí, at teir flestu sáttmálar, sum hava verið gjørdir seinnu árini hava verið bruttosáttmálar. Og tað er væl gjørt út frå tí sjónarmiði, at serliga tá talan er um vinnur, har túrirnir eru stuttir og tí eis- ini verða nógvir, er hetta tann greiðast hátturin at avrokna eftir. Høgur og lágur teknikkur Tá vit hyggja gjøgnum teir ymsu sáttmálarnar síggja vit, at tað eru rættuliga ymist, sum býtt verður til manningina. Vit hava prosentir heilt frá 44—45 av netto til 25,2 av brutto. Og sjálvt um vit rokna eftir, hvussu nógv tey 44,4% av netto, sum manningin fær við línuveiði til ísfiks, svarar til av bruttoveið- uni, so síggja vit, at hetta liggur rættuliga væl omanfyri tað, sum manningin fær við einum trolara á ísfiskaveiði ella við einum kraftblokkabáti. Tað, sum vit síggja av hesum er, at tey skipini, sum nýta tann lægsta veiðiteknikkin, hava tey hægstu manningarprosentini. Á línuveiði fer jú mest sum alt arbeiði fram við handamakt, og tí krevst eisini sterri manning fyri at fáa lønandi veiði, meðan kansa ikki krevst so nógv av iløgum. Við trolarum er jú oðrvísi. Her Nr. 31 — 30. april 1977 Svend Thulesen verða fremstu tenisku amboðini nýtt, og tí krevst eisini minni fólk, og tað vísir seg eisini, at hóast manningaparturin er lægri, so verður forvinningurin rættuliga nógv hægri við trolar- um enn við linubåtum. Fiskimannfelagið hevur gjort eina útrokning av veiði og veiðivirði pr. dag. pr. mann hjá línubátum og trolarum í 1975. Hendan útrokningin vísir, at meðalveiðan hjá línubátum var 221 kg. pr. mann pr. dag, meðan hon var 358 kg. hjá trolarum. Viðvíkjandi veiðivirðinum vóru tølini ávikavist kr. 736 og kr. 398. Hetta vil siga, at meðal- veiðan (kg) hjá trolarum var 62% hægri enn hjá línubátum, meðan veiðivirði var 85% lægri. At veiðivirði er lutfalsvís hægri enn veidinøgdin kemur av tí, at trolararnir veiða dýrari fisk enn línubátarnir, sum fiska rættuliga nógv av t.d. brosmu, sum ikki hevur so høgan avreið- ingarpris. Útróðrarsáttmálin Tað sum millum manna vanliga verður kallað útróðrarsáttmálin er ikki nakar skrivaður sáttmáli millum tvey felog. Men hetta er tað býtið millum fólk og bát, sum er vanliga nýtt á útróðrar- flotanum. Hesin sáttmáli er rættuliga einfaldur: Agn fer av óbyttum, av restini fær mann- ingin 50% til javnbýtis, men manningin heldur seg sjálva við kosti. Av eigarapartinum fær skip- arin 3% av bruttofonginum agn eyka, meðan motorpassarin fær 1,5% eyka. Hóast hetta er tað býtið, sum frá gamlari tíð av er kallað utróðrarsáttmálin, so eru seinnu árini komin inn viðurskifti, sum verða vidgjørd ójavnt. Fyri nøkrum árum síðan gjørdist vanligt at egna á landi, og at lata fólk egna fyri løn. Hendan egningarlen verður í summum forum tikin av íbýttum, meðan hon í eðrum forum verður goldin av teimum, sum eru við båtinum fult út. Óli Jacobsen EAD