hósdagur 28. juli 1977síða 5

Nr. 49 — 27. juli 1977 trongd«. Soleiðis var lagið á ólavseku og er tað enn. Hjá børnum var ofta ringt at koma fram. Nógvir av monnunum vóru í góðum lag, hålsfevndust og kystust. Eg ræddist teir, tá ið teir gjørdust ov mælskir og veipaðu við ormunum og slødr- aðu. Eg helt meg til konufólkini, sum gingu so svinn og ansalig. Ólavsekan er einasta hátíð eftir enn úr miðeldini, fólkahátíð og kirkjulig hátíð, hevur ein skrivað. Og ein annar: Ólavsek- an er hásummarhegtið, sum hevur sín uppruna í heidnari tíð, men nú er bundin at minninum um Ólav hin heilaga, sum fall á Stiklastødum í árinum 1030. Slíkum hátíðarligum málbering- um vórðu gætur ikki givnar eftir, fyrr enn ein var so toliliga tilkomin. Vit, sum hava upplivað ólav- søkuna í nógv harrans ár, munnu øll vera á einum máli um, at hon nú er hvorki kristin ella heiðin burturav, ið hvat hon so annars upprunaliga hevur verið. Hon er ein håsummarhøgtid, ein linni í dagsins strevi, eitt spæl, tá id farið er um longsta dag, foldin stendur í fagrasta blóma, og heystingin er í hondum. Tey, Kathrina Carlsen, starvskvinna Sum játtandi kristin er mín meining tann, at ólavsokan er farin skeiva leið. Ég eri full- vís í, at Olavur kongur hevði aðra vón um tann boðskap, hann bar okkum, enn tað, vit nú síggja á Olavsøku. Onkur er ímóti kristiligum fundum, og kundi tonkt sær at útihýst teimum. Ég haldi, at teir seta ein penari dám á eina annars kaotiska ólavseku. Andrea Arting Olavsøkan hevur verið hildin her í Feroyum alt síðan Føroyar vóru kristnaðar. Havnin var miðdepulin í Fer- oyum, her sótu > embætis- menninir, her var einahandil- in, her var skansin og hesir seinastu nevndu stovnarnir kravdu menn. So lang eg kann minnast frá tíðini um aldarskifti komu nógv fólk til Havnar at halda ólavseku; torvið var komið til sættis, og hoyggingin byrjaði i august mánaða, so nú vóru sum minnast samfelagið nærri bundið at bóndaskapi enn nú, síggja fyri sær allar menninar, sum gingu í havnargøtum dagin eftir ólavseku við liggjum og rívum í hondunum, leitandi oman til bátarnar, sum skuldu føra teir heimaftur. Hesi mynd- ini hava maskinamboðini beint fyri og bilarnir, sum nú flyta flestu fólk upp á pláss, áðrenn havnarfólk eru uppi dagin eftir ólavsoku. Men tað eru tey, sum vilja hevja ólavsekuna, sum tjóðar- høgtidina miklu, upp á hægstu verðsligu og andaligu tindar. Landsins kosnu menn, prestar og embætismenn ganga skrúð- gongu úr legtinginum í kirkj- una, har teir verða mintir á at vera rættvísir í orðum og gerðn- ingi og at hugsa minni um seg sjálvan enn um landsins og fólksins sakir. Og teir ganga skrúðgongu úraftur kirkjuni niðan í løgtingid, har løgmadur setir tingið. Og hver trúarbólkur roynir í sínum lagi at spenna seg út við orðum og tónleiki fyri at bjarga sálum undan illamanni, og hetta er alt sum tað eigur at vera. Tey, sum hava loyvi at selja okkurt, strevast sum harðast fyri at sópa so nógvan pening saman sum gjørligt eftir so stutta tid sum møguligt, og tey sum hava lyndi til brennivin drekka seg dýrandi so skjótt sum gjørligt, og alt hetta er helst ikki sum tað eigur at vera. Gamalt var, at feløg høvdu aðalfundir um ólavsekuna, tí tá kom so nógv fólk saman. Men hesum siði eru feløgini gingin frá, tí nú hava fólk so nógv um at vera, at eingin hevur stundir at koma á aðalfund á Olavsøku. Tiltikin er aðalfundurin í tí við- gitna bókmentafelagnum >Varð- in«, sum so ofta hevur verðið havt á máli í seinastuni bæði fyri dygdir og lastir. Einaferð tid- liga í tíðini, tá ið áhugin fyri felagnum og tíðarriti tess var so stórur, sum summir hava avbæra menn nú siga hann at verið, varð aðalfundur lýstur at vera í Avhaldshúsinum í Havn, ólavsokuaftan. Triggir mans mettu á fundi, men teir sluppu ikki inn, tí maðurin, sum hevði lykilin kom ikki. Fundurin var hildin í trappuni í Avhaldshúsin- um, og nevndin varð sjálvandi afturvald. Fyrst ið eg minnist, vóru tveir fastir fundir á ólavseku: Ein politiskur útifundur á Doktara- grund og ein meira menningar- ligur fundur úti á Háskúlanum Pápi var vanur, tá ið tað upp á nakran máta bar til, at fara á báðar fundirnar. Og ástarfundirnir hava ikki verið fáir. Einki er at ivast 1, at ólavsekan hevur havt nógv at týða fyri nøringina av okkara fólki og blanding av blóði, áðr- enn vegir, havnir og flogferðsla styttu um leiðina millum gentu og drong Ein gamal maður segði mær herfyri, at hann helt dimmið liggja nógv longur um ólavsok- una nú, enn tá ið hann var ungur. Eg mutaði ímóti, og helt tað ikki kunna bera til, at munur sást á bara í hansara tíð. Men hann helt fast við sitt. Ég nærri um, hverjum Hann fregnaðist hann miðaði seg eftir svaraði, at tá ið hann var ungur og var á Olavsøku, lå dimmið so stutt, at tað nóg illa vóru stundir at friggja, men nú hevði hann sum gamal verið aftur á olavsøku, og nú var dimmið rættiliga drugt. Hvør ber sum hann royndir Í sudurlondum, har fólk yvir hovur eru glaðari og minni smæðin og innanhokin enn her hjá okkum. ganga tey gerandi og heilagt turraedrú, dansa og syngja og brosa um alt andlitið og eru so kát og ósmæðin sum vit á olavsøku. Men einaferð um árið, á føstugangi, skifta tey ham. Tá fara tey í gekkaskort og halda stórar grýluveitslur við levind og larm. Mær tykist vera øvugt her hjá okkum. Her ganga fólk og krógva seg aftan fyri gekka skortar og dulnevni gerandi og heilagt. Men einaferð um árið, fara í hvussu er tey, sum halda verðsliga ólavseku, úr grýlu klæðunum, skræða gekkaskort- in burtur av sær, og halda sær so eiggiliga á gaman, at mangur øtast við. Hóast summi hava lyndi til ikki at vilja halda upp- ataftur at halda ólavseku, lata tey flestu vera »well« við einum tveimum døgum. Sålarfrødingar eru, sum vilja halda, at tað er gott fyri heilsuna at skræða gekkaskortin av sær vidhvørt Men um hetta skal eg einki siga, ti í sálarfroði eri eg ein dólgur Karsten Hoydal stundir at taka eina frilotu og vitja skyldfólk og næstingar Serstakliga minnist eg há- tíðardagin fyri 50 ára endur- reisingina av legtinginum, ólavsokan 1902. Skrúðgong- una av embætismonnunum, logtingsmonnunum og prest- unum úr kirkjuni nidan i logtingið, og seinri hátíðar- haldið úti á skansanum, hvar nógvar talir vóru hildnar, sangir yrktir til dagin og sungnir, hornblásturin ljóm- aði og kanónskotini dunaðu um fjørdin. Annars gjørdu havnarfólk altíð nógv til (tó pengarnir ikki vóru nógvir tá í tíðini) at laga tað so hugnaligt sum møguligt fyri at taka ímóti hesum vitjandi skyldfólkun- um á hesum okkara hátíðardegi. Basararnir vóru eisini á hvorjari ólavsoku við einum ella ødrum góðum endamáli. Ikki at gloyma hin foroyska dansin, sum gekk lystiliga um kveldini til langt út á náttina, nakrir menn høvdu helst fingið nakað væl upp í munnin, men friðarligt var kortini. Børnini høvdu fingið nøkur oyru at keypa sær nakað góð- gæti, men tá klokkan var farin um 10 á kvoldið vóru oll undir 14 ár farin til hús. Stuttligt var tað at ganga oman í Vágsbotn, ella Kongabrúnna ella Miillers- brúgv og síggja allar bátarn- ar, sum komnir vóru til Havnar við ferðafólki. Nógvir av båtsmonnunum sungu sálmar, tá ið teir fóru avstað aftur til sína heims- bygd: tað sljóðaði so hátíðar- ligt. Olavsøkan er ein sum vit eiga at varðveita tað hon er: ein håtidardagurin, stóra arvur, ein tjóðarogn, og vit eiga at halda hendan dag við spekt og sóma. D. P. Danielsen, sakførari Tað er alt í lagi vid ólavsok- uni. Kundi vit hildið hana innanfyri triggjar dagar ella so. Øll kunnu kenna trongd til at smoyggja sær burtur úr gerandisdegnum av og á Men vit halda jú ólavsoku alt árið. Vit lata eyguni aftur fyri veruleikanum. Leggja alla ábyrgd frá okkum. Nokta at hugsa um, at einaferð koma timburmenninir. Ongan fiskivinnupolitikk. Einki stig til at bøta um tær skeivu iløgurnar í fiski- vinnuni. Á eðrum hverjum veruvogni síggja vit novn á útlendskum fyritøkum, ið leggja seg eftir at súgva virðini burtur úr samfelagi okkara. Alla tilveru okkara byggja vit á handil við onnur lond Og har hava vit valt veikasta gjaldsoyra í heiminum at styðja okkum til: Dollaran Men eingin letst um vón. Vit fara í tey føroysku klæðini á ólavsoku við ting- monnum og landsstýris- monnum á odda. Og eru Foroyingar, serstøk tjóð Og nokta at hugsa um, hvussu endin verður hjá hon- um, ið heldur ólavseku alt árið Marius Johannesen, blað- stjóri To at flestu munnu halda, at stenvuhald ið hevur vundið ov mikið upp á seg nú á døgum, so munnu stevnurnar kortini vera komnar fyri at vera, ti helst vil ongin av bygdunum sleppa sinari stevnu, og so kunnu vit bara siga, at tær eru komnar staðin fyri fólkafundirnar, sum ymsa staðni í Feroyum í gomlum døgum, t.v.s fyrra partin í hesari eldini. Men tá áttu hesar nýggju stevnurnar toroyingar voru ikki at vart meir enn tann eina dagin, ti ringt er at fylla teir tveir stevnudagarnar út við nokrum. sum hugtekur fólk so mikid, at tað er ómakin vert at vera eitt av stevnufólkunum. Itrotturin tykist at vera tað, sum dregur mest ungdómin til sin og nógv av vaksnum við. Tær flestu stevnurnar hava eisini lagt fólkafund inn í skránna, men hesir fólka- fundir eru mest bara viðfán ingur sammett við fólkafund- irnar. sum vóru í gomlum døgum, og tað er ein spurn- ingur, um bygdastevnurnar áttu ikki at verið itrottar- stevnur burturav og so ikki vart meir enn tann eina dagin Men 6lavsøkan eigur enn stevnan fram um allar aðrar stevnur, tann stevnan, sum allir før- sum áður at vera oyingar eiga í felag. og sum so nógvir, sum eru førir fyri ti. eiga at taka lut í. Men vit eiga at ansa eftir. at ólar søkan ikki verður ovbyrjad av fjanti og fjasi, so at hon kemur at líkjast einum út- lendskum marknadi ella lopputorgalevnadi, men at hon kemur at, varðveita Í hvussu er nakað av ti gamla dåminum, sum áður gjørdi hana til tjodarstevnu