mikudagur 31. august 1977síða 8

Síða 8 Um útstykkingina Oman Hoydalar: Glistrup, Breckmann & Ellefsen hava ikki virkað til fánýtis Sosialurin roynir at ríða á bylgjuni Vit kenna hetta rák, ið er so týðuligt í dag, tað er skapað av misnegd hjá borgaraskapinum. Fyribrigdið er kent um alt Eu- ropa og rákið fær mangt ótespu- ligt 50 ára minni at reka upp á land. Hjá honum, ið vil ríða á hesi bylgju, eitt nú fyri at heysta politiskar røtur, ræður um at tala til tað lægsta, ið liggur og esjar í mannasinninum, smálig- heit, illgitan, útspilling. Soli- daritetur má vikja fyri sjálv- sekni og roynt verður at káma teir veruligu trupulleikarnar og loysnir teirra burtur. Eitt týðuligt tekin um hetta rák er hetta at åvisir samfelags- bólkar verða peikaðir út sum syndabukkar og hetzin, ið so verður sett í verk. Glistrup skapti eina øsing, ið líkist eini sannari rerslu, móti teimum lærdu, akademikarum og teim- um alment lentu, teir verða skýrdir blóðsúgvarar og utpin- arar. Her heima hava serliga 2 persónar tikið undir — og fólka- tingsvalid visti, at í hvussu er annar fekk vind í seglini partvis av ti. Fyri ein javnaðarmann kemur tað nu sum ein hvøkkur, at SOSIALURIN luttekur í hetzini — ja, hann vidkar bólkin av teimum andstyggiligu lærdu meir enn, mær vitandi, sjálvur forarin Glistrup, tí Sosialurin tekur læraran við. So nú vita tit tað, tit lærarafólk, tit eru nú, av blaðnum, ið umboðar landsins størsta flokk, útpeikaði at vera snobbar. Øll, ið hava størri út- búgving, eru snobbar. Løgmad- ur má vera snobbur — og Hilm- ar Beck sleppur eisini við, men Vilhelm Johannesen er ikki snobbur, tí hann er jú blaðstjóri á Sosialinum. Markið má so vera onkustaðni harimillum. Vónandi fer Sosialurin, nú hann er farin upp í handan leypin, at greiða okkum frá, hver er snobbur, so vit vita, hverji vit skulu ill- teinkja, tá vit hitta tey á getuni. Hvat orðið snobbur veruliga merkir, fara vit ikki at biðja Sosialin upplýsa okkum, tí at definera slíkt hevur eingin stundir til i hetztidum. I Sosialinum nr. 56, ið kom mikudagin 24. august er grein, id fevnir um sidurnar 6, 7 og 8. Hon snyr seg um grundøki og husabygging. Evnið er sera um- ráðandi, ein stórur samfelags- spurningur, so tey flestu mundu lesa í spenningi. Yvirskriftin er »SNOBBHILL« — og orðið »snobb« verður nytt so ofta sum gjørligt í greinini, tað er ein sonn froi hjá blaðmanninum, snobb, snobb, snobb. >„...tað er gott grundarlag fyri at nevna ekið fyri onki annað enn júst SNOBBHILL<. Eg haldi, at hatta orðið er so keðiligt. »Oman Hoydalar« ljóðar vakrari og ekið eitur eisini soleiðis (Tað má vera skeivt at rópa økid »Ovaru Hoy- dalar, tí tað er dalurin, har Jåk- up Sverri býr, og okið er jú ikki nakar dalur, men heyggjar). Ein, ið hevur bygt Oman Hoydalar, Jóannes Dalsgaard, skrivaði frálíka grein, ið kundi verið byrjan til eitt gott orða- skifti. Tað er spell, egiliga harmuligt, at hetta orðaskifti kanska steðgar longu í byrjan- ini, tí Sosialurin skuldi koma við eini grein, ið so lítið hald er i. Hon byggir als ikki á nakran kunnleika ella nakrar sakligar upplýsingar, men á leysar pá- standir, beinleiðis ósannindi og sleyg — og lýsir langan veg av, at skrivarin hevur als onga vitan um samfelagsviðurskifti yvir- hevur, hverki sosiologiskt ella fíggjarligt. Hann veit einki um jarðarráð, landsstýri, løgting, bygdaráð, býráð, bankar, spari- kassa, aðrar lánigrunnar og hann hevur onga meining um nakra lóggávu. Ikki eitt orð um, hvussu útstykkingar hava farið fram og nú fara fram ella kundu farið fram í Feroyum. Men her hevur vitan og hugsan kanska ongan áhuga — nú skal skapast sensatión, eins og teir gera á Extrabladet. Kanska upplagið á Sosialinum fer at veksa? Lat okkum taka byrjanina á greinini fyrst. »Å Snobbhill eru minni enn 10% verkafólk, með- an restin er hægri lærd fólk, harav fleiri hava hús framman- undan.< Hver er so veruleikin? A útstykking 1 eru 48 grundeki. Um minni enn 10% skulu vera verkafólk, so kunnu ikki vera fleiri enn 4. Hvat er >verkafólk<? I útstykkingini hava bygt ella byggja 4 arbeiðsmenn, ið ikki hava útbúgving, 4 handverk- arar, 1 brandmaður, 1 portørur, I kokkur, 2 politistar, 1 maskin- maður, 2 telegrafistar, 1 skriv- stovumaður. Nú veit eg ikki, nær vit koma til snobbarnar, men 4 lærarar eru, 1 pensionist- ur, 1 tekniskur assistentur, 3 handilsmenn, 1 krambakallur, 1 skipari. Akademikarar eru 12, t.e. læknar, lærarar við hægri skúlar, verkfreðingar o.s.fr., 1 stjóri og ein fulltrúi iroknadir. 2 arbeiðstakarar, ið grava grundir fyri fólk. Nú vantar onkur í, tí eg kenni ikki starv teirra, men akademikararnir eru ikki fleiri enn teir, ið her eru nevndir. Man eg hava tikið munnin ov fullan, um eg sigi, at hatta við teimum 10%, sum verður endurtikið 3 ferðir í greinini, er ein leysur pá- standur og dømi um illa undir- bygda skriving? Hvussu er við ødrum útstykkingum? Ternu- ryggur, Tórgarður, Konmans- myra, Miillerstrød o.a. eru tær eisini snobbhillar, hvussu nogv % av verkafólki býr har? Helle- rup og Sorte Firkant vid Nørre- bro i Keypmannahavn saman- borið við Oman Hoydalar og Konmansmýru — ja, hatta er ein funnin fressur, eitt skelkandi prógv um tervandi vitan, eisini um donsk viðurskifti. Orðingin „arbeiðarabýlingurin á Kon- mansmýru< kemur fyri. Nú, ið eg havi mist alt álit á blað- manninum, má eg biðja um at fáa hatta váttað sosialurin Nr. 58 — 31. august 1977 »Å SNOBBHILL er frítt og vakurt — kann á ongan hátt sammetast við Konmansmýru. Ikki einans er ekið vælvalt, men eisini byggingin er fyriskipað annarleiðis enn vanligt er í Havnini. Miðalgrundekini á Snobbhill liggja um 1.100 m? (ti- verri ósatt), meðan tey á Kon- mansmýru liggja um 500 m?. Fjarstødan millum húsini er eisini væl rúmari. Meðan hon á Konmansmýru liggur um 5 m, liggur hon um 10 m á Snobbhill. Eisini hevur grundekjaprísurin á Snobbhill verið væl lægri enn í Havnini. Ja, so lágur, at enn ikki grundekjaprísurin á Kon- mansmýru, sum annars sigst nærum at vera ein sosialhjálp til neyðstaddar familjur í Havnini, hevur kunnað staðið mát við grundøkjunum á Snobbhill. Meðan grundekjaprísurin á Snobbhill var 42 kr. var hann á Konmansmýru 97 kr« (tíverri ósatt. Prísurin á útstykking 1 verður, vegna prishækkingar og seinkan nógv hægri. Á útstykk- ing 2 skuldi hann vera 90 kr., men eisini hann verður hægri av somu orsek). Sumt er rætt í hesum kuti: Tað er fritt fyri og vakurt í Hoyvíkshaganum. Tann niðari parturin av honum, niðan fyri Vatnaskerð, og partar av Húsahaga líka yvir móti Húsareyni liggja í ein ring um Havnina við vekrum útsýni. Hetta er ikki jorð, ið hóskar til landbúnað, men til byggilendi, tí hevur Jarðarráðið í mannaminni boðið kommununum hana. Fleiri ferðir hevur Jarðarráðið gjørt ætlanir, men kommunurnar tóku ongantíð av, hóast tørvurin á grundekjum vaks og vaks í Havn. Tað almenna eigur nær- um alla Suðurstreymoy, uttan nakrar traðir í Havn, men í staðin fyri at lata býin vaksa eftir tí almenna landinum — við teimum meguleikum hetta kundi givið fyri skilagóðari ætlan, valdi kommunan altíð at keypa traðir — til vinning hjá eigar- unum — og selja hesar traðir til byggilendi uttan at kommunan skuldi missa pening. Almenn jørð, ið Jarðarráðið umsitur, er nú einaferð nógv biligari enn pri- vatar traðir, og grundekini verða bíligari og kunnu fáa meira hóskandi stødd. Nú, ið jarðarráðið hevði fingið so nógvar umsóknir, varð farið undir eina ríviliga útstykking, í staðin fyri at lata grundøki av haganum í smáum, sum bara høvdu komið teimum vælbjarg- aðu til góðar. At byggingin er væl fyriskipað og gott pláss er millum húsini — skal Jarðarráð- ið lastast fyri tað, ella skal Havnar kommuna lastast fyri, at ov stutt er millum húsini niðri í Havn? Eftir hvat blaðskrivarin sigur, hevur Jarðarráðið havt eina djúpari ætlan við hesum: >Í staðin hevur verið útstykkjað soleiðis, at okkara væl lærdu fólk hava fingið eitt væl valt oki at búleikast å« (Hesi orðini stan- undir mynd, men myndin vísir tíverri nøkur stór, prýðilig og dýr hús á eini privat- ari trød, sum Jarðarráðið og út- stykkingin einki hava við at da eisini gera). »Hoyvikshagin gjørdist tíverri lítil hjálp til verkafólk.< Hetta er rætt, tí ov lítið er út- stykkjað, men hví ikki greiða frá orsekini? Hon er tann, at Tórs- havnar Uttanbiggjar Kommuna, har Hoyvíkshagi er, sigur fram- haldandi kortanei til útstykking. Ætlan jarðarráðsins hevur altid verið at útstykkja alt lendið, ið hóskar til endamálið, og allar ætlanir hava verið til reiðar í åravis. Okið er so stórt, at eingin hevði nýtt at gjalda tann dýra prisin á traðunum niðri í Havn. Stóð tað til jarðarráðið, var alt hetta ekið i dag bilig grundøki, væl fyriskipaði, men Tórshavnar Uttanbiggjar Kommuna, t.v.s. tann meirilutin, ið argjamenn eru, sigur, sum nevnt, kortanei. Nú ið hoyvíkingar hava biðið um at koma upp í Havnar komm- unu, er meguleikin aftur har, tí Havnar kommuna, sum eisini gjøgnum árini hevur sagt nei, hevur nú fingið eitt betri býráð, ið hevur tikið aðra stødu og er farið í samarbeiði við Jarðarráð- ið um útstykking á Ternuryggi. Hendan útstykking er gjørd á sama hátt sum tann Oman Hoy- dalar, so nú bíða vit í spenningi eftir, hvat Sosialurin fer at kasta eftir teimum, ið har byggja. Kanska teir verða útnevndir til snobbar eisini? „Spurt kann verða, um myndugleikarnir ella myndug- leikin, ið hevur latið grundøkini, hava sílað burturfrå.« Her kem- ur eitt álvarsamt hetzfyribrigdi, tann leysa gitingin, gramlið: „Um Karstin Rasmussen, skriv- ari Jarðarráðsins, eisini hevur hildið, at arbeiðsmenn vóru ov býttir og ikki verdugir, at gerast grannar hjá hesum vælfyrikom- nu borgarunum og hevur sílað teir burtur frá eins og hann eftir ollum at døma gjørdi, tá hann setti nevndina i eigarafelagnum, kann ikki åvisast«. Var tað nakar, ið nevndi orðið blaðetikk? Jóannes Dalsgaard nevndi í skilagóðu grein síni, at freistin fyri inngjaldingini er so stutt, at nógvir av umsekjarunum ikki hava nakran meguleika fyri at fáa tann neyðturviliga eginpen- ingin til vega. Tí fær næsti ella triði maður á listanum ekið. Og, sigur hann, soleiðis gekk í Hoy- vikshaganum og soleiðis gekk á Konmansmýru. Greinin í Sosi- alinum nr. 56, ið vit nú tosa um, ber, sum áður nevnt, týðilig boð um totalan terv á vanligari vitan um eitt nú figgjarvidurskifti. Eins og Sokrates kundi ein sett blaðmanninum spurning, soleið- is at hann sjálvur kann finna svarið og læra av ti: Hver heldur tú kundi hugsast viljað sílað? Hugsa teg nú um. Munnu tað vera snobbarnir í Hoyvík, ið hava lagt Karstini lag á, at hann skal síla? Ljóðar tað trúligt? Sum javnaðarmaður átti tú at havt eitt minstamál av vitan um kapital. Eg veit, at fleiri fólk høvdu fingið grundøki frá jarð- arráðnum í hesi útstykking, tey gingu á heygnum og fegnaðust um tey. Hjúnini samráddust um, hvussu byggjast skuldi og hevdu ljósar dreymar. Men so máttu fleiri siga grundekið frá sær vegna tervandi eginpening. Men tað var ikki Karstin, als ikki, ið tók stykkið frá teimum aftur — og tað vóru heldur ikki erkasnobbarnir, ið bóðu um tað. Ein leysur pástandur er, at Karstin Rasmussen hevur valt nevndina í eigarafelagnum. Hann valdi eina fyribils nevnd, sum vanlig mannagongd er, men aðalfundurin valdi nevndina, eins og aðalfundurin hevur valt allar nevndir síðani. Um friøkid verður sagt >Men enn er óvissa um, hvert friøkini verða eftir upprunaligu ætlanini ella inn- hegnaði til frama fyri einstakar grundánarar. Jarðarráðið hevur enn ikki givið eigarafelagnum nakað greitt svar. Og — okkum vitandi — heldur ikki Tórs- havnar Uttanbiggjar Komm- una«, sidani bidur bladid um, at tann endaliga avgerðin verður kunngjørd í bløðunum. Her var so ein lítil roynd at vera reiðilig- ur, tað er vælgerandi. Vit eru rørd av umsorgan blaðsins fyri friøkinum hjá snobbunum. Sosi- alurin skal kenna seg vissan i, at eigararnir finna seg ikki i, at nakar stikar felags friøki inni. Supanin er tunn, ikki hjålpti hetta litla beinid, hatta målid hevur ongan tydning, harra blaðmaður. Ein annar møguleiki fyri at seta spurning, ið hevur til endamáls at fáa okkum at halda, at her ruggar ikki rætt, er reinsi- verkið, sum eigararnir á út- stykking 1 gjørdu við Hvítanes- vegin, her kemur aftur henda løgna umsorgan fyri eigarafel- agnum hjá snobbunum: „men eigarafelagið hevur tó ikki fingið nakað greitt svar hesum við- víkjandi enn.« Vit hava gjørt út- stykkingina í felag. harra blað- maður, vit fara eisini at greiða handan pinkulítla spurningin. At enda eini ráð: Fáið betri upplýsingar og latið vera við at gita og sleyga. Roynið at síggja grundøkisspurningin frá einum heildarsjónarmiði, skrivið um al- menna jerð og privata, loggåvu um grundøki og figging, um tørvin å heildarætlanum fyri alt landid og um praktiskan javnad- arpolitikk, men latid vera vid at ríða so nidarlaga og skíra fólk snobbar, steðgið hetzini móti teimum, ið hava útbúgving, meðan væl er. Leiðin er vanda- mikil og lítið heiðurlig fyri ein javnaðarflokk. Við vón um, at Jarðarráðið sleppur at halda fram við at út- stykkja Hoyvíkshaga, livið soli- dariteturin við teimum, ið enn ikki hava fingið bilig grundøki. Ein eigari í tí væl skipaðu útstykkingini OMAN HOYDALAR