leygardagur 10. september 1977síða 7

Nr. 60 — 10. september 1977 Síða 7 Zakarias Wang: Hugleið ingar kring ein 40-ára dag 1. september 1977 hevði Studentaskúlin 40 ára foð- ingardag. Tað er øll orsøk til at undrast yvir, at tað júst skuldi vera í 1930'unum, at hesin kostnaðarmikli skúli varð settur á stovn, ti tað er einki dulsmál, at hesi árini vóru figgjarliga tronglig fyri land okkara. Utflutningurin var fyri einum bakkasti fyri og ødrum eftir, væl grundað- ar handilsfyritøkur fóru av knóranum, og hjá mongum manni stóð hungur og hall fyri dur- um. At menn í hesum neyð- arsárum fara undir eitt til- tak, sum hevði so lítið við dagsins átrokandi vanda- mál at gera, boðar frá tveimum fyribrigdum: At tað hava verið djúpar kreftir í samfelagi okkara, sum hava virkað fyri hes- um, og at vit hava havt politikarar, sum hava havt víðan sjónarring og ikki hava verið bangnir fyri at tikið avgerðir,tá teir hava mett letuna at vera rætta. Tær djúparu kreftirnar, sum her hava verið uppá spæl plaga vit at kalla tjóðskaparkensluna, ell hendan gongd, sum er knýtt at ti, at vit i Føroy- um fingu fólkaræði, og at vit á alt fleiri samfelags- økjum fingu nakað at siga. Eitt tekin um hesa øktu sjålvskenslu er tann endurfeðing, sum tað for- oyska málið fekk í sein- astu eld, og ein avleiðing av málstríðnum er ynski um, at vit ikki bert skulu hava føroyskt mál í barna- skúlanum, men eisini hava ein hægri skúla, har uppvaksandi ættarlið kunnu verða gróðursett í okkara egna málsliga jørdildi. Hetta ynski lá aftanfyri virksemið hjá háskúlamonnum okkara, og var eisini tann virkandi megin aftanfyri ynskið um at fáa ein hægri skúla á stovn í Feroyum. Men eitt slíkt ynski í sjálvum sær er ikki nóg mikið, ti fyri at fáa tað framt krevst, at ein polit- isk avgerð verður tikin Slíkar avgerðir eru mang- an vandamiklar fyri polit- ikarar, og ti eru teir nógv- ir, sum himprast, lá á stendur. Men ofta vísir tað seg, at tá neyðin er sterst, er hjálpin næst. Í hesum vandatíðum fyri Feroyar, sum 1930'ini vóru, høvdu vit nakrar politikarar, sum júst vóru av ti óvan- liga slagnum, sum ikki himpraðust fyri at taka avgerðir, men tóku enntá slíkar, sum eingin við rímiligheit kundi krevja av teimum. Fremstur millum hesar politikarar var Edward Mitens. Hann var ein av hesum djørvu monnunum, sum aldrin himpradist, tå hann hevði við mål at ge- ra, sum hann helt tað vera rætt at taka eina avgerð í Hetta kom fram, tá hann í 1918 fekk danska forsæt- isráðharran Zahle til at seta sjálvstýrismannin Jákup Dahl til próvst í Føroyum, og tey flestu av okkum minnast eisini, hvussu harðrend tann mótsteðan frá ellum síð- um var, sum hann fekk, tá hann fekk lirkað útvarpið igjøgnum. Hvat ið málinum um Studentaskúla viðvíkti, er vert at minnast til, at Mitens var formaður í løg- tingsins vinnunevnd, og at hendan nevnd heyrði fingið til setning at kanna møguleikarnar fyri at seta á stovn studentaskúla. Hon hevði ti onga heimild til at gera tað, og formliga gjørdi hon tað heldur ikki, men var tað Mitens, sum sjálvur kautioneraði fyri ti, tað kostaði at reka skúlan. Ti kundi skúlin uttan heimild av nøkrum slagi byrja virki sítt tann 1. september 1937. Eg havi mangan fortalt hetta fyri følki, sum ken- du Mitens, og tey nokta at trugva, at hetta kann vera rætt, ti tað var ikki hon- um líkt at lata pengar fara sær av hondum til ónyttu. Vit kunnu sjálvandi siga sum so, at tað fóru teir heldur ikki, í vinnunevnd- ini var ein meirluti, sum styðjaði tað sjónarmið, at skúlin skuldi koma, men ikki skerst burtur, at tað var hendan tilsegnin hjá Mitens, sum gjørdi, at málið um ein føroyskan studentaskúla, sum so leingi hevði ligið á láni, nú knappliga fekk sína loysn. Tað sum gjørdi, at Mit- ens fekk meiriluta í vinnu- nevndini var, at hann har sat saman við einum manni av sama slag, sum hann sjálvur var, nevni- liga Petur Mohr Dam. Hesin var heldur ikki bangin fyri at taka av- gerðir, og tá hann sá, at møguleiki var til at loysa málið beinanvegin, tók hann undir við Mitens, og so var skúlin har. Tann tridi limurin í vinnunevnd- ini var Kristian Djurhuus Hann var fyrst og fremst realistur. Tá hann sá, at meirluti var fyri skúla- num, og at skúlin kom undir øllum umstødum, boygdi hann og hansara menn seg og gingu fult og heilt inn fyri skúlanum Avgerðin um at byrja skulan, sum var so ring at fáa tikin, hevur so ført nógvar aðrar við sær Mál okkara hevur fingið størri rætt á skúlanum og á skúlanum er nú skeið til hægri fyrireikingarprogv. Har er stríð, lív og virk- semi, og skilligt er, at nógv av teimum fólkum sum gingið hava á skúlan, hava gjørt nógv arbeiði í samfelag okkara. Hetta er teimum til miklan heiður, og er eitt tekin um at tey kanska sum fedrar skúlans ynsktu tey ár, tey hava gingið á skúla- num, eru gróðursett í samfelag okkara, so tey hava ringt við at síga ti farvæl. Ti er ell orsek til at takka teimum monnum, sum fyri 40 árum síðani tóku tu avgerð at fáa hendan skúlan í lag ring oyggjarna Ringur hoyterri Tað hevur verið vána- ligur hoyterri hesar seinastu dagarnar. Í Norðdepli, har útsynn- ingur sunnan er ring ætt, lótu nógvar hesjur slættar sunnumorgun- in. Tað er nakað eftir at hoyggja har norðuri enn. Nakrir maskinbátar rógva út við línu úr Norðdepli. Týsnáttina fekk Fossabrúgv 4.000 pund. Teir settu 18 stampar og brúktu grindagarnar til agn. Annars hava bátarnir ligið úr 600 upp í 2600 pund hesa seinastu tid- ina. Nordis 3000 tons Flakavirkid å Eidi, P/f Nordis, hevur higartil i ár tikið ímóti sløkum 3000 tonsum av ráfiski. Hetta eru góð 800 tons meira enn um somu tíð i fjør, tå 2160 tons vóru komin upp á land tann 1. sept. Alt árið í fjør fekk virkið 3184 tons av ráfiski. Fiskariið hevur verið betri í ár. Kortini gekk várfisk- urin ikki stórt betri enn i fjør, og garnaveiðan miseydnadist. Ein linu- båtur, Morgunrodin, er eisini komin afturat teimum bátum, sum fiska til virkið. Nú í eina góða viku hevur ongin útróður verið. Í seinastu viku var harður streymur og um vikuskiftið og fyr- rapartin av hesi vikuni var illveður. Vaðhorn undan Íslandi Fyrst í vikuni landaði Vaðhorn á Eiði 185.000 pund av línufiski und- an Íslandi. Stersti parturin av veiðuni, 80.000 pund, var hýsa. Hitt var toskur og longa, 60.000 pund og brosma, 40.000 pund. Norðis hevur nú 60 tons av flaki, 80 tons av saltfiski og 15 tons av saltflaki á goymslu. Snellubátar í Vík Fríggjadagin landaði Ritdalsenni 40.800, og í gjár landaði Grunn- ingur góð 50.000 pund til fiskavirkið í Vik. Teir vóru báðir undir Íslandi við snellu. Annars hevur lítil út- róður verið seinastu tiðina. Menn hætta sær ikki út fyri veður, og trolbáturin Fiska- nes hevur ligið inni og krokað. Før.-isl. fiskavirkið í Vík hevur fingið uml. 1800 tons av ráfiski síðani ársskiftið. Virk- ið byrjaði at taka ímóti fiski 2. februar 1976, og fekk tað tilsamans 1473 tons í fjør. Klænking Nú er klænkibókin hjá Oluvu og Mariusi kom- in undir land, og kemur hon væntandi út í næstu viku. Óluva og Marius hava fyrr skrivað eina bók sam- an, tað var sum kunn- ugt — ein kókibók. 31 umsóknir til Ídnaðar- grunnin I farna roknskaparári vidgjørdi Føroya Idn- aðargrunnur 34 um- sóknir um lán, harav tær 31 vóru nýggjar 11 umsóknir vóru játt aðar, 8 fingu ikki játt- an og 15 vóru ikki lið- ugt vidgjørdar. Idnad- argrunnurin jåttadi lån uppå tilsamans 4,27 mill. kr Grunnurin hevur so- statt (til 31. mars 1977) játtað 54 lán uppá til- samans 21.845.600 kr 14.853.000 kr. eru læntar til bygningar og 6.992.600 kr. til ma- skinur. Rakstraravlopið frá roknskaparárinum er 1.111.730 kr. Saman við tí, sum varð flutt frá seinasta ári 137.080 kr., er avlopið býtt so- leiðis, at í tiltaks- grunnin er legd 1 mill. kr. og 248.810 kr. eru fluttar til næsta ár.