leygardagur 26. november 1977síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 82 — 26. november 1977 Einki stendur í stað Gjegnum tíðirnar hava rembingar og reringar á- virkað samfelagið og so- leiðis eisini tað fólk, ið her hevur búð. Tá lívskor og viðurskifti broytast, kemur ein nýggj tíð. Og skiftan av tíðum er so ein tåttur av søgu okk- ara. Ein táttur er hin pol- itiski, ein annar hevur við tað dagliga lívið at gera. Mær er litið upp í hendi at skriva eitt sindur um bygdamenning. Hetta er eitt áhugavert tiltak, sum her bert leysliga skal verða nomið við. Nevnt varð eisini, at gott var, um nomið var eitt sindur við flytan av bygd í bý. Her er vert at leggja sær í geyma, at tað ikki eru so øgiliga nógv år síðan, at tað var liviligari á bygd enn í Havn. — Eg fari helst ikki skeiv, tá eg sigi, at lógin um, at havnarfólk- um varð loyvt at bidda, ikki er farin úr gildi enn. Tað var ikki stuttligt at vera ognarleysur, tá ein- asta vinna, ið talast kundi um, var landbúnaður. Átti tú onga ull (sum tá var Feroya gull) var ein útvegur, umframt at bidda, at leita eftir lesull. Sagt varð, at ikki var tað sjáldan at farið varð í toku, tá var ofta í meira lagi í posanum, enn van- ligt. Í Føroyum hava fólk al- tíð arbeitt hart fyri at kunna liva. Men tá for- eldur, abbar og ommur, dag og dagliga samanbera ungdómin fyrr og nú fyri at undirstrika, at tey ungu í dag einki gera, so tykir mær hetta skeivt, tí ungdómurin í dag hevur onga skuld í, at viður- skiftini eru broytt, sum tey eru Nakað annað er, at vit siga teimum frá, hvussu tað var í okkara tid. Ti ætli eg her at siga eitt sindur frá, hverjar broyt- ingar eru mær fremst í minni, frá tí eg var barn til dagin í dag. Í 1930-árunum vóru trongar tíðir hjá fólki allar staðir, men tað var onga- tíð so hjá okkum, at vit manglaðu nakað, hóast mangan var smátt og tá serliga sjúka gjerdi seg galdandi. Kortini standa 30-árini ógvuliga ljós fyri mær, sum nakað spennandi og lærurikt. Tað var ikki minst avbygda fiskagent- unum, sum komu til Vágs, fyri at takka. Tær búðu í fiskahúsum: Brim- borg, Kikkeneborg, Hol- borg, í Sjúðrhúsi o.s.fr. So skjótt, tær komu, vóru vit bern har, og við hvert vóru onkrir ungir stavnar har, sum hildu seg hava sterri rætt at koma har enn vit. Men har var hugnaligt, har var mong kærleiksvisan skrivað upp í bók og sung- in. Við hvert hevði onkur grammofon, og tá varð farið upp á gólv. Nú mugu tit ikki halda, at tað var bert dansur og spæl, nei, tær lærdu okkum at binda og ikki minst at hekla. Sanniliga, tær vóru dúg- ligar. Sluppirnar vóru nógvar á Vágsfirði, men ikki var altið nógv fiskað, men sjálvt um nógv varð fisk- að, so var urtøkan sum Harra Guð veit. Keypt varð og skrivað, ti pengar vóru ikki latnir fólki fyri strid og strev, og úrslitið var, at tey flestu høvdu keypt meira enn tey áttu fyri. Í 1939 kom fyrsta verk- fall, eg minnist, og situr mær týðiliga í minni. Og var tað fyri at fáa løn- gjaldstovu. Frammanundan hevði tað verið so, at skuldi tú t.d. gjalda streym, mátti tú at biðja arbeiðsgevaran um pening. Meg minnist eina ferð, eg var farin at biðja um 2 krónur. Hand- ilsmaðurin spyr: »Hvat skulu tey brúka 2 kr. til?« Tað visti eg ikki. >Far so heim aftur og spyr,< svar- aði hann. Komin oman í trappurnar, meti eg manni, sum spyr, hví eg síggi so misnegd út. Hon- um varð sagt frá úrsliti mínum. „Hví segði tú ikki, at tað rakar ikki hann?< Vit vóru lærd ikki at svara vaksnum fólki aftur, so hetta samsvaraði ikki. Kortini stóð eg bert lítla lotu, so upp aftur. Handilsmaðurin vendi sær móti mær og spyr: „Hvat skuldu tey brúka 2 kr. til? >Tað rakar ikki tygum«, svaraði eg kvik- liga, men samstundis hvakk eg við, ti eg hevði brúkt munn. Handilsmað- urin sveiggjaði nevan fyri andlit mitt og segði: >So, tú ert longu vorðin ein av hesum forbannaðu bolsje- vikkunum.« Slíkar og verri móttek- ur fingu fólk við hvert, og tí var tað, at ynskið og kravið kom um at fáa løn- gjaldsstovu. — Eftir nógv stríð, men gott saman- hald, eydnaðist tað at fáa hesa løngjaldsstovu. Kriggið kom og tær stórbroytingar sum við slíkum fylgja. Vágsbygd var fyri stór- um missum, nógv skip og nógvar manningar fórust. Men fíggjarliga kom bygdin at vera væl fyri. Tað var nógvur heimaút- róður. Meg minnist mangt kveld, tá øll keiin var av- takin við fiski líka niðan móti brekkuni, sum gong- ur niðan frá keiini. Har vaskaðu teir niður í skip, sum »logu til.« Sjålv lut- Vågsbygd var fyri stórum missi undir krignum. Nógv skip og nógvar manningar fór- ust. Men fíggjarliga var bygdin væl fyri, tí har var nógvur heimaútróður tók eg, eg rippaði húkar og við hvert egndi eg eis- ini, hóast tað av summum monnum varð hildið ræðu- ligt, ti tann pátrúgv var, at konufólk skuldi einki hava at gera við bát ella fiskireiðskap. So er kriggið liðugt. Vit fáa heimastýrislóg, vit fáa Marshallhjálp, samstund- is sum vit eisini áttu frem- mandagjaldoyra í Bret- landi. Framskygdir menn dugdu at síggja, at tað, sum tá kravdist fyrst og fremst var, at fiskiveiði- flotin varð endurnýggjað- ur. Hetta er so tað, sum aftur kemur at broyta livihátt og -kor fólksins. Tær størru bygdirnar fáa sær fiskifer, fer, sum kunnu veiða alt árið. Hvat var so at gera? Jú, ein partur av fólki flutti úr óhegligum bygdum til stórplássini, og verður tað, sum vitiligt er, yngra fólkið, sum flytur. Hetta fór at vera tann vissi deyði hjá mangari lítlari bygd, um ikki menn aftur tá vóru framskygdir og dug- du at síggja, at samferð- sluviðurskiftini máttu út- byggjast. Summar bygdir lógu soleiðis fyri, at tað ikki var komandi til ella frá uttan eftir sjónum ella til gongu. Kortini hoyra og síggja vit dag og dagliga á- byrgdafólk finnast at, at pengar verða tveittir burt- ur til havna- og vegagerð. Hesi fólk hava ikki roynt, hvat tað er at búgva á ein- um isoleraðum stað, og soleiðis ongar møguleikar hava at velja í, jú, tveir: flyta ella doyggja í hungri. Mær rennur eina aðra stórbroyting í huga. Til løgtingsvalid i 1958 var undirritaða ein av teimum, sum gekk hús úr Ullin er ein av teimum fáu råvørunum vit hava. Tað er ófatuligt, at ikki meira er sett húsi at bera eina heilsan frá Feroya Javnaðarflokki — hetta vóru boðini um, at flokkurin hevði sett sær sum mál at fáa lóg um fólkapensión í gildi í Før- oyum. Tann mótteka, vit fingu var ógvuliga ymisk. Summa staðni vælsignaðu fólk okkum, og aðrar stað- ir forbannaðu tey okkum og teir, sum sent okkum hevdu. Tað sigur seg sjálvt, at hetta var ótrúligt hjá teim gomlu, at tey, tá lógin var komin í gildi, bert skuldu taka í móti pengum — tey, sum frá barnaárum høvdu strevast og stridst fyri lítið og lætt, nú á gamalsaldri skuldu fáa pening bornan upp í hend- ur. Tað vóru tey, sum hildu tað vera skomm, ja sum at liva av kommun- uni, men so við og við skiltu tey, at tað var ein rættur fyri ell. Onga tíð koma vit á mál í stremban okkara — hver tíð kemur við sínari av- bjóðing. Í 1974 varð borgarstjór- in í Havn spurdur í eini samreðu í Kommunutíð- indi: Misrekir landið upp- gávu sína mótvegis kom- mununum? Svarið var ikki ja ella nei, men vit fáa ta fatan, at vandi er á ferð — tað kommunala sjálvstýrið er í vanda. Bygdirnar, sum tær flestu hava minni enn 1000 íbúgvarar, eru hart fyrispentar, og tí vóna vit, at tað altið koma at sita skynsom fólk við ræðið, sum gera alt fyri at stuðla kommunurnar og alla ta menning, sum tervur er á. Einstaklingurin í samfel- agnum er ein eind og sterkari henda eind er, sterkari gerst heildin. Tað má gerast so liviligt sum gjørligt, so vit kunnu panelið Hanna Lisberg lærarinna Í panelgreinini viðger Hanna Lisberg millum annad ymsar broytingar, sum eru farnar fram i før- oyska samfelagnum frå ti hon var barn til i dag. varðveita bygdirnar. Til- tøk, sum kunnu fylla fri- tíðina út, mugu ikki verða gloymd. Í 1939 kom vegasam- band millum Fámjin og Tveroyri, og gott tað sa- ma, tí uppiløgudagarnir kundu vera mangir. Meg minnist veturin 1949/50. — Menn vóru komnir heim úr Grønlandi — eingin minstaløn var tå komin í gildi, og teir, sum ikki hevdu fiskað væl, vóru illa fyri. Útróðurin var lítil og eingin. Sam- bandið eystureftir hjálpti uppá urtøkuna. Men tað var ein bági — tað unga fólkið vildi hava okkurt til ítriv um kveldarnar, tá fóru tey ofta eystur um. Hetta dámdi ikki tí til- komna fólkinum, at tað varð koyrt so nógv, og at tey vóru so sjáldan heima í bygdini. Hesi fólk taka seg saman um at gera eitt felagshús í bygdini, tað var hvert einasta hús, sum tók undir við tiltak- Framhald á síðu 11 inn uppá at framleiða burtur úr hesi ráveruni, skrivar Hanna Lisberg GS A