leygardagur 14. januar 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 3 — 14. januar 1978 panelið Landbúnaður og bygdamenning Undir heitinum bygda- menning hevur Sosialurin heitt á meg, um at siga mína hugsan um hetta mál, og at gera nakrar viðmerkingar til tjakið um bygdamenning, sum frammi er í letuni. Tað sum eg í hesum sambandi leggi í bygda- menning er, hvussu út- bygdirnar kunnu fáa lut í ti samfelagsvøkstri, ið hevur verid å øllum økj- um, men sum higar til dags ikki hevur rokkið til útjaðarar samfelagsins. At útbygdirnar ikki hava fingið sín lut í sam felagsvekstrinum, hevur givið tað úrslit, at tær í dag eru meir ella minni burtur kryplaðar. Lítið eila einki ungfólk er eftir, og skuldi tað enn hent seg, at onkur setti seg niður á bygd, so verður viðkomandi neyvan hildin at hava síni fullu fimm. Slík óráð tykist tað í let- uni at vera, um onkur vildi gjørst útbygdamaður burturav. So er at spyrja, hvat kann gerast fyri at fáa fólk at steðast aftur úti á bygd? Fyrst er at siga, at tann tíðin, tá ið bygdirnar vóru fólkaríkastar, neyvan kemur aftur, men fyri at tey, sum eru eftir, skulu hava meguleika at stødast har framvegis, so eru fleiri treytir, ið skulu uppfyll- ast. Fyri tað fyrsta eru inn- tøkumøguleikarnir ógvu- liga avmarkaðir. Sum demi kann eg nevna, at umleið 90% av ellum hús- arhaldum her í oynni, hava > Almannastovuna, heilt ella partvis, til løn- gevara. Stødan i hinum útbygdunum man ikki vera stórt annarleiðis. Tað er líkt til, at hetta er, um ikki hevuðsvinnuvegurin, so ein av hevuðsvinnu- vegunum úti á bygd. Tann vinna, ið átti at verið hevuðsvinnan, er landbúnaðurin. Men eru hesi brúkini oftast so má, at tey meira mugu kallast sum ítriv, heldur enn ein vinnuvegur. Harafturat er ein stórur partur av ogn- arjørdini uttanbiggjajørd, og av teirri orsøk er ein av studlunum undir bygda- menningini burtur. Fyri at visa landsstyri- num å, hvussu sleppast pr kann burtur úr teirri naggatodn, sum er komin i av at jerðin er arvad sundur í ónýtilig brúk og har afturat er farin av bygdunum, varð ein nevnd sett til at gera upp- skot til loysn av hesum máli. Hesir høvdu saman við eðrum búnaðar- og út- bygdamonnum luttikið á búnaðarskeiði Háskúlans, har spurningurin um jarð- arviðurskiftini í útbygd- unum varð nógv umredd- ur. Nú gongur væl á triðja ári síðani landsstýrið fekk uppskotið. Tá hetta upp- skot varð gjert í tráð við samgonguskjal landsstýr- isins um landbúnað og bygdamenning, varð roknað við, at landsstýrið fór at visa sína vælvild fyri hesum uppskoti. Hig- artil er sð einki frætt aftur um hetta mál úr Tinga- nesi. Líkt er til, at upp- skot okkara er farið bein- leiðis í pappirskurvina. Um hetta ikki er veruleik- in, so er tað kanska enn at finna í onkrari skuffu har úti, og sostatt skuldi enn verið ein meguleiki hjá landsstýrinum at víst sína vælvild yvir fyri hesum, fr samferðsluviðurskiftini eru við summar av teimum smærru bygdunum fyri útbygdirnar so týdn- ingarmikla máli. Sjálvur havi eg havt tær royndir, at tað ber til at liva av landbúnað burt- ur av. Men høvudstreytin er tann, at brúkið hevur eina slíka stødd, at hetta er meguligt, og at tað, ið framleitt verður, fær av- setning, hvat í mongum forum hevur gingið meira tilvildarligt. Mjólkin, ið hevur verið ein høvudsvøra, verður til síðis sett av útlendskari mjólk við E.F.-stuðli. Tað skuldi ikki verið meira enn rimuligt, at vit áttu fyrsta rætt á okkara egna marknaði. Hevði verið rætt atborið, so kundi øll mjólk, sum nýtt verður í landinum, verið føroysk framleiðsla. Tann mjólk, ið fram- leidd hevur verið úti á bygd í Norðoyum, varð til seinasta heyst avreidd til Norðoya Mjólkarfelag i Klaksvík. Tá hetta felag seinasta summar kom í figgjerligar trupulleikar, varð heitt á landsstýrið um at veita felagnum styrk eitt avmarkað tíðar- skeið, so ikki steðgur kom í mjolkasøluna, tí vitandi var um, at menn arbeiddu við at samskipa alla mjólkarselu í landinum. Í tí treysti varð umsókn okkara send landsstýri- num. Svar landsstýrisins var okkum eitt satt vón- brot, landsstýrið visti málið frå sær sum tí Ovid- komandi við hesum orð- um: At landsstýrið vegna tervandi játtan ikki kann ganga umsóknini á møti.« Um ikki øll mjólkar- framleiðsla í Norðoyum skuldi halda uppat, so var einki annað at gera, enn at fáa mjólkina flutta til Meiaríið i Havn. Við hjálp frá Jarðarráðnum og Strandferðsluni varð so ein ætlan gjørd fyri, hvus- su mjólkin á besta og skjótasta máta kundi flyt- ast frá framleiðara til Meiariið. Henda ætlan varð bert nýtt í umleið ein mánaða, hóast hon tyktist at fara at ganga, og hóast hon har afturat var einasti møguleiki fyri, at mjólkin kundi koma óspilt til Havnar. Men alt í einum broytir Meiariið ætlanina og ger eina nýggja, sum kanska. passar betur inn í teirra arbeiðsmynstur, meðan Trøllanes er brimpláss, og bygdin bíðar eftir at fáa tíðarhóskandi ferðasamband. Hesin smådrongurin kann í øllum ferum tosa við um, hvussu Í dag: Jógvan Joensen, bóndi á Trellanesi — Landbúnaðurin og bygdamenningin er so nær knýtt at hverjum eðr- um, at uttan landbúnað, eingin bygdamenning, skrivar Jógvan Joensen m.a. í panelgreinini, framleiðarin kemur í aðru ella seinastu rød. Henda ætlan er nóg illa nýtandi nú meðan kuldi og há- vetur er, av teirri einfaldu orsek, at ov long tíð gong- ur frá tí, at mjólkin fer frá framleiðaranum, til hon er á Meiarinum. Har afturat er flutningurin soleiðis skipaður, at mjólkin kem- ur at standa úti uttan kel- ing í bæði eitt og tvey samdegur, áðrenn hon verður vidgjørd. Aftaná hesa longu flutningstíð verður sjålvt nú, meðan hávetur er, ein fittur partur av mjólkini vrakaður. Hvussu verður so ikki aftur í móti vári, tá lýðkan aftur kemur í luft- ina? Tá verður vandi fyri, at øll mjålkasølan endar í einum ruduleika, og har- við verður neytahaldið fyribeint. Teir, sum tá koma at kenna sviðan, verða sjálvandi neytaeig- ararnir og harvið útbygd- irnar. Verður hetta nakar fyri- munur fyri bygdamenn- ingarpolitikk landsstýris- ins? Her hjá okkum er tað so, at mangan eru uppi- løgur vegna ókyrru, og hava vit tá skúmað róman av mjólkini, og selt hann frystan seinni. Her ger sama lagið seg galdandi sum við mjólkini. Ut- lendskur rómi við E.F.- stuðli ella rómi frá Meia- rínum í Havn við lands- kassastuðli verður seldur munandi biligari enn vit I