leygardagur 15. apríl 1978síða 6

Síða 6 Nr. 28 — 15. apríl 1978 Um sjónvarp, Goethe, at mjólka heilagum kúm og okkurt annað forvitnis 1. Goethe og sjónvarpið Eg veit ikki um Goethe var sjónskur, men mær tykist í hvussu so er, at hesi erindini år »Xenien« eru sum skapt til sjón- varpið og nógv av tjaki- num um tað: Dummes Zeug kann man viel reden, kanr. es auch schreiben, wird weder Leib noch Seele tøten, es wird elles beim alten bleiben. Dummes aber vors Auge gestellt, hat ein magisches Recht, weil es die Sinne entfesselt hålt, bleibt der Geist ein Knecht. Eg havi roynt at endur- yrkja erindini til foroyskt: Býtt er mangt skrál, eisini tað, ið er skrivað, Hetta ei drepur likam og sál, áframt tú livur sum livað. Men set hitt býtta fyr eygum í nánd, skjótt byrjar tað at ganda Loysir øll tíni sansunnar- bond, og ger til træl tín anda. 2. Prógv og mótprógv Í samband við sjónvarps- grein mina í 14. Septem- ber hin 18.2. og í Dimma- lætting sama dag tekur formaðurin í sjónvarpsfel- agnum J. K. Højgaard m.a. soleidis til oråa (So- sialurin hin 13.3.): >Tað må åtalast, at hes- in maður, ið er verkfrød- ingur og situr í almennum starvi sum ídnaðarráð- gevi, í blødunum alment slongir út óprógvaðar pá- standir um, at sjónvarpið kann verða heilsuni at stórum skaða — eitt nú at tað kann skaða eyguni.« Og í sama andadrátti heldur hann áfram: »Serlækni í eygnasjúk- um, sum eg havi fyrilagt spurningin upplýsir, at hetta er tað reina møsn.« J. K. Højgaard: — Tú »måtprogvar« her mínar »Oprogvadu pástandir< við upplýsingum frá ein- um énevndum persóni. — Við eðrum orðum. Hevði eg byrjað mína grein við t.d. >Ein kona í Koltri, sum eg havi tosað við, for- taldi mær o.s.fr. o.s.fr.e Hevdi tå alt verið í lagi og hevði tú tå góðtikið grein mína? Nei, tað hevði tú neyvan, tí sjálvt hin heimskenda svenska radiolog og professara Siverts, sum eg vísti til í grein míni, kveistrar tú til viks við orðunum: »Eg kenni ikki hendan svenska radiolog og professara og veit heldur ikki, hvat hann hevur skrivað um hetta evni, men eg havi kann- að...< o.s.fr. (undirstrik- ing gjerd av mær). Men lat hetta fara. 3. Fjósið við teimum heilagu kúnum Eg skal fegin og eftir feri- muni ganga kravi J. K. Hejgaards um próvferslu á meti. Tað eru tá tveir hevuðsvegir at fara: Annar — og hin mest einfaldi og tí eisini hin mest brúkti — er at ramsa upp eina negd av insti- tuttum, professarum og eðrum kendum kvinnum og monnum, ið hver sær hevur umleið somu áskoð- an á málið sum tú sjálvur. Veruliga prógvar tú við hesum einki annað enn at tað eru onnur menniskjur til, ið hugsa so sum tú. Hin vegurin er at greina málið so gjølla, at ein og hver við vanligari utbugv- ing í hvussu so er skilur grundarlagið undir tínari stødutakan til málið. Eg skal í hevuðsheiti- num royna at halda meg á hesum seinna vegnum. Men hetta krevur aftur, at eg komi inn á økir í menn- iskjans náttúru sum flest allir (?) læknar halda seg hava einkarrætt uppá at vita nakað um. Eg verði sostatt noydd- ur at bróta meg inn í fjósið Eg skal fegin og eftir ferimuni ganga kravi J. K. Hejgaards um próvferslu á meti. Tað eru tá tveir hevuðsvegir at fara: Annar — og hin mest einfaldi og tí eisini hin mest brúkti — er at ramsa upp eina negd av insti- tuttum, professarum og sðrum kendum kvinnum og monnum, ið hver sær hevur umleið somu á- skoðan á málið sum tú sjálvur. Veruliga prógvar tú við hesum einki annað enn at tað eru onnur menniskjur til, ið hugsa so sum tú. Hin vegurin er at greina málið so gjella, at ein og hver við vanligari útbúgving í hvussu so er skilur grundarlagið undir tinari stødutakan til Eg skal í høvudsheitinum royna at halda meg á hesum seinna vegnum. Men hetta krevur aftur, at eg komi inn á økir í menniskjans náttúru sum flest allir (?) læknar halda seg hava einkarrætt uppá at vita nakað um. Eg verði sostatt noyddur at bróta meg inn í fjósið hjá læknastættinum og stjala nakrar drop- ar av mjólk frá teimum heilagu kúnum, ið har standa krógvaðar, skrivar Tormóður Dahl m.a. hjá læknastættinum og stjala nakrar dropar av mjólk frá teimum heilagu kúnum, ið har standa krógvaðar. 4. Eygað, ið hyggur í sjónvarpsrútin Tilsamans hava vit 12 veddar, ið hjálpa okkum at stýra eygunum /sjónini. Samspælið millum hesar veddar er ógvuliga við- brekið serstakliga í barna- árunum — tvs. áðrenn veddarnir eru mentir sum teir eiga at vera. Í náttúruni og undir ná- túrligum umsteðum (sum okkara likam jú er skapt til og lagar seg eftir) hendur ongantið, at vit ovbyrja eyguni og nevndu veddar so leingi og í so stóran mun, sum tá vit hyggja í sjónvarpsrútin. Nú er hesin rútur so mikið lítil, at tað í høv- uðsheitinum verða teir somu veddarnir, ið stød- ugt mugu bera byrðuna at halda eyguni í sama stødi. Í tí vanliga lívinum taka hesir veddar og eygað sær við stuttum millumbili eina lítla hvíld, annaðhvert við at vit lata eyguni aftur ella (sum oftast) við at hyggja eftir onkrum oðrum. Bókina kanst tú leggja frá tær uttan at tú >missir trådin«, men hyggur tú burtur frá sjónvarpinum bert nakrar fáar minuttir, so fær tú kanska ongantið at vita >hver, ið drap Fin- gal Olsen. Ti gera vit hetta bert ógvuliga sjáld- an og bern so at siga ong- antid. Urslit: Ovbyrjan av eygunum og vøddum tess. — Her eigur eisini at vera nevnt, at hyggur ein eftir onkrum, ið er 5 metur ella longur burtur »hvilir« eygnasteinurin. Men í flest øllum førum er sjón- varpstólið bert 2—3 m frá eygunum (børn >stinga nøsina« í tólið), og eygna- steinurin må ti bogast meira, skalt tu siggja klårt. — At eisini hetta ger sitt til ovbyrjan av eyganum sigur seg sjålvt. Eygað er so genialt skapt, at tað óivað koma at ganga nógv hundrað ár áðrenn læknavísindin er komin helmingin av veg- num fram at skilja eygn- anna »hvat, hví og hvus- su.« Ein serligur eginleiki hjá eyganum er, at tað altíð roynir at skapa ein harmoniskan útjavna millum tað, ið streymar inn uttanifrå og tað, sum »Svarar uppå« hetta inn- anifrå. Soleidis skapar — »ger« — eygað t.d. altid mótlitin (komplimenterlit- in) grønt tå vit hyggja eftir onkrum reyðum, gult tá vit hyggja eftir onkrum bláum o.s.fr. (Hetta kanst tú lættliga sannfera teg sjálvan um við t.d. at leggja ein reyð- an lepa á eitt hvítt pappír. Hygg beint á lepan í 15— 20 sekundir, og tak hann so skundisliga burtur, men uttan at flyta eyguni frá, har lepin lá. Tú vilt tá á sama stað »siggja« hin grøna >tvíburðin< hjá ti reyða lepanum). Nú hevur litsjónvarpið tann eginleika, at ljósflat- in á myndarútinum ikki gevur eitt samanhangandi spektrum eins og dags- ella gleðilampuljósið, men ein gjørdan (kunstigan) ligt blanding av i høvudsheit- inum gulum og blåum lit- um. Øll hava vit bæði sæð og »lært« um ælabogan og flest øll hava óivað eisini lagt til merkis, hvussu av- bera vakurt og harmon- iskt teir ymisku litirnir ganga yvir í hvennannan. Í litsjónvarpinum terva (í hvussu so er enn) meira og minni hesir >yvirgangslit- irnir« og tá serstakliga hin greni liturin (ið liggur millum gult og blátt). Eygað kann sostatt her ikki laga seg eftir einum meðalvirði — tvs. tú verð- ur »tvingadur« at hyggja i eina ljåskeldu, sum so at siga beinleidis er i strid vid >konstruktiónina< av eyg- anum — tað eygað er skapt til. Sjónskarpleikin verður ti stødugt veikari og må ti bøtast um hann. — -Júst hetta er orsøkin til, at mælt verður til altid at hava aðrar ljóskeldur í sjónvarpskamarinum. Afturat hesum kemur so tann sannroynd, at eygnasteinurin ikki hevur nakran beinleiðis blóð- ferning (sjálvandi, annars sást tú einki), og tí er hann eisini longu av nátt- úrunnar hond nógv »av- vitaminiseraður<. Hann hevur sostatt heldur ikki somu meguleikar at >lekja seg sjálvan< (regenerera) eftir ovbyrjan eins og aðrir lutir í líkami okkara. Í mínari fyrstu grein um hetta evni skrivaði eg: — at sjónvarpið elvir til, at børn verða nærsýnt — at nógv bendir móti, at sjónvarpið elvir til »grønan stær« (Glaucom) — i hvussu so er fær sjúkuna at bróta fram (oftast hjá eldri menniskj- um). Her havi eg so eftir føri- muni roynt at greiða frá um orsekirnar til hetta: Keldur: Sjá yvirlit síðst í greinini. 5. Sjónvarpið og epilepsi Ein gjellari kanning av epileptikarinum krevur Mr