leygardagur 22. apríl 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 30 — 22. apríl 1978 panelið Um sjónvarp, Goethe, at mjólka heilagum kúm og okkurt annað forvitn (Framhald frá leygardag) seinasta 6. Sjónvarpið og røntgengeisling Tad verdur sjålvandi at fara ov langt her, at greina út fyribrigdið »røntgengeisling.« Nevn- ast skal bert, at røntgen- geisling (i hesum sam- bandi) er tað sama sum ein gjørd (kunstugt fram- leidd) radioaktiv geisling. Rentgengeislingin er tó heldur vendamiklari enn radioaktiva geislingin. Í míni fyrstu grein um hetta evni nevndi eg bert heilt stutt, at rentgen- geislingarnar frá litsjón- varpinum lógu um ásetta vandamarkið (0,1 r pr. viku) og í flestu forum yvir tað mark, ið t.d. svenski professarin og radiologurin Sivert metir eigur at vera hægsta loyv- da mark (0,05 r pr. viku). Eg segði eisini, at øll radioaktiv geisling útyvir tað vanliga (tvs. í okkara umhvervi) kann elva til genetiskar skaðar — tvs. skaðar, ið kanska ikki koma til sjóndar fyrr enn í 2., 3. ella 4. ættarliði. So hendi tað, sum so ofta hendir her hjá okk- um, um tú sigur nakað, ið ikki hevur staðið i »pen- sum« hjá åvisum persón- um, ið vilja fremja ávís áhugamál: Málið verður sent til »kanningar« hjá einhvørjari »orakelsvarfa- brikk« i Keypmannahavn. — I hesum føri »Sund- hedsstyrelsen« (sjå »Rættleiding« hjå Torbein Rein i Dimmalætting 4. 03.78 og greinina hjå J. K. Højgaard i Sosialinum 11. 03.78). »Sundhedsstyrelsen« våttar (hurra !) at rønt- gengeisling stendst av lit- sjónvarpstólunum, men sigur: »at man ikke kan konstatere skadelige rent- genstrálinger<, og verður í hesum sambandi víst til, at Sundhedsstyrelsen (í 1977) hevur >kontrolmált et stort antal farvefjern- synsmodtagere. « Høvisliga skal her verða skoytt uppi, at ein kann- ing, gjørd í USA fyri nekrum fáum árum síðani, vísti, at av 5000 litsjón- varpstólum — 37 ymisk merkir — hevdu 20% eina geisling yvir tað vanda- mark sum >US National Council on Radiation, Protection and Measure- ment< loyvir (endurgivið i enska medisinska tíðarrit- inum G. P.). Sjålvandi er tad ein tryggleiki at vita, at sjón- varpstólini verða kannaði av Sundhedsstyrelsen, og óivað lúka eisini ell sjón- varpstól um okkara leiðir ásettu »geislingartreytir.« Men tað eg visti á, og tað eg meini er skylda okkara at vita, áðrenn vit byrja við okkara sjónvarpssend- ingum er, at heimskendir serfreðingar innan ekið meta, at loyvda geisling- armarkið liggur á einari alt ov høgari legu! Markið eigur at vera bert helm- ingurin av tí, tað er í dag sigur m.a. nevndi svenski professarin Siverts. Um- leið sama sjónarmið finna vit eisini hjá prof. Fritz Niggli, Zørich (F. Niggli »Strahlen Biologie<, G. Thieme Verlag). »Søgan« um hetta hægsta loyvda geislingar- mark er annars forvitnis- lig: Heilt fram til 1925 var talan um eina »geislingar- dosis<, nevnd I H. E. D., ið svaraði til ta geislingar- nøgd, sum eftir 8—10 degum gjørdi, at húðin fekk ein reyðligan dám. Henda geislingarnegd er umleið 6.000 ferðir gald- andi hægsta mark í dag. (1 H. E. D. er umleið 600 r). Í 1925 varð markið sett til 1,4 r pr. viku, og er tað síðan tá við jøvnum mill- umbili sett longur og longur niður til í 1958, tá vit fingu núgaldandi mark — ca. 0,1 r pr. viku — tvs. 1/14 av ti tad var i 1925). Eg loyvi mær at hava tann illgruna, at orsekin til at eingin hevur vágað at nomið við hetta mark síðan 1958 er nær knýtt at teirri sannroynd, at lit- sjónvarpsidnaðurin um hetta mundi fyri álvara gjørdist ein heimsídnaður. — Tad tydningarmesta argument Sjonvarpsfel- agsins er, at tað longu eru 600 sjónvarpstól i Havn, og tí at hesi hava kostað hópin av peningi, er tað »neydugt« at byrja vid regluligum royndar- sendingum beinan vegin. J. K. Højgaard, um nú tú (ella eg) hevði stovnað eitt >Innbrotsfelag<, og limirnir í hesum felag hevdu keypt innbrotsamboð fyri milliónupphæddir, og tí kravdu av legtingi og landsstýri, at landsins lógir skuldu broytast, so limirnir fingu hevi at brúka hesi kostnaðarmiklu amboð, ja so hevdi tú (ella eg) í dag verið noyddir at sitið og spælt við tinsoldatar hjá Árna Olsen. Henda myndarliga sammeting er als ikki so burtur úr vón og viti, sum kanska flest øll halda i fyrstu syftu. Munurin er veruliga einans tann, at meðan innbrotstjóvurin ger materiellar skaðar — og teir kunnu altíð lekjast — so ger eitt vána sjón- varp sálarligar skaðar — men hesir kunnu als ikki altíð lekjast. Ti royndur lutur er, at eingin fjøl- miðil hevur nær mámind so stóra ávirkan á menn- iskjans hugsunar- og kenslulív sum júst sjónvarp, skrivar Tormóður Dahl. Treytin fyri at hesum velduga idnadi í heila tikið kundi verða lív lagað varð júst, at hægsta loyvda geislingarmark ikki fór niður um ca. 0,1 r pr. viku. Geislingarnøgdin frá teimum nýggjastu sjón- varpstólunum er væl min- ni enn frá teimum eldri (til ca. 1970), so nú er óivað og vónandi ein nýggj lækkan av markinum fyri framman. Týski >forbundsráð- harrin í kjarnorkuspurn- ingum< hevur givið út eina skriftrød, um hvussu tú eigur at verja teg móti radioaktivum geislingum. Í skrifti nr. 3 stendur m.a. at lesa: »Samantikid má v.ø.o. sigast, at øll geisling yvir tað normala er skaðilig sæd frå einum genetiskum sjónarmiði. Tað eru eisini haldgóðar grundir fyri teirri uppfatan, at flestu genetisku árinini verða någreiniliga løgd afturat hverjum eðrum (adder- ast). Tvs. at sjálvt ein lítil geislunøgd sum t.d. ein hópur av menniskjum hver sær fær í seg, kann hava við sær álvarsligar fylgjur fyri alt fólkið. < Sum dømi um »småar« geislukeldur verða síðani nevnt røntgenrør, sjálv- lýsandi tel á klokkum og sjónvarpstól. Greinin endar her við: »Sjålvt um slíkar geis- lukeldur eru smáar, er tað tí kortini týdningarmikið, at vit hava fyrilit til at tær eru har.« Tað sum her er endur- givið, má sjálvandi ikki misskiljast soleiðis, at um t.d. ein maður er føddur blindur á vinstra eyga, og kona hansara tørvar høgru litlutå, so fåa børn teirra altíð bæði brekini. Hetta hendir bert um brek foreldranna skyldast, at teirra foreldur — t.d. veg- na rentgengeisling — hver sær hevdu fingið slíkan skaða á »arvmole- kylið< (DNA-molekylið), at hesin maður og kona vóru fedd ávikavist blind- ur á vinstra eyga og terv- andi lítlutá. (Hendan frá- greiðing »haltar« nógv, men tað er torført við fá- um orðum at greina út slík fyribrigdi — og okkurt skal jú >Sundhedsstyrel- sen< sambært »Jantelog- ina< hava loyvi at seta fingrarnar å!). 7. Sjónvarpið og ultraljóð Sum óivað kunnugt, finn- ast serligar >hundafloyt- ur<, ið bert hundur hoyrir. — Somuleiðis er við sjón- varpstólinum: Tað gevur (vegna hin hega >linju- frekvensin«) eisini frå sær eitt sterkt, hvinandi 1j68 — ultraljóð — ið menn- iskjuni ikki hoyra, men sum harafturimóti t.d. bæði hundar, kettur, mýs, eiturkoppar og fiskar »hoyra« — og verða á- virkaði av. Júst hetta er eisini orsekin til, at hund- ar og kettur sum oftast rýma frá sjónvarpstóli- num, tá tað verður tendr- að. Tað er royndur lutur í mongum sjónvarpsheim- um, at smærri »kelidjør,« ið standa nærhendis sjón- varpstólinum doyggja eftir ofta heilt stutta tíð. — Vísindaligar kanningar hava prógvað, at orsekin til hetta hongur beinleiðis saman við nevnda ultra- ljóðið, og verður tí eisini mælt til, at t.d. akvariu- fiskar og búrfuglar verða settir sum longst frá sjón- varpstólinum. isligt Um årinini å menniskj- að av ultraljóðinum eri eg ikki forur fyri at siga nógv uttan tað, at árinini í hvussu so er eru har. 8. »Rædslu- propaganda ímóti sjónvarp J.K. Højgaard tekur m.a. soleiðis til orða í Sosial- inum hin 11.03.78: »Eg skal ikki gera stórvegis viðmerkingar til tað hann (tvs. eg) skrivaði, ti grein- in var úr enda í annan tann reina ræðslupropa- ganda ímóti sjónvarpi í Føroyum.« Nei, J. K. Højgaard. — Tad eg i fyrstu grein mini og somuleiðis í hesari havi greitt frá um skaðiligu og meguligu skaðiligu árin sjónvarpsins er alt kent, og eigur eisini at vera kent av ellum, ið við ábyrgd starvast innan ella í sam- band við sjónvarp, og átti ti eisini at verið kent av tær sum fremsti maður í Sjónvarpsfelagnum! Eitt heilt annað er, at eg sjálvur bleiv ræðslu- sligin við tankan um, at vit í Feroyum kanska. skuldu fáa eitt sjónvarp, ið varð grundað á tey sjónarmið, ið tú, J. K. Hejgaard og tín meinig- heit eru talsmenn fyri! Týdningarmesta argu- ment tykkara er, at tað longu eru 600 sjónvarpstól í Havn, og av tí at hesi hava kostað hópin av pen- ingi, er tað »neydugt« at byrja við regluligum »royndarsendingum« beinan vegin. J. K. Høj- gaard. Um nú tú (ella eg) hevði stovnað eitt »Inn- brotsfelag<, og limirnir í hesum felag hevdu keypt innbrotsamboð fyri milli- ónupphæddir, og tí krav- du av legtingi og lands- stýri, at landsins lógir skuldu broytast, so limir- nir fingu hevi at brúka hesi kostnaðarmiklu am- boð, ja so hevði tú (ella eg) í dag verið noyddur at sitið og spælt við tinsol- dátar hjá Árna Olsen. Framhald á síðu 7