leygardagur 6. mai 1978síða 3

Nr. 34 — 6. mai 1978 Síða 3 Revalideringsnevndin: Uppskot um endur- búgvingarstovn og -ráð — ógreitt, hvussu stórur tørvurin á endurbúgvingini er i Føroyum Fyri uml. einum ári síðani setti landsstýrið eina re- valideringsnevnd — end- urbúgvingarnevnd — tí landsstýrið helt, at neyð- ugt var at endurskoða við- urskiftini viðvíkjandi end- urbúgving, og somuleiðis at fáa endurbúgvingina í eina fastari legu, sigur Jákup Lindenskov, lands- stýrismaður í sosialmál- um. — Samfelagið er vorðið nógv meira fjøltåttad nú, enn tá núgaldandi lóggáva varð gjørd, og tess meiri samfelagið er útbygt, tess sterri tervur er á eini væl- virkandi endurbúgvingar- skipan. Tað er av allar stersta týdningi, at tey, sum á einhvønn hátt ger- ast Oarbeidsfør til tað ar- beiði, tey frammanundan hevdu, fáa upplæring í einhverjum, sum tey kun- nu klára. Í verandi lóg- gávu eru meguleikar hjá fólki at verða revaliderað, men tað, sum okkum tervar, er ein samskipan av revalideringini, og ein stovn, sum kann umsita revalideringina i Føroyum sigur Jåkup Lindenskov. Nógv send av landinum Nógv fólk hava verið send av landinum fyri at fáa endurbúgving, men hesin meguleikin er ikki tann sami í dag, sigur Jákup Lindenskov, sum visir á, at tað nógva arbeiðsloysið í løndunum kring <<kum ger sitt til, at hesin møgu- leiki ikki i tilikan r in er til stadar longur. — Fyri okkara samfelag má tað vera ein avg' »rdur fyrimunur, át vit jálvi kunnu endurbúgva kara egnu í okksra egn. ;am- felagi, sigur Jáku Lin- denskov. Álitið liðugt Endurbúgvi igarne = in er liðug við alitið, 0. igg- ur tað í løtuni hjá nds- styrinum, sum hels hes- um mánaða 'er atv gera tað. Um ví randi endur- búgvingarstovnar sigur nevndin m.: í álitinum: Verandi endu búgvino rsto: ar Teir stovn. sumy dag hava fyri b; ka fó = eru: Alv, sum r« urfrir — vja- deild. Arbeidi er her til 10—20 fólk alt árið, men roknað verður við, at upp- undir frimerkjautgåvu kunnu upp til 50 fólk fáa arbeiði. Arbeiðið verður lent við vanligari tímalen, og útreiðslur av heli v.m. verður goldið av postverk- inum. Tað eru mest kvinnur, og her ímillum eru eisini einligar mamm- ur og einkjur, sum arbeiða her. Seinasta ár vórðu út- goldnar um 1,2 mill. kr. í lønum. Vardur verkstadur: Við Varðagetu er ein vardur- verkstaður, har um 5 fólk hava arbeitt, men plåss er fyri einum 10 fólkum aft- urat. Her starvast ein verkstaðarleiðari. Handil á Vaglinum: Her er útsela av teimum lut- um, sum brekað leggja úr hondum. Selt verður ár- liga fyri umleið kr. 300.000 frá umleið 100 fólkum, sum lata sínar lutir inn her. Mett verður at meguleikar eru fyri munandi øking av søluni. Í handlinum starvast eitt fólk. Pylsuvognur: ALV hev- ur ein pylsuvogn á Vagli- num í Havn. Handilsskúli við Áir: ALV hevur í rættuliga mong ár rikið handils- skúla á gomlu hvalastød- ini við Air. Pláss er fyri upp til 24 næmingum í 12 rúmum til skeið, sum taka upp til 10 mánaðar, og sum enda við handilsmed- hjálparaprógvi. Frágreið- ing frá skúlanum sjálvum verður send landsstýri- num saman við hesum á- liti. ALV er ein sjålveigandi stovnur við eini nevnd, har løgtipgid velur for- mannin. ALV hevur ein dagligan leiðara og ein starvsmann. ALV fær kr. 300.000 árliga játtaðar á fíggjarlógini. Statens Åndsvagefor- sorg: Vardur verkstaður er í Losjuni í Havn, har upp til 20 fólk kunnu ar- beiða, og har tey evna- veiku kunnu koma til ob- servatión. Annars er ætlanin at byggja ein nýggjan verk- stað, har 45 fólk skulu kunna arbeiða. Skúlin á Trødni Skúlin gevur hesa frá- greiðing um sítt virki: Alv hevur í rættiliga nógv ár havt handilsskúla við Áir. Har kunna brekað fáa hand- ilsmedhjálparaprógv á einum skeiði, sum varar 10 mánaðar Skúlin á Treðni gevur undirvising til oll brekað i ollum aldri. Ein av upp- gávum skúlans er at royna at fáa brek rættað so tið- liga sum gjerligt, og er barnagarðsundirvísingin her av stersta týdningi. Á skúlanum eru uml. 135 næmingar í vanligari skúlatíð. Harumframt eru aðrir næmingar, sum fáa ambulanta viðgerð bæði í og uttanfyri skúlatíðina. Umframt at geva alla van- liga undirvising — lagda til rættis fyri brekað í smáum flokkum, har být- ið fer fram eftir møguleik- um at innlæra og ikki bert eftir breki og aldri — verður eisini fysiurgisk viðgerð givin, og hevur skúlin fysioterapeut, heli til hesa viðgerð og alla ut- gerð sum krevst. Næmingar, sum ganga á eðrum skúlum, hægri skúlum sum t.d. Tekniska Skúla, Sjómansskúlanum, Studentaskúlanum, og sum eru brekaðir á ein- hvenn hátt, sum kann ve- ra orsek til at kunnleikin ikki røkkur, fáa hjálp. Annað Landssjúkrahúsið hevur deild fyri sálarliga brekað. Á landssjúkrahúsinum er annars fysioterapi og er- goterapi. Galdandi reglur Sum áður sagt eru ymsar reglur galdandi fyri end- urbúgving. Vit finna tær millum annað í lógini um avlamispensión, har sagt verður, at um nakar me- guleiki er fyri at seta í verk viðgerð, uppvenjing ella onnur tiltøk, sum gera, at arbeiðsevnini ikki bert fyribils kunnu økjast munandi, kann avlamis- pensión ikki játtast. Van- lukkutryggingarráðið hevur heimild til at játta brekaðum hjálp til at fáa hjálpiamboð, so sum bandagir, koyristólar, hoyritól o.a., og hetta utt- an mun til, hvenn týdning tað kann koma at hava fyri arbeiðsevnini hjá við- komandi. Eisini hevur Vånlukkutryggingarrådid heimild til at veita hjålp til serliga sjúkraviðgerð uttanlendis. = Vanlukku- tryggingarráðið hevur eis- ini heimild til at veita teimum, sum koma undir endurbúgving, stuðul til uppihald og aðrar út- reiðslur í samband við endurbúgvingina, so leingi hon varar, og somu- leiðis eisini heimild til at lata hjálp til keyp av ma- skinum o.g. Tørvurin á endurbúgving Um tervin á endurbúgv- ing, sigur nevndin m.a.: Nevndin hevur kannað tervin á endurbúgving og er komin til hesa niður- steðu: Teir bólkar, sum talan kann vera um, sum hava tørv á endurbúgving eru: Brekað/sjúk undir 18 ár, sum eru heima, og har heimið fær stuðul til eyka- útreiðslur eftir forsorgar- lógini. Bern og onnur, sum Vanlukkutryggingarráðið hevur veitt ella veitir me- disin til. Næmingar í skúlanum á Treðni. Næmingar í fólkaskúl- anum, framhaldsskúlum og eðrum útbúgvingar- stovnum. Innlagdir og ambulantir sjúklingar á Landssjúkra- húsinum, psyk. deild. Tey sum eru undir Sta- tens Ándsvageforsorg. Fólk, sum fáa vanliga forsorgarhjálp. Fólk, sum fáa figgjar- ligan stuðul eftir forsorg- arlógini, t.v.s. vidkad hjálp. Fólk sum fáa avlamis- pensjón. Einkjur og aðrir einsa- mallir uppihaldarar. Í ellum nevndu bólkum er talan um ein aktuellan og komandi terv. Men vit hava í okkara uppteljing bert tikið við tann aktu- ella tervin. Við eru einkjur og aðrir einsamallir uppihaldarar, tá hesi ofta eru sosialt handikappað. Orsakað av bernum, tervandi útbúgv- ing, arbeiðsloysi hava hesi sertiltøk fyri neyðini og kunnu tí fáa gagn av ein- um endurbúgvingarstov - ni. Nevndin hevur tó sæð tað sum sína fremstu upp- gávu at royna sum best ta stuttu tíð, sum hon hevur havt, at finna fram til tal- ið av teimum sjúkum ella eðrum brekum, sum hava aktuellan terv fyri endur- búgving. Og vil tað siga, at vit hava mett um, hvert tervurin er átroðk- andi beint nú. Í tilfari okkara umboða menninir stersta talið, og er orsekin tann, at tær yngru kvinn- urnar, sum kundu hugsast at hava endurbúgving fyri neyðini, flest allar eru giftar og hava smá bern. Vit hava ikki mett hesar kvinnur at hava sama ak- tuella terv, sum tær kvinnur, sum eru einsa- mallar við ella uttan bern, tá tær jú eru >forsyrgdar< og hava nóg nógv arbeiði við bernum og heimi. Hevði arbeiðsmarknaður- in og meguleikar fyri góð- ari barnaansing verið til vildar saman við betri býti av skyldum og arbeiði í heiminum, hevdu hesar kvinnur sama aktuella tervin sum menninir og tær einligu kvinnurnar, og møguleikin fyri at tær sjálvar hevdu ynskt end- urbúgving hevði verið sterri. Metingin um tervin og um tørvur er á endur- búgving ella arbeiði á vardum verkstaði er gjørd út frá sjúkraseguni og læknaligu metingunum í læknaváttanunum á Al- mannastovuni og Vanluk- kutryggingarráðnum. Eisini hava vit nýtt royndir og kunnleika okk- ara til endurbúgvingar- meguleikar og arbeiðs- meguleikar her. Einans tríggir bólkar kannaðir Av teimum bólkum, sum kunnu hugsast at hava endurbúgving fyri neyðini, og sum nevndir eru frammanfyri, hevur nevndin bert havt stundir til at kanna fylgjandi triggjar bólkar: Fólk, sum fáa avlamis- pensjón. Fólk sum fáa stuðul eftir $$ 9 og 15 i forsorgar- lógini. Fólk sum Vanlukku- tryggingarráðið hevur veitt ella veitir medisin til. Hjá hesum bólkum er aktuelli tørvurin: At arbeida å vard- um verkstadi 217 Endurbugving 41 Endurbúgving el. vart verkstad 39 Tilsamans 297 Hesi tel skulu tó takast við ellum meguligum fyri- varni, tí at skrásetingin higartil ikki nóg greitt tekur steðu til um endur- búgving er megulig ella um tervur er á vardum virki. Av avlamisperisionistu- num í Feroyum pr. 31/12 1977 hevur nevndin mett. at 25 fólk hava aktuellan endurbúgvingarterv. 39 Framhald á síðu 4