leygardagur 3. juni 1978síða 11

Nr. 42 — 3. juni 1978 Arbeiðsumsteðurnar vóru vánaligar... Tað var ikki fyrr enn í fimtiárunum, at vit fingu kontanta løn gjøgnum løngjaldsstovuna hjå Fylking. Hetta skuldi tó verið gjørt fyrr, ti so hevði felagið átt nógv av peng- um. Fylking gjørdi sina løngjaldsstovu í 1935, og tað var sjálvandi tá, vit eisini skuldu farið uppi. Ísvirkið Tað var í 1928, at menn fóru at tosa um ísvirki á Tveroyri, og árið eftir varð farið undir virkið. Her minnist eg eisini Pet- ur Mohr Dam sum tann heita forsprákaran fyri hesum tiltaki. Tað gekst illa at fáa tað oki, har Ís- virkið liggur í dag. Tað var kommunan, sum átti hetta eki. Meginparturin av ar- beiðinum, sum lagt varð í byggingina av hesum virki, var pliktarbeidi. Hver arbeiðari arbeiddi í 14 dagar uttan løn. Tá virkið var komið í gongd, varð arbeitt 4 dagar um vikuna fyri løn og 2 uttan. Hetta skuldi koma teim- um til góðar seinri, men tað var herð mótsteða her á plássinum. Tað komu eisini fleiri bátar til virkið, men visti tað seg, at tað gekk ikki. Eg haldi, tað vóru bátarnir, sum gjørdu sín stóra mun til, at virkið ikki gekk. Í kommununi Ella Midjord hevur eisini havt sæti í kommunustýr- inum. Vit spyrja hana, hvussu hetta bar til, at kvinna kom í kommunu- stýrið tá. — Tað varð ofta talað um at fáa kvinnuliga um- boðan í kommununi. Tá var tað so, at bæði Fylk- ing, Javnaðarfelagið og Fiskepigernes Fagforen- ing stillaðu upp saman til kommunuvalið. Semja var um at stillast skuldi ein upp frá konufólkunum, og fingu vit ta ferðina fimm limir í kommunustýrið av sjey. Sama árið kom Maria í Skorti í skúla- nevndina og javnaðar- flokkurin hevði eitt gott val tað árið. Hetta var í 1936. Hvat kundi gerast — Um hetta mundið vóru ringar tíðir. Eg minnist ikki eins ringar tíðir, hverki frammanundan ella aftaná. Bert eitt sterri virki var tá. Tidin var komin, at skipini skuldu fara á Suðurlandið. Tá var tað, Petur M. Dam fór til Havnar at tosa við bank- ar, um at leiga fiskapláss- ini, til skipini komu aftur. Fundur varð hildin her, har bæði mannfólk og konufólk mettu, fyri at tosa um, hvat skuldi ger- ast. Eisini skuldi Petur Mohr Dam til Onglands at kanna, um meguleiki var at fáa fatur á einum trol- ara. Tað stóð so illa til tá, at bæði Thomsen og Hvi- tanes vóru við at fara á húsagang, men tað varð tó bjargað í seinastu letu. Petur M. Dam kemur so aftur úr Havn, og varð tá roynt at savna pengar saman til at fáa Aktiesel- skapið til keyps. Komm- unan kom eisini uppi, og Fiskepigernes Fagforen- ing setti sínar 9.000 krón- ur i fyritøkuna. Arbeitt varð so víðari við málinum, og varð Ru- dolf Niclasen sendur til Danmarkar fyri feløgini at tingast við Fiskaribank- an. Hann var eisini í Ong- landi og fekk trolaran. Fyrsta ætlanin var at fáa trolaran til plássið og leiga tað, sum Aktieselskapið hevði. Men eydnaðist tað okkum at fáa alt. Men tað var tungt. Tað varð ar- beitt nátt sum dag. Petur Mohr Dam arbeiddi í Havn, og fakfeløgini sam- an við kommununi ar- beiddu her fyri at fáa hetta í gongd. Hetta virkið, sum fekk navnið A.T. — Arbejder- nes Trawlerdrift, kom fyri seg og gav nógv arbeiði líka til einaferð í fimtiár- unum. Tá saltfiskurin var sosialurin fyri mundu upp ímóti 100 fólk arbeiða i fyritøkuni. Men eins og Ísvirkið, so varð AT eisini offur fyri stórmonnunum, sum vildu ollum arbeiðarasam- tokum til livs. Aftaná ha- va teir eisini havt sín stóra fyrimun av hesum. — Hevdu arbeiðararnir nakað at siga í AT, ella var tað stjórin, sum tók allar avgerðirnar? — Har var eitt driftsráð og tað virkaði væl. Heyg- um var stjóri og vildi hann fegin driva AT víðari, um teir fingu hjálp, tá á stóð. Men har komu andsteðu- menninir aftur at spenna bein fyri okkum. Einki er at ivast i, at AT vildi verið liv lagad, um vit tå fingu eina hjålpandi hond, men so var ikki. Virkid skuldi drepast, og tað eydnadist teimum. — Tað verður ofta sagt, at hesi virki hava kostað nógv og javnaðarmenn hava gjørt tað og tað. Men hesi virki hava so sanniliga eisini givið nógvar pengar av sær. Tey hava mettað manga arbeiðarafamilju. … men samanhaldið var gott — Eg haldi, at javnað- armenn tá royndu meiri enn nú at halda uppá sín rætt og kostaði tað teim- um eisini dýrt. Hver gjørdi meir enn Petur Mohr Dam, og hver fekk verri løn enn hann? Tá hjálpin var fyri neyðini, var hann vælkomin eisini til sínar mótsteðumenn, men hver var lønin? Eg veit tað. Eg havi arbeitt nógv saman við honum. Við honum mistu vit ein góðan mann. — Hvussu var sam- arbeiðið millum fakfeløg- ini og javnaðarflokkin á Tveroyri? — Ja, tað var sera gott samarbeiði millum Fylk- ing, Fiskepigernes Fag- forening og javnaðar- flokkin. Tað vóru stórt sæð tey somu fólkini, sum vóru í fakfelogunum og í flokkinum. — Fyrsta 1. maidags- haldið, sum varð hildið í Feroyum, varð hildið á Tveroyri. Hetta var fyri heimsbardagan. Eg minn- ist, at vit arbeiddu í fiski tilkl. 12 tann dagin. Fylk- ing og Fiskepigernes Fag- Arbeiðið var tungt, lítið virt og lenin var lítil forening skuldu skipa fyri. Og her var veruligur veitslurómi í samband við hetta 1. maidagshald. Øll vóru við, og soleiðis var við ellum teimum kom- andi 1. maidagshaldu- num. Men eftir heimsbar- dagan kom líkasum steðg- ur í. Stundum var mai- dagshaldið í losjuni og stundum í dansistovuni. Her vóru talur hildnar og nógv varð sungið. Tað var ikki óvanligt, at. fólk gingu eftir gøtunum við harmoniku og sungu. — Tú sigur, at samar- beiðið var bæði gott og neyvt millum javnaðar- flokkin og fakfelegini, men Dam var ikki arbeiðs- maður, hann var lærari. Tað bilti kanska ikki? — Nei, so avgjørt ikki. Samarbeiðið millum flokkin og fakfeløgini var gott, men hetta dámdi ikki teimum stóru monn- unum á Tveroyri. Lønarmunur, men ikki munur å arbeidi — Tað var munur á lønini Síða 11 hjá konufólkum og mann- fólkum, men tað var eing- in munur á arbeiðinum. Mannfólkini arbeiddu uppá fisk, og tað gjerdu konufólkini eisini. Men konufólkini arbeiddu meira fiskaarbeiði enn tey gera í dag. Ti, tá tey nú flekja, vaska og salta, eru tað mannfólkini, sum gera hetta arbeiði. Tá vóru tað konufólkini. — Eisini minnist eg einaferð, vit keglaðust um, hver skuldi koyra fiskin og hver skuldi bera hann. Hetta endaði vid, at tað vóru menninir, sum skuldu koyra, og konu- fólkini bera. Tað, sum var á hjólum, áttu mannfólkini, heldur Ella brosandi fyri. Klassamunur — Var nakar klassamun- ur? — Ja, tað kann ikki annað sigast. Fiskimenn- inir og fiskagenturnar vó- ru tey, sum minst vórðu vird. Hini hildu seg vera betri. — Kundi ein síggja tað