mikudagur 21. juni 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 47 — 21. juni 1978 1. maidagsrødan hjá Jákup Lindenskov: Arbeiðsmaðurin ongan møguleika til rættindi uttan við sterkum samanhaldi við felagar sínar Tá menn stovnaðu Ar- beiðsmannafelagið i Havn, voru vidurskiftini heilt onnur enn tey, vit i dag liva undir. Tidirnar vóru meira miskunnar- leysar móti teimum, sum bert høvdu hendurnar á at líta; kom sjúka aftrat, var neyðin ofta vis. Síðani er nógv broytt, men tó er eitt líka neyð- ugt, sum tá: neyðugt er stødugt at standa sterkur í fakfelagsskapi, um tað yvirhevur skal eydnast lenmóttakaranum at vinna og varðveita rætt- visissømdirnar. Og ikki eru vit komin longri enn tad, at blåst- urin moti grundleggjandi setningum arbeiðararersl- unnar steðugt tekur seg upp — og eitt er vist, verður henda rersla í teirri stødu, at standa á veikum feti, so verður sligið til, og hartvunnu rættindini, sjálvsagdi rætturin, vit í dag eiga, verður skryktur undan og grundarsteðið viknar. 40 tíma arbeiðsvika Vit hoyra snakkið um 40 tíma arbeiðsviku. Hver skal siga, veita arbeiðara- num somu rættindi, sum vunnin eru eðrum sam- starvsbólkum fyri árum síðani. Vit kenna mótargu- mentini, sum hverja ein- astu ferð stinga seg upp. tá tað er um reppið, at sjålvsøgd javnrættindi ar- beidararørslunnar eru um at sigra. Arbeiðsmaðurin hevur ongan meguleikan at vinna sær meira enn fyri gjørt timaarbeidi, hann veit, at eingi rættindi få- ast uttan vid sterkum samhaldi og í góðari sam- vinnu við egnu felagar sínar. Herrópið gamla um landamerkini, arbeiðarar í ellum londum, fylkist, er meira enn eitt tómt her- róp, — hjá arbeiðararersl- uni er hetta ein neyðug á- minning Dagpeningaskipan A legtingi liggur nú upp- skot um eina dagpeninga- skipan at tryggja tima- lenta fólkinum len undir sjúku. Henda skipan skal javna tann mun ella kunnu vit siga mismun, sum í dag er millum fast- lønt og timalønt og fólk í sjålvstødugari vinnu, so- leiðis at lønarvissa er und- ir sjúku, tí steðan er jú tann, at tú skalt svara all- ar tínar skyldur peninga- liga, sjálvt um tú liggur í inntøkuloysi av sjúka- áum, og má tað ti vera rímuligt krav, at samfel- agið eisini vissar tí tíma- lenta somu trygd, sum hinum fastlenta, tí alment lenta um forfall er vegna sjúku, vanlukku ella barnshurði, á sama hátt, sum hjá eðrum starvandi bólkum í samfelagnum. Tey vunnu íúrslitini vóru ongantíð fingin, um ikki menn stóðu á odda, sum við stálsettum vilja og treystliga og stødugt bóru fram síni krev, tó teir mangan vistu, at vandin var á ferð, var ikki saman- haldið aftan fyri hann tætt samansjóðað. Mót- parturin heggur altíð á, har eymasti bletturin er. Sosialistiskt tjakfelag Okkara góði gamli Mou- rentius, sáli var ein hin ít- arsti fortalarin fyri arbeið- ararersluni alla sína tid, hann kendi eisini til at vera einsamallur í steðu síni, hann fortelur úr teirri tíðini undan fyrra heims- bardaga, áðrenn Havnar Arbeiðsmannafelag var stovnað í 1916 frá eini hending í Havn, sum fór fram fyri uml. 70 árum síðani. Teir vóru fleiri ungir menn, sum hevdu stovnað sosialistiskt tjak- felag, hetta felag, sum gjørdist forleyparin til Havnar Arbeiðsmannafel- ag. Ein av limum tess, Oli á Kák — Udbø — talaði íðin um arbeidararørsluna og eggjaði krevja sin monnum at sjálvsagda rætt, løn fyri gjørt ar- beiði. Ta einu ferðina bar hann upp á mál, at nú skulu teir krevja meira í løn, annars fóru teir ikki til arbeiðis. Lenin var tá 16 oyru um tíman og krav teirra skuldi vera 20 oyru Tá teir so morgunin eftir meta í handilshúsu- num hjá arbeiðsgevara- num og arbeiðsgevarin kemur inn, stígur Óli fram og sigur, at teir eru samd- ir um, at teir vildu hava 20 oyru um tíman í len, ann- ars fóru teir ikki til arbeið- is. Óli fekk tað svar, at hann skuldi bara fara heim, vildi hann ikki ar- beiða fyri lønina — og Oli fór. Tá arbeiðsgevarin so spyr hinar, um teir ikki vildu fara til arbeiðis, fóru allir til arbeiðis fyri somu 16 oyru um tíman. Soleiðis endaði hin fyrs- ta atsóknin hjá arbeiðs- monnunum í Havn fyri at fáa 20 oyru um tíman. Men Óli kom á svartalist- an og var ikki biðin aftur til arbeiðis hjá tí handils- húsinum. Ikki fyrr enn arbeiðs- mannafelagið var stovnað í 1916 við Jóan Peturi Davidsen, og Kristini í Geil, á odda, kendu for- sprákararnir fyri arbeið- ararersluni — tá slapp eisini Óli aftur til arbeiðis — og lenin var nú 25 oyru um tíman. Vit, sum í dag liva, eiga at hugsa og kaga eitt lítið sindur aftur í seguna, tað er skylda okkara. Vit kennast tå við henda Ola, úrmælingin, kenna við okkum sjálvum, hvussu tað mundi vera at vera Oli Udbe, hann sum mátti taka tøkini, bera byrðina einsamallur, ikki bert fyri egnu sakir, men fyri teirri hugsjón, teimum hábornu tankunum og tí, sum hon- um tykist vera rætt, tí tað var honum sjálvsagt ó- gjørligt at dvína. Jú — tað hann sjálvur — sum Jeppe Aakjær kveður um í vakra málbúnanum, sum Kristian Matras hevur givið okkum: Tað er hann sjálvur Janus — sum av tí naknu neyð við hamri lýtur skapa úr herðum gróti breyð. Men vit skilja so sanni- liga eisini hinar, allar teir, sum fóru til arbeiðis, hesir ábyrgdarkendu yvir fyri sínum, fyri konu, børnum, fyri heimi sínum, teirra byrða var heldur ikki løtt, hesir, sum uppaldir vóru í teirri korgu húskallatíðini. Men henda segan, hesin beiski veruleikin hjá teim- um, sum veruliga løgdu lunnar undir hetta samfel- agið, undir henda býin, teimum hava vit fyri at takka, at vit hóast alt standa á tí steði, vit í dag eiga; teimum kunnu vit takka fyri, at so trygt liggur okkum undir fót- um. Tær fáu einsamellu reddirnar, sum tá skarð- aðu framúr, brutu seg burturúr naggatódnini, kúgaða lyndinum, tað eru teir menn, sum vit ongan- tið eiga ella hava rætt til at gloyma, hesir avreks- kappar í gerandislivinum, hesir sum brutu upp um ermar, ruddaðu slóð, slættaðu getur, ja, sum úr herðum gróti skaptu breyt, hesir, sum grund- stuðlarnir vóru undir fer- oysku arbeidararørsluni. Samvinna má til Hesi andsmennini úr ger- andisdegnum, sum veru- liga skiltu, hvar ið á leik- aði, hvat ið á leikaði. Hes- ir vistu, at spjaðingar- lyndið var tað, sum mátti og sum skuldi traðkast undir fót. Samvinnan, steðufastleikin, solidari- teturin vóru eginleikar, sum máttu til, um nakað sum helst skuldi fremjast fyri ta fjøld, sum hevur sínar beru hendur á at líta, einki meira. Í dag hoyra vit væl eis- ini, sum tá, tær túsund reddir kveða, ja í ymsar ættir og úr ymsum ættum eisini, og nógvar av hes- um tala so yvirbevisandi og tilforlátuliga, taka minsann synd i ti minna manninum, fortelja hon- um mangt og hvat, sum fyriferst i samfelagnum — og sumt av hesum er so- menn so rætt, so satt — hesar røddir tala um tey, sum sita i tryggum og ri- viligum korum og væl- standi, men væl at merkja við ti fyri eygað at blaka mold í eyguni á arbeiðara- fjøldini, tí tá til stykkis kemur er samhugurin við fakfelagsrørsluna so sum so. Hesar sniðroyndir at sáða misálit, sáða spjað- ing og mistreysti til ar- beidararørsluna og sam- felagsskipanina, syndra so líðandi samanhaldið, fáa arbeiðsmannin at vera misnegdan við sínar egnu, við granna sín, næstan, læraran, handilsmannin, embætismannin o.s.fr., tað er sjálvsagt endamálið — og eydnast hetta kyn- iska spæl, ja, so er slottið vunnið og so ber til aftur at festa gularótina framm- anfyri sum hjá ásninum, sum viljaleyst skal halda leiðina fram — og tá syndringin er veruleiki, ja, tá arbeiðsmaðurin er gjørdur púra ófarligur, tá alt í besta lagi er — ja, so ónt er menniskjað, so ónd- ur kann mannaskapning- urin vera. Arbeidarafjøldin må halda saman, um hon skal vinna fram á leið síni fyri rættvisisstremban. Okkara lóggávuting hevur í dag til viðgerðar mong týðandi mál fyri okkum øll og eisini nøkur serlig mál, sum arbeiðara- rerslan setur hogt, metur hogt. Dagpeningatrygd undir sjúku, barnsburði er ein av stóru javnrættindar- spurningunum í dag — eina skattaskipan, soleið- is, at vit gjalda skattin samstundis, sum lenin verður útgoldin, eina sam- tíðarskatting, keldu- skatting, má vera enda- málið við lóggevingini. Dagurin tå hjørtuni tala 1. mai, hesin fylkingar- dagurin hjá fakfelags- rersluni allari, hann verð- ur eisini skýrdur sum dag- urin við teimum nógvu reyðu tankahugflogunum. Jú, hetta er dagurin, tá hjørtuni tala, tá vit eisini minnast slóðbrótararnar, sum veruliga tóku tekini, hetta er dagurin, tá vit minnast avrekskapparnar í gerandisdegnum, tá vit eisini minnast hin djarva Óla á Kák. Við einari vælskipaðari arbeiðararerslu eru vit fullvissir í, at vit fáa eina samfelagsskipan, sum best kann tryggja íbúgv- um landsins eina tilveru, har tað ikki skal vera Spurningurin um at øv- unda okkara medmenn- iskjum meira og minni. Øll skulu vit vera í hes- um samfelag, men øll sku- lu vit eisini hava atsteður til tey virðis, sum vit øll í felag skapa. Tann fyrsti skrivarin í Havnar Arbeiðsmannafel- ag talaði sek arbeiðaranna longu hinumegin hetta aldarskiftið. — Á einum fundi í Mannafelsdali bar hesin djarvi Kristin í Geil fram eina av yrkingum sínum — og sigur hann í einum av erindunum so- leiðis: Heilaga rættferð og frælsi á jørd send yvir hav tínar log- andi brandar, ikki sum áður við drep- andi sverð, men við kunskaps og kær- leikans andar. Lýsið títt virki í skúla og kirkju, tá birtist ljósari tíð yvir land. Herrópið um landa- merkini, okið, sum Óli Udbe sjálvkravdur legði á seg, skulu vit bera víðari; áminningin er hin sama, arbeiðarar í ellum londum, fylkist. Hetta er ikki ein tóm kravgonga, men hin neyðuga áminningin um steðugt at standa saman, forða kilasetarum, sum vilja spjaða arbeið- ararersluna, varða vit ikki okkum fyri hesum úlvum í lambsskinnum, kann tað koma dýrt at standa. Og hetta má ikki henda. Feroysku arbeiðara- rersluni ynski eg góðan byr framyvir við kveðu arbeiðara um allan heim til allar viljandi kreftir. Viljin til at byggja land og tryggja livskorini fyri hetta samfelagið. vit meta sum eitt stersta virði fyri lívi okkara, hann verður best vardur við eini soli- dariskari arbeidarafjøld, ti eitt er vist, halda vit sam- an, kunnu vit eisini kvøda vid Kristini i Geil: Heilaga rættferd og frælsi å jørd send yvir hav tinar log- andi brandar ikki sum ådur vid drep- andi sverð, men við kunskaps og kærleikans andar. Lýsið títt virki, í skúla og kirkju, tá birtist ljósari tíð yvir land. Ja, tá birtist ljósari tíð yvir land. Få Fr UTN a