leygardagur 26. august 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 63 — 26. august 1978 panelið Turisma er eisini sterkar kreftir sum vilja selja eina bygd So er ferðamannastreym- urin við at hasa av fyri í ár. Ikki hevur summarið roynst væl, men kortini hevur rættiliga nógv fremmandafólk vitjað hendan vegin. Í bleðunum hevur nak- að verið skrivað um tur- ismu m.a. í Sosoalinum og seinast hevur Hans J. Debes roynt seg í 14. Sept. Lat okkum sláa fast við sjeytummaseymi, at tur- isma ikki bara er ein spurningur um ein streym av ferðafólki, men at tur- isma eisini er ein søluvøra eins og bilar, motorar og kolonialvørur. Men kort- ini er henda vøra ikki so konkret sum hesir nevndu lutir. Og heilsølumenninir eru ikki føroyingar, men turistbureau i Tysklandi, Fraklandi, Onglandi, Danmark o.s.fr. Og ikki er sølumoralurin altíð hin besti hjá hesum turist-bu- reaum. Sum kanska nógvum kunnugt eru týsk turist- bureau við at selja Dan- mark sum ferðamanna- land. Eitt konkret demi er bygdin Voruper, hvar um- leið 1000 fólk búgva. Fiskivinna er hevuðsvinn- an. Men nú verður bygdin so »seld«. Og tað er ikki smávegis sum turistbure- auini reypa: Sandstrond við brennandi sól og pen- um, brúnum gentukropp- um. Bygdin, sum fyrr var nærum turrlegd fyri el og brennivín, fær nú fleiri vertshús og hotell. Og úr kiosk fært tú hverjari keypt øl, sum er lóg- bannað her á landi. Alt fyri at tekkjast turist- unum. Og turistarnir streyma til. 4000 ferðafólk alt summarið igjøgnum. Og lítið leggja turistbure- auini í, at kundarnir (tur- istarnir) eru misnegdir, av tí at teir eru lumpaðir. Tær fínu reklamumyndir- nar eru ikki tiknar í Voru- per, sum teir hildu, men við Miðalhavið, og onkur er frá Vejrs. So har ganga turistarnir í regnfrakka og gummistyvlum og geva ilt av sær alla summarfrítið- ina. Men hetta nervar ikki turistbureauini, tí alt næsta summar standa 4 ella 5000 líka bláoygd og keypa somu veru undir felskum merki. Nógv verður bygt í Voruper. Summarhús í hundraðatali til útleigan, hotell, vertshús. Íðan, kemur hetta so íkki bygdafólkinum til góðar? Nei, nei. Tá summarhús- ini fyrst eru bygd, er tað ikki brúk meira fyri bygd- arfólkinum. Nú er tað byggiharrin, sum sjálv- sagt býr aðrastaðni í land- inum, sum tekur um end- an. Hotellini verða bygd av spesialiseraðari ar- beiðsmegi aðrastaðni frá, og tilfarið er einahelst ele- ment, sum einki viðlíka- hald krevja. Og sum við summarhúsunum soleiðis eisini við hotellunum: Rakstraryvirskotið verður ikki í bygdini. Íðan, so sleppur bygdarfólkið væl saktans at arbeiða sum eftirlitsfólk, tænarar og Steingrímur Weihe, lækni Men so sanniliga er turisma eisini ein køld, sterk og fyrilitsleys hand- ilsfyritøka, og tað gera vit væl í at leggja okkum í geyma. Eg havi onga patentioysn upp á nakran turistpolitikk. Men veit, at tað eru sterkar fíggjarligar kreftir, sum vilja »selja« Føroyar í komandi tíðum. So sterkar at ikki ivist eg í, at eitt smá- ting sum okkara spirituslóggáva verður broytt, tá turisman krevur tað, og tá verður kanska ikki hildið neyðugt at hava folkaatkvødu. annað. Ja, eitt sindur kanska. Men — sum frá er sagt í blaðnum Informa- tión, haðan eg havi hesar upplýsingar — nógv av hesum arbeiði verður gjørt av láglentum sesonar- beiðsfólki, ið koma aðra- staðni frá. Bygdarfólkið helt væl til standa, tá turisman tók seg upp. Nú eru tey skuffað og misnegd. Helst vildu tey steðga hesum sokallaða »framburdi«. Men hver er maður fyri ti nú? >Stokkutur var varm- in segði kellingin, hon meig í serkin.« Og bygdin Voruper er bert eitt av ótalligum dømum i Danmark og ødr- um londum við. Og nú eru turistbureau- ini so smátt farin undir at »selja« Føroyar. Eg siggi fyri mær turistreklamur- nar, sum turistarnir fáa stungnar í hondina í Køln og Hamburg og Rotter- dam og London og Liibeck og Paris við myndum frá Gjógv eitt silvitniskvøld um hásummarið. Roykur- in leitar so ljóðliga upp gjøgnum ljóðaran á teim- um tjørubræddu húsun- um, meðan ein ungmoy kinnareyð kemur titandi um húsahornið við pannu- kekum við rabarbusúltu- toyi í aðrari hondini og einum krússi av ektaðum føroyskum mjød í hinari, og stilar hon so beint móti turistinum í liggistóli- lesarabrøv num, meðan Slættara- tindur reisir seg roðandi í sínum veldi, og mið- summarkveldsólin fylgir bóndanum við kúnni om- an um garðalið. Jú, víst er her ein vera hjá útlendsku turistfyri- tøkunum at selja. Men fyri at lokka keypararnar hendan vegin mugu vit hava hotell, summarhús- ini nógv, vertshús og aðr- ar hentleikar at bjóða turistunum. Eg veit væl, at turism- uni sleppa vit ikki undan. Og eg vil meta, at turism- an i komandi årum fer at hava næstan líka stóran týdning fyri samfelag okkara sum fiskivinnan. Men fer ongantið at hava nær ella náminda sama búskaparliga týdning. Og hvussu við bygda- menningini í hesum sam- bandi? Orsøkin til hesar reglur er greinin hjá Hans J. Debes um turismu í Fer- oyum. Eftir minum tykki er greinin ósonn. Hon gevur eina ósanna mynd av turismuni. Turisma er ikki bara ferðafólk, sum koma higar at vinna sær lívsmegi í okkara reinu og frísku náttúru, ella at kunna seg um føroyska mentan. Alt gott um ferðafólkið. Vit hava kanska eisini harðliga brúk fyri teimum. Minni heimfeðislig eru vit ikki enn so. Men so sanniliga er turisma eisini ein keld, sterk og fyrilitsleys hand- ilsfyritska, og tað gera vit væl í at leggja okkum í geyma. Eg havi onga patentloysn upp á nakran turistpolitikk. Men veit, at tað eru sterkar figgjar- ligar kreftir, sum vilja »selja« Føroyar í komandi tíðum. So sterkar at ikki ivist eg í, at eitt smáting sum okkara spirituslóg- gáva verður broytt, tá turisman krevur tað, og tá verður kanska ikki hildið neyðugt at hava fólkaat- kveðu. Ti tá fara riddarar sum Martin á Lofti og Svenn- ing Petersen (samanber hetjurnar í Danske Kæmpe- og Folkeviser) at stinga sverðið í slíðran (tå hákonjunktururin er av). Ti fólk skulu jú liva, ha? Eina ferð enn: turisma er ikki bara tey ferða- fólkini, sum leita sær hendan vegin (alt gott um tey). Turisma er eisini tær sterku kreftirnar, sum á- taka sær at selja eina bygd, ein bý, eitt land. Tvinnar verða so uppgáv- urnar hjá okkum: I: At vísa gestablidni móti ferðafólkinum. Ein uppgáva fyri staklingin við hjálp frá tí almenna. II: At stýra og hava eftirlit við teimum út- lendsku og heimligu fyri- tøkum, sum átaka sær at »selja« bygd og bý. Hetta er almenn uppgáva. Her fari eg at loyva mær at halda, at Feroya komm- unufelag eigur sín náttúr- liga leiklut saman við leg- tingi og landsstýri. Steingrímur Weihe Er tað rætt? rætt, at føroyingar skulu vera fra at faa sær brúkt men £00 IISKITØT 1 Uti dum yri ein biligan penga. Vit gera lesarar okkara varugar vid, at treytin fyri at fåa lesarabrøv upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brøvini. Her verður serliga útistongdir, - hugsað um bátar millum 10 og 50 tons heldur enn sum nú at keypa ein før- oyskan bát, sum kostar nærum tað dupulta av tí teir fáast fyri í Danmerk. Er hetta góð sosial- isma? At útihýsa ti mein- iga manninum frå at fåa sær eitt likinda far. Vit eru nógvir, ið eru stoyttir yvir hesum. Er tað sosial- isma? At bara teir, ið eiga nógvan pening og ti hava ráð at fáa sær nýggj fiski- for skulu kunna flyta fer til landið, her má koma broyting í sum skjótast. armenn, ið hava roynt at fingið ráveru til flakavirk- ini nú í summar og nú eru við at fara á húsagang, tí - ov langt var at fara við smáum báti eftir henni. Fái hetta forboð úr gildi, so føroyingar enn einaferð kunnu fara tær leidir, teir vilja, at fiska. Vágamaður REE A US