leygardagur 2. september 1978síða 8

Síða 8 Nr. 65 — 2. september 1978 Kenna seg nú forfjónaðar — høvdu áður neyvt samstarv við Norðurlond sosialurin pm 3 LENINGRAD Ein samrøda við Hans Holm um eina ferð til Estlands 3 oe ELSINKI = Á sumri 1976 vitjaði Hans Tad sæst millum annað i TALLINN Holm, læraraskúlalærari, bókini hja Erik Vagn Jen- á PERHOLM Hi ÓÐ saman við konuni Sólrun sen, Ukendte Naboer, F Dag DS ESTLAND > } og teimum trimum børn- sum er um hesi trý lond- unum Estland. ini. Teir umseta t.d. nógv » Saaremaa Hans skuldi á eftirút- av norðurlendskum bók- LETLAND RIGA } LITAUEN DEN HVIDE di VILNIUSO ÞÆKALININGRAD RUSSISKE Um Estland Estland var í eldir undir fremmandum stýri — donskum, svenskum, týskum og í 1710 kom Est- land undir Tsar-Tussland. Ikki fyrrenn í 1918 tóku teir loysing frá Russlandi og í 1920 varð frið- arsáttmáli undirskrivaður við Sovjetsamveldið. Men hendan frælsa steðan vardi ikki leingi. Í 1939 varð Estland lagt undir Sovjetsamveldið eftir kravi úr Kreml. Estar lótu sær lynda, men longu árið eftir varð Estland hersett av Týsk- landi. Áðrenn krigslok — í 1944 kom Estland aft- ur undir Sovjetsamveldið. Í millumkrigsårunum var annars eitt borgarligt stýri í Estlandi og tann ráðandi flokkurin var ein bóndaflokkur. Stýrislagið hevur verið rættiliga gott, ti allir tjóðskaparligir minnilutar hevdu síni serrættindi. Tað varð m.a. tryggjað teimum eitt vist tal av limum í tjóðartinginum. Men tað sama hendi í Estlandi sum í so nógvum eðrum londum. Stýrið gjerdist totalitert. Landið er í dag væl framkomið og yvir helvtin av fólkinum hevur eina útbúgving. Útbúgvingar- meguleikarnir eru góðir. Eisini tann hægra út- búgvingin. M.a. finst eitt elligamalt universitet í Tartu, sum er viðurkent langt út um landamark. Tilsamans eru tað 22.000 lesandi ella 153 fyri hverjar 10.000 íbúgvar. Heilsuverkið er á høgum stødi við 36 iæknum og 111 sjúkrahús-seingjaplássum fyri hverjar 10.000 íbúgvar. Estland — tikið fyri seg — hevur ikki nakað handilssamband vestureftir. Vinnulívið er sentralt stýrt úr Moskva og búskapurin er integreraður í Sovjetsamveldið. Vinnulívið er ein liður í eini sterri eind. Ídnaðurin er sosialiseraður, meðan landbúnaðurin er kollektiviseraður. ldnadarframleidslan fevnir m.a. um el-motorar, landbúnaðarmaskinur, og fiskakonserves. Annars er Estland stórframleiðari av oljuskifuri — 60 pst. av samlaðu negdini í Sovjetsamveldinum. Í 1974 framleiddi Estland 27.000.000 tons av oljuskifuri og 565.000.000 kbm. av skifurgassi. Landbúnaðarverurnar eru kjet-, mjólka- og eggjaframleiðsla. Estland er 45.100 kvm. til støddar. Fólkatalið er knappliga 1,5 mill. Men tad eru ikki bara est- lendingar i estlandi. Fólkaslegini byta seg so- leidis: 68 pst. estlendingar, 25 pst. russar, 2 pst. ukrainar, 1.0 pst. finnlendingar, 1,5 pst. hvita- > pst. jødar. Ein tridingur av landinum, sum einans er 317 metrar har tad er hægst, er skogklæddur. I skóg- unum liva framvegis djór sum bjarnir, úlvar og elsdjór. Hevuðsstaðurin eitur Tallinn, sum áður hevði navnið Reval. Í Tallinn búgva 400.000 fólk. Aðrir sterri býir eru Narva, Párnu og Tartu. russarar og i MINENd3H L3INMAOS INSISSNH NO SOVJET REPUBLIK bugvingarskeid i Dan- mark og tey høvdu valt at halda leidina yvir Noreg, Svøriki, Åland og Fin- land. Tey høvdu 10 dagar um ferdina til Ålands, har tey steðgaðu i 14 dagar. I Finlandi vóru tey í Hels- ingfors, sum liggur nær við Estland. Hans Holm greiður frá: Ahugaður í minnilutum — Og tá vit skuldu til Helsingfors, sum liggur so tætt við Estland, hildu vit, at vit áttu at nýta høvi og fara yvir um til Estlands. — Sjálvandi kann ein spyrja, hvenn áhuga ein hevur í at koma yvir hag- ar. Tað er ein reint faklig- ur áhugi, eg sjálvur havi. Nevniliga fyri minnilutum í Europa — vert er at býta merki í, at tað eru minni- lutar í ellum europeiskum statum undant"“"" Portu- gal og Ísland, og so kann Írland eisini nevnast, tann írski frístaturin, meðan tað í ollum eðrum statum eru fleiri fólkaslog. Lítið kend — Estland, Letland og Litauen, sum ganga undir heitinum Tey Baltisku Londini, eru jú lond, sum fólk flest einki vita um, og tað harmar hesi fólkini nokkso nógv. Teir fola seg forfjónaðar og eru áhug- aðir í at hava samband við ikki minst Norðurlond. — Sjálvir gera teir nak- að fyri tað sambandið. mentum. Men hvat kemur hinvegin av baltiskum bókmentum. Tað er neyv- an nakar sum kennir ein baltiskan rithevund. — Meðan vit eru við bekur kann nevnast, at tær eru ógvuliga bíligar. Somuleiðis er við gram- mofonplátum. Ferðamanna- stovan skipaði fyri — Undan ferðini vistu vit lítið um, hvat vit kundu koma út fyri. Vit fingu Ferðamannastovuna at skipa fyri sjálvari ferðini. Fyri at koma inn í Sovjet- samveldið — og harvið eisini Estland — so skul- du vit hava turistvisum.' Nú var tað soleiðis, at vit skuldu úr Feroyum longu síðst í juni, meðan vit ikki skuldu til Estland fyrrenn 24. juli og turistvisum verður ikki givið so langa tíð frammanundan. Tí fekk Ferðamannastovan fatur á einum turist- kontóri í Helsingfors, sum so ordnaði tað. Tá vit komu til vallaraheimið í Helsingfors lá visum'ið har. Búðu á vallara- heimum — Ja, vit búðu alla tíðina á vallaraheimum uttan teir dagarnar, vit vóru á Álandi. Har búðu vit í smáttu. Ein kann búgva á vall- araheimum uttan nakran limaskap. Ein letur nakrar krónur meira, men vit eru Eitt slott frá 1723, sum í dag er listarsavn Dómkirkjan í Tallinn so limir av Dansk Vandre- laug. — Tað er ikki neyðugt at bíleggja pláss framm- anundan, men tað kann gerast og so er pláss sett av. Vallaraheimini eru óg- vuliga ymisk. Summi virka bara sum vallara- heim á sumri — t.d. búðu vit í Noregi á einum tekn- iskum skúla, sum um summarið virkar sum vallaraheim. Á summum kann matur gerast, aðra- staðni ikki og summi hava matstovu umframt at matur kann gerast. Kostnaðurin fyri at búgva á einum vallara- heimi er ymiskur. Tað kann kosta upp í 30 kr. Men tað kann eisini kosta 10 kr. alt eftir hverjir hentleikar finnast. Sovi- posi er ikki loyvdur. Har- afturímóti skulu tey gist- andi hava lak við sær. Á staðnum er madrass og teppi. Fýra-daga visum Visum'ið ljóðaði uppá fýra dagar. Hví endiliga fýra dagar, veit eg ikki og um tað kundi leingjast til fleiri dagar, veit eg heldur ikki. Vit sigldu við einari fergu úr Helsingfors til Tallinn. Við á túrinum, sum bert tekur tríggjar tímar, vóru tvey finsk ferdaløg við og vit fylgd- ust yvirum aftur við teim- um, so tað er møguligt, at teir fýra dagarnir eru eitt vanligt tidarskeid. — Vit vórðu kannaði rættiliga gjølliga av toll- arum og passpolitistum. Tó kann ikki sigast, at vit vórðu kannaði meira, enn tá vit sigldu við Tjaldr- inum í gomlum døgum millum Danmark og Fer- oyar, men munurin at koma í land í Tallinn og at koma í land í Havnini tá er, at í Tallinn verða øll UV