leygardagur 9. september 1978síða 9

Nr. 57 - 9. september 1978 sosialurin Sida9 Skålafjørdurin er deydavatn — leggið ti virkið aðrastaðni sigur Hans Jacobsen, stjóri á Bakkafrost á Glyvrum. Hann hevur saman við fleiri hundrað ødrum mót- mælt, at taravirkið verður bygt á Skálafjorðinum — Hans Jacobsen heldur, at tað er ikki rætt at leggja eitt tílíkt virki á Skálafjorðinum, sum er deyðavatn. Fjerðurin er rættiliga djúpur og inn- anfyri Saltnes er djúp grynna, har megulig evni frá virkinum koma at liggja á sama stað og ikki verða skolað longur út. — Eg skilji ikki, sigur Hans Jacobsen, hví polit- ikararnir tosa so nógv um at gera nakað fyri tey smærri plássini, og nú leggja eitt taravirki á Strondum. Eg fati ikki, hví teir ikki heldur hava lagt tað í Skálavík ella í Oyndarfirði, sum eru bet- ur egnað til eitt taravirki. — Tú hevur skrivað undir mótmæli, har sagt verður, at taravirkið fer at oyða alt lív har á fjørdin- um. Hverji prógv finnast fyri hesum? — Egivist ikki í, at eitt virki, sum skal framleiða veru úr tara og brúka kemikaliir í hesi fram- leiðslu fer at dálka Skála- fjørdin. Og so er tað spurningurin um sjálvan tarastovnin. Mangir skilamenn hava borið uppá mál, at tað kann vera sera vandamikið fyri lívið í sjónum at skera taran. — Nú ert tú leiðari á einum fiskiídnaðarvirki. Dálkar Bakkafrost Skála- fjørdin? — Virki okkara er sjålv- andi ikki 100 prosent reint. Sjálvandi dálkar tað eins og alt annað ger tað, men her mugu vit minn- ast, at ein fyritreyt fyri at kunna fiska sild, er, at eitt virki er at taka imóti sild- ini. Men tað man vera lítil dálking, ið kemur frá Bakkafrost. Her er jú tal- an um nátúrligan lort frá fiskiarbeiði. Við taravirk- inum er steðan ein onnur. Har er talan um m.a. kemikaliir, sum eru vandamikil fyri umhverv- ið. Hans Jacobsen mælir at enda myndugleikunum til at leggja taravirkið á eitt annað pláss, har umsteð- urnar eru betri fyri tilikum virki. Hann heldur, at vit sum samfelagsborgarar eiga at seta krøv fram um, at alt, sum kemur til land- ið, verður kannað gjella fyri at fyribyrgja megu- ligari dálking. Hans Jacobsen, Bakka- frost: — Leggid virkið aðrastaðni — Sjálvandi skulu vit eisini kanna tey virki, sum eru í gongd her heima, sigur Hans Jacobsen á Bakkafrost. Bygdaráðsformaðurin á Strondum: Taravirkið verður bygt — Vit hava ongar ætlanir taravirkið her á Strondum at taka loyvið at byggja , aftur, sigur formaðurin í Sjóvar kommunu, Sofus í Selvindi. Hann hevur onga við- merking til tey mótmæli, sum eru send tinginum, men vísur á, at treytin fyri at leggja eitt taravirki har á staðnum er, at virkið ikki dálkar umhvervið. Kommunan hevur samstundis við tí sátt- mála, ið gjerdur er við taravirkið, vissað sær, at kanningar verða gjerdar í samband við tarafram- leiðsluna, og hverja á- virkan hon fer at hava á umhvervið. Sofus sigur, at lítið og einki arbeiði av týdningi er á Strondum, so eitt tílíkt arbeiðspláss hevði munað nógv. Eftir meti frá Sjóvar kommunu vóru umsteður fyri at leggja eitt tílíkt virki á Hulki, ti at havna- ekið var so gott sum klárt at seta virkið á, og at vatnveitingin til havnar- ekið var rættiliga væl út- bygt. Aðrenn endaligt loyvi og sáttmáli varð gjerdur millum Sjóvar kommunu og taravirkið, vórðu gjerdar kanningar fyri at vita um virkið dálkar. Umboð fyri Sjóvar komm- unu og aðrar myndug- leikar vóru í Noregi og Danmark og kannaðu líknandi taravirkir har. Sofus sigur, at norð- menn hevdu góðar royndir av taravirkjum. Teir vitj- aðu virkið Protan á Fag- Sofus í Selvindi ertun, ið liggur í í Karm- oysundinum nakað sunn- anfyri Haugesund. Hetta virkið er 18 ára gamalt. — Vit merktu ikki til ringan lukt, sigur Sofus í Selvindi, og fingu vit at vita, at eingir trupulleikar hevdu verið við dálking har á staðnum. Eisini Heilsufrødisliga Starvsstovan varð biðin um at gera kanningar við- víkjandi taravirkinum. Úrslitið av hesum kann- ingum vísur, at verður farið fram á rættan hátt, er lítil vandi fyri, at virkið fer at dálka. Nidurstøda av visindaligum kanningum: Kanningar og umfatandi eftirlit er neyðugt, áðrenn framleiðslan byrjar Vit prenta her brot úr frágreiðingini, sum Heilsufreð- isliga Starvsstovan hevur gjørt í samband vid tara- virkið á Hulki. Starvsstovan a Debesartreð sigur í frágreiðingini til Sjóvar kommunu, at avleiðingar av royki og dusti frá virkinum vera av lítlum týdningi. Víðari verður sagt, at tað er torfert at gera met um avleiðingarnar av-avfalli, sum verður leitt úr á fjørd- in. M.a. tí hevur Heilsufreðisliga Starvsstovan heitt á Vandkvalitetsinstituttet í Danmark um at gera eitt met av avfallinum og biologisku viðurskiftunum á fjørdinum. Sagt verður, at virkið kann setast upp treytad av, at kanningar verða settar í verk, so at tað til eina og hverja tíð er gjerligt at seta tiltek í verk, sum kunnu minka um dálkingina. Rátt verður til, at hesar kann- ingar byrja áðrenn virkið verður sett upp. Avleiðingarnar av dálkingini vera óivað minni, um tararestirnar verða fluttar út á streymasjógv, og eisini er hugsandi, at eftirlitið við virkinum og bio- logisku viðurskiftunum á fjørdinum ikki nýtast at vera so umfatandi sum tá tararestirnar verða leiddar út á fjerðin. Taravirkið og avleiðingar Vandin fyri ringum royki av ráveruni skuldi verið lítil. Ráveran verður konserverað við formalini fyri at fyribyrgja roti. Tað verður bert neyðugt at nýta formalin um summarið, tá vandin fyri roti er sterst- ur. Ráveran verður goymd á sjálvum virkinum, og tað ger, at vandin fyri ringum royki verður minni. Tað er annars illa hugsandi, at trupulleikar kunnu standast av tí, sum verður leitt burtur gjegnum skorsteinin. Undir serligum umsteðum, t.d. tá lotið liggur at húsum í grannalagnum, kann tað hugsast, at fólk fara at vera var við royk og dust. Eingi eitrandi evni Tá mett verður um evni, ið hava týdning í samband við dálking, verður fyrst og fremst hugsað um eitr- andi evni, t.d. kviksilvur, cadmium, PCB, DDT 0.s.fr., og tað verða eftir okkara meti og sambært teimum upplýsingum, vit hava fingið um framleidsl- una, eingi slík evni leidd burtur frá virkinum. Viðari verður sagt í frågreidingini, at tey evni, sum verða leidd út á fjørdin, eru upployst og óupployst (tararestir) evni úr taranum, og kemikaliir, sum stava frá framleiðsluni. Hesi evni hava ávirkan á djór og plantur, sum eru í sjónum. Kemikaliir frá virkinum, sum verða leidd út á fjørdin, kunnu hava ávirkan á liviumsteðurnar í sjónum. Her verður serliga hugsað um sýru og basu. Ti er tað av týdningi, at sýrur og basur verða so mikið neutraliseraðar, áðrenn tær verða leiddar út á sjógv, at tá tær eru blandaðar við sjógvin, eru neutralar. Undir framleiðsluni verður nakað av gipsi leitt út á sjógv. Vandi kundi verið fyri, at hetta tungt upp- loysiliga evni legst sum eitt hvítt lag á botnin og fram við strondini, men sambært frágreiðingini frá Vandkvalitetinstituttet, verður hetta evni upployst, um tað verður blandað við nóg nógvum sjógvi. Fyri at ávirkanin av dálkingini skal gerast minst megulig er tað umráðandi, at avfallið frá virkinum verður leitt út á fjørdin á ein slíkan hátt, at tað verð- ur blandað skjótast gjerligt og mest meguligt við sjógvin. Mælt verður til at frárenningin verður legd niður á botn, ti tá vil avfallid, sum er lættari ennsjógvur, flotna og verða fert burtur við rákinum og roknað verður við, at rákið í vatnskorpuni vanliga liggur út eftir fjørdinum. Tað er ikki óhugsandi, at fjerðurin undir serligum umsteðum verður litaður av tararestum. Verða tær koyrdar á streymasjógv, er hesin meguleiki væl minni. Nidurstødan Nidurstødan hjå Vandkvalitetsinstituttet er tann, at virkid kann setast upp å Hulki treytad av, at kann- ingar verða gjørdar áðrenn framleiðslan byrjar, so- leiðis at tað til eina og hverja tíð eru meguleikar fyri at meta, um dálkingin kann hava óynsktar avleið- ingar fyri fjerðin. Um so er, verður neyðugt at seta tiltek í verk, sum kunnu minka um dálkingina. Her er vert at leggja til merkis, at tararestirnar í einum liði undir framleiðsluni finnast í festum líki og eru sostatt lættar at beina burtur frá virkinum, t.d. kunnu tær flytast við skipi út á streymasjógv. Um so er at hetta ikki er nóg mikið, vera einastu ráðini tey, at reinsiverk má setast upp við virkið. Í frágreiðingini verður at enda mæli til, hóast tararestirnar verða fluttar burt, at eftirlitið kortini verður gjert so umfatandi i byrjanini, at steðan við- víkjandi dálking verður gjella lýst. Hetta kann m.a. hava tydning, um so er, at hugsað verður um at økia um framleiðsluna í framtíðini. LA. La.