mikudagur 13. september 1978síða 3

EEN SE SE RE RUN Nr. 68 — 13. september 1978 sosialurin Atli Dam um landsbankan: Neyðugur stovnur i framkomnum samfelagi Sambandsmenn: Landsbankin er eitt risastig til vinstru. Sjålvstyrisflokkurin: talan er ikki um sosialisering. Javnadarflokkurin og tjóðveldisflokk urin: eitt stort stig framå — Landsbankin er ein sjålvsagdur stovnur i ein- um framkomnum samfel- agi. Vit hava klárað okk- um uttan ein landsbanka, men vit høvdu klárað okk- um betur við einum lands- banka, segði Atli Dam, legmaður, í reðu síni undir 1. viðgerð av uppskoti- num um ein føroyskan landsbanka. Atli Dam skýrdi mót- stødu sambandsfloksins móti landsbankanum fyri afturhald av versta slag. Måtstødan vísti sam- bandsfloksins politikk um tað statiska — støduga — samfelagið, segði Atli Dam m.a. LÍTIL MOTSTØDA Einans sambandsflokkur-. in og framburðs- og fiski- vinnuflokkurin vóru bein- leiðis ímóti at stovna ein landsbanka. Sjálvstýrisflokkurin og einstakir politikkarar tóku fyrivarni við samanset- ingini av. umsjónarráðn- um, nevndini og tað at figgjarmálaráðharrin skal hava forsæti á fundunum í ráðnum. Frá m.a. sambands- floksins síðu er uppskotið um stovnsetan av lands- banka skýrt fyri at vera eitt risastig til vinstru og at talan varum sosialiser- ing. Serliga hevur - Pauli Ellefsen, formaður í ting- bólki sambandsfloksins, lagt eftir fólkaflokkinum í hesum viðfangi. EINGIN SOSIALISERING — Men hetta er avgjert ikki rætt. Talan er ikki um nakra sosialisering, segði Jógvan Sundstein. ØIN lond hava fyri neyðini ein miðdepul til peningaverk- ið, líkamikið hvat land talan er um. Jógvan Sundstein segði, at landsbankin hev- ur tvær hevuðsuppgávur: „at skipa fyri tryggum pen- 'ingavidurskiftum og at vera bankasamband hjå ti almenna. — Føroyska samfelagið líkist sjálvsteðugum lond- um, hóast vit ikki hava egnan valuta. Luxem- bourg hevur valuta saman við Belgia. Tí er hetta ikki avgerandi, um bankin kemur at hava tjóðbanka- uppgávur ella ikki, segði Jógvan Sundstein í sam- bandi við atfinningarnar móti, at vit ikki fáa ella hava egnan valuta og at vit ikki fáa seðlaútgávu meguleika. Hann helt, at framburð- urin og støda Føroya gjørdu tað neyðugt at hava eitt bankasamband fyri at skipa fyri fíggjar- viðurskiftunum. Hann visti annars á, at í uppskotinum var dentur lagdur á, at stýrið fyri bankan var politiskt óheft og at tað skuldi vera fak- ligt kvalifiserað. HJÁLPA BANKUNUM Viðvíkjandi teimum priv- atu peningastovnunum segði Jógvan Sundstein, at landsbankin skuldi hjálpa teimum í likvidi- tetsspurninginum. Lands- bankin skal eisini kunna skaffa likviditet og læna hinum bankunum. Annars skal hann hava samband við teir og kunna teir um landsins steðu. — Áleggjast kann ikki teimum privatu peninga- stovnunum samfelagslig- ar skyldur, men haraft- urímóti skal landsbankin hava slíkar fyri at hava eina javna peningaliga gongd í samfelagnum. — Fremja vit ikki hetta málið, oyðileggja vit pol- itisku meguleikarnar fyri at skapa eina javna gongd í samfelagnum, segði framsegumaður fólka- floksins og legði afturat, at landsbankin skal ikki kappast við hinar bankar- nar, men vera eitt sam- skipanarlið millum sam- felag og núverandi bank- ar. SAMSKIPA ARBEIÐIÐ Í GRUNNUNUM Eisini nevndi Jógvan Sundstein meguleikarnar fyri at samskipa arbeiðið hjá teimum ymisku al- mennu grunnunum í landsbankanum, meðan sjálv sakviðgerðin fram- vegis fór fram í grunn- stýrunum. Kjartan Mohr var ímóti landsbankanum: — Okkum dámar ikki at spæla sjálvstýri, men at hava sjálvstýri og hetta við landsbankanum var at spæla sjálvsstýri. Hann helt uppskotið vera órealistiskt — ein tankatosk. Annars fanst hann at, at eingin pen- ingur varð settur av til bankan og at stovningar- útreiðslurnar og stovns- fæið var ov lítið. Heðin Klein úr tjóð- veldisflokkinum tók undir við uppskotinum, hóast tað ikki var so vitt gang- andi sum tjóðvelisflokkur- in ynskti, men tað var tó eitt stig á rætta leið. EIN NATURLIGUR LIÐUR Hilmar Kass úr sjálvstýr- isflokkinum helt, at lands- bankin var ein natúrligur samskipanarliður. — Landsbankin er eitt stig til vinstru, siga summi, men tað haldi eg ikki, segði Hilmar Kass, sum annars helt tað vera mannminkandi, at lands- bankin skuldi stovnast við undirskoti. Eftir hansara áskoðan skuldi ein upp- hædd verið sett av á figgj- arlógini. Hilmar Kass fanst at, at uppskotið kom so seint fram. Eisini fanst hann at samansetingini av um- sjónarráðnum og nevndini smb. uppskotinum. M.a. nevndi hann, at fýra limir skuldu veljast av legtinginum við lut- falsvali. T.v.s. tað sama sum, at núverandi sam- gonga kundi velja triggjar limir. Tilsamans skal landsstýrið velja tveir. Tilsamans eru tað fimm. IKKI ÓPOLITISKT Hann helt, at hetta var ikki ópolitiskt og fanst eisini at sam: setingini av nevndini. (Nevndin skal hava sjey limir. Teir báðir landsstýrisvaldu í ráðnum skulu smb. upp- skotinum eisini sita í nevndini saman við fimm eðrum, sum umsjónarráð- ið velur við lutfalsvali, red.). Hilmar Kass segði, at sjålvstyrisflokkurin var vælsinnaður fyri at finna eina loysn í málinum, hó- ast sjálvstýrisflokkurin tók ikki í ellum ferum undir við landsstýrisupp- skotinum. J. Fr. Øregaard helt, at fíggjarmálaráðharrin, sum smb. uppskotinum skal hava forsæti í um- sjónarráðnum og skal vera til staðar, tá týðandi av- gerðir skulu takast í nevndini, fekk ov stórt vald. Annars tók Øregaard undir við uppskotinum. EIN STÓRUR DAGUR Johs. Martin Olsen úr sambandsflokkinum helt fyri, at hetta var ein stór- ur dagur hjá javnaðar- flokkinum og tjóðveldis- flokkinum. Og nú eisini hjá fólkaflokkinum og sjálvstýrisflokkinum, sá tað út til. — Hetta var ikki pro- grammið hjá fólkaflokk- inum, men hjá hinum flokkunum, segði Johs. Martin Olsen og saman- bar fólkaflokkin við eina kúgv á ísi. — Onnur lond hava ein tjóðbanka, tí tey eru noydd til tað. Okkum nýt- ist hann ikki — vit hava ikki brúk fyri honum, tí vit hava gott samband við Danmark. Soleiðis málbar Pauli Ellefsen seg í reðu síni. Hann segði, at vit hava bygt samfelagið upp uttan nakran landsbanka. Alt hevur gingið uppá stás, ja, betur enn í Danmark. Framhaldandi segði hann, at fyrst samtykkja samgonguflokkarnir = at stovna ein banka, fyri síð- an at finna út av, hvat bankin skal brúkast til. — Men sjálvir eru teir ikki førir fyri at vita, hvat hann skal brúkast til. Utt- an ein — legmaður. Hann veit, hvat bankin skal brúkast til: at stýra við. Landsbankin verður ein effektivt stýritól og effektivur at stýra hinum bankunum og virkjunum við. Annars fanst Pauli Ell- Síða 3 Atli Dam: Mótsteða sambandsfloksins er afturhald av versta slagi efsen at, at ongar stovn- ingarútreiðslur vóru til. LUKKUYNSKTI LØGMANNI SPEISKLIGA Framsegumaður sam- bandsfloksins helt eisini, at vinningurin hjá lands- bankanum fór at verða tikin frá hinum peninga- stovnunum og at megu- leikarnir hjá teimum fóru at minka. Pauli Ellefsen skilti væl, at vinstrasinnaðir eru fyri einum lands- banka, men at liberalistar vóru fyri einum slíkum, skilti hann ikki. Í hesum sambandi ynskti Pauli Ellefsen løg- manni tillukku við at seta ein varða eftir seg: — Eingin sosialistiskur leiðari hevur sett so stóran sosialistiskan varða eftir seg. Og eingin maður hev- ur fingið so nógvar liberal- ar menn at laða upp hendan sosialistiska varð- an. Í hesum feri hevur legmaður sligið sína egnu rekord. EITT ÁLVARSAMT MÁL Í reðu síni segði Atli Dam, at talan var um eitt álv- arsamt mál fyri samfel- agið nú og komandi. Í samband við viðmerk- ingarnar hjá Paula Ellef- sen og Hilmari Kass um, at peningur ikki var settur av, segði løgmadur, at tað var ikki av tilvild. Um landsstýrið hevði sett pening í formi av parta- brevum, hevði verið talan um ein landsstovn. Men í staðin fyri skal lands- bankin taka upp lán. — Hetta mátti verið ein tryggleiki fyri teir, sum eru ímóti landsbankanum, at hann ikki er ein lands- stovnur, segði Atli Dam. Annars tók legmaður í tað, sum aðrir høvdu sagt. Til teir, sum hildu, at landsbankin fór at nerva hinar bankarnar, i hann, at yvirhevur ikki fór at gera fortreð, men harafturimoti fóru peningastovnarnir kanska at vera glaðir um at fáa hjalp. EFTIR DANSKARI FYRIMYND Eisini vísti Atli Dam á, hvussu danski tjóðbankin var stovnaður í 1936 og at tað stórt sæð var á sama hátt sum í hesum feri. Somuleiðis var saman- setingin av umsjónarráð- num og stjórnini tikið eftir danskari fyrimynd. — Einasta sum brýtur frá, er at í Danmark skulu fólkatingsmenn veljast í umsjónarráðið, meðan her bert »kunnu« legtings- menn veljast, og tað ger tann almenna partin veik- ari, segði Atli Dam. — At fáa tað til styring, at figgjarmålarådharrin fær forsæti í umsjónarráð- num, er at virða hinar ráðslimirnar = ov lítið. Figgjarmálaráðharrin hevur ikki atkveðurætt men er har fyri at tað pol- itiska valdið veit, hvat fer fram. Annars segði hann seg vilja broyta tað, at figg)j- arráðharrin skuldi hava forsæti, um tað var ynski- ligt — Eisini verður megu- ligt at ávirka likviditetin í landinum við egnum pen- ingamiðlum, sum ikki er meguligt í letuni. Annars eri eg ikki negdur við hendan bankan, ti tað er ikki ein sosialistiskur banki, men hann er eitt stórt framstig, endaði Atli Dam. Uppskotið um stovnan av einum landsbanka varð eftir viðgerðina beint í figgjarnevndina.