mikudagur 27. september 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 72 — 27. september 1978 Treytin fyri bygdarmenning — er rættvisari býti av skattainntøkuni — Meina fólk nakað við bygdarmenningarpolitikkin, má býtið av skatta- og tollinntokunum broytast til frama fyri kommunurnar, sigur Jákup Birgir Mohr, bygdarráðsformaður á Sandi Seinastu tíðina hava kommunupolitikkar- ar ferð eftir ferð ført fram, at tær smáu og miðalstóru kommunurnar — bygdakom- munurnar — hava ringar meguleikar at virka undir. Hetta ger seg serliga gald- andi, um tervur er fyri eðrum og meira enn vanligari fyrisiting í gamlari merking. Sosialurin hevur tí havt eina samreðu við bygda- ráðsformannin heima á Sandi, Jákup Birgir Mohr, um teir trupulleik- ar, sum tær miðalstóru kommunurnar hava at dragast við. Og íkki minst: hvat kann gerast og hverja leið skulu vit ganga. Framburðurin steðgaði — figgjarorkan ov veik — Tað hava verið heilt týðulig tekin um stagna- tión og afturstig í komm- ununum, sum royndu at virka eftir tí gomlu upp- skriftini um helst einki at læna, men harafturímóti at spara upp sjálvar. Tað við nevna »Uåtviklingur« og framburður steðgaði og fólk — serliga ungfólk — fluttu av oynni, greiðir Birgir Mohr frá og heldur fram: Útróðurin er høvudsvinnan á Sandi. — Tað sýnist at vera greitt, at tað almenna ber kostnaðin av havnargerðum, at privat fólk eiga og gjalda fiskiferini, meðan tað er ógreitt við fiskavirkjunum — hver skal skipa fyri og gjalda, sigur Birgir Mohr. bygdaráðsformaður á Sandi. — Í Sandoynni, har eingin stór kommuna er, helt hendan skeiva gongd- in fram inntil fyri bert fáum árum síðani. Men vend er komin í og komm- unurnar royna at út- byggja, hóast tað er strævi, ti figgjarorkan er ov veik. Ov få inntøkuskapandi arbeiðspláss — Er inntøkugrundarlag- ið nóg stórt til at kunna byggja ut? — Inntøkugrundarlagi3 hjå teimum smærru og miðalstóru kommunum er oftast vånaligari enn i teimum kommununum, har framburåur og menn- ing eru komin longur å- vegis. Tann beinleidis or- søkin er hon, at inntøk- urnar eru smærri, ti færri arbeidsplåss eru og minni lønandi arbeidi eru at fåa. — Hendan stødan rakar fyrst og fremst tað unga fólkið — serliga konufólk- ini — sum má leita sær burtur. — Eitt annað eyðkennið fyri bygdirnar er, at fittur partur av fólkinum hevur landbúnað sum vinnu. Men hendan vinnan er illa fyri í dag og inntekurnar eru smáar. Umframt tær smáu inntekurnar, so verður hendan vinnan sambært lóg skattað so lágt, at lítið og einki verð- ur at skatta av. (Hver kúgv er sett til 1.800 kr. í ársinnteku). Til frama fyri stórplássini — Her er eitt dømi um, at bygdirnar royna at halda lív í mjólkarframleiðsluni til frama fyri fólkið á stór- plássunum, sjálvt um bygdirnar ikki hava ráð til tess. — Verður nóg mikið gjørt við bygdarmenning- arpolitikkin? — Formaðurin í komm- unufelagnum, Vilhelm Jo- hannesen, hevur fleiri ferð ført fram, at skattainn- tøkurnar verða meira og meira skeivt býttar mill- um landskassa og komm- unur. Mær er sagt, at hetta vanbýtið er vaks- andi, hóast politikkararnir tosa nógv um bygdar- menning og nærdemo- krati. — Tað er givið, at havnabyggingina, og til kommunurnar part av rakstrinum av Sandoyar Meginskúla. Birgir Mohr sigur, at allar aðrar útreiðslur vóru í fjør goldnar við låntøku. Men tíbetur batnaði myndin í ár, so komm- unan kundi fara undir á- trokandi ábetur, sum hevdu ligið á láni vegna tey trongu fíggjarviður- skiftini. Er tað rætt at kommunan kemur uppí — Tað sýnist at vera greitt, at tað almenna skal skipa fyri og bera kostn- aðin av havnargerðum. Somuleiðis sýnist tað at vera greitt, at privatfólk eiga og gjalda fiskiførini. Men harafturímóti er tað ógreitt við ti triðja tåttin- um — fiskavirkjunum. Ein annar stórur vinnutáttur heima á Sandi er landbúnaðurin. Myndin sýnir Traðir, har fýra av gerðunum eru: Í Beitinum, Miðstovu, Uttarustovu og í Skemmuni meina politikkararnir nak- að sum helst við hesi há- floygdu orð, er avgjert neyðugt at útvega meira av peningi til bygdirnar. — Og lánimeguleikarnir eru vánaligir? — Eingin beinleiðis kommunalur lánigrunn- ur finst. Ella nærum eing- in. Talan er bert um Kom- munernes Kreditforening. Teir føroysku lánimegu- leikarnir eru smáir og ofta tilvildarligir. — Tað er tí eingin ivi um, at meina fólk nakað við bygdarmenningar- politikk, sum tosað verður so nógv um, má býtið av skattinum broytast til frama fyri kommunurnar. Harafturat mugu útveg- ast betri lánimeguleikar gjøgnum ein føroyskan kommunalan lånistovn — hvi ikki undir komandi landsbankanum, sigur Birgir Mohr spyrjandi. Einki avlop Fyri at visa å hvussu trong figgjarstødan hjá eini kommunu kann vera, tekur Birgir Mohr sina egnu kommunu fram. Tann álíknaði komm- unuskatturin i Sands kommunu fyri skattaárið 1977/78, rekk til rentur og avdráttir fyri lán, sum er tikin í samband við Kommunurnar mugu ganga á odda — Skulu kommunurnar taka stig til ella fara uppí virkini? — Mótvegis gongdini áður er tað í dag neyðugt — ja, eitt krav til komm- unurnar — at tær ganga á odda við at útvega pen- ing, fígging og veðhald til ídnað á staðnum. Hetta hevur serliga gjørt seg galdandi í samband við flakavirkir og annan fiski- ídnað. — Kravið til kommun- urnar kemst av, at einki veruligt arbeiðspláss er á staðnum, peningaorkan til at seta eitt virki av rímu- ligari stedd á stovn av sjálvum bygdarfólkinum er ikki nóg stór, og eingin ábyrgdarviljugur ílegu- peningur kemur uttanífrá, tí profitturin er sterri á stórplássunum — Einasti meguleikin, sum eftir er, er, at al- mennur peningur kemur afturat tí sindrinum, sum innsavnað verður. Slík til- tek seta stór og tung krev til kommunurnar, men ganga kommunurnar ikki slíkum krevum á meti, verður tað uppaftur verri fyri tær seinri. Tað er ógreitt, hver skal skipa fyri og gjalda. Ti hevur tað fyri tað mesta verið bæði tað almenna og privat hvert um annað, sum hevur sett í. Birgir Mohr sigur, at tað eru dømi um, at út- róðrarfelag, arbeiðsfólk og fiskarar hava sett virki á stovn, kommunan er kom- in uppí fyri at hjálpa. Meira hjálp er kravd og endin hevur verið tann, at kommunan til seinast eig- ur og ræður yvir fiska- virkinum. Tí setur bygdarráðsfor- maðurin á Sandi eitt spurnartekin, um tað er rætt, at útróðrarmenn, fiskarar og arbeiðsfólk verða sett til viks, meðan eitt bygdarráð samansett av keypmonnum og skriv- stovufólkum kemur at hava ræði á fiskavirki- num. Biltollurin og -skatturin fer í landskassan — Hverjar aðrar peninga- krevjandi uppgåvur hava kommunurnar at dragast vid? —Tíðin hevur ført við sær, at vanlig krov til kommunurnar so sum vegagerð, kloakkir, skúla- bygging og skúlarakstur, havnagerð, vatnveiting Framhald á síðu 7