leygardagur 28. oktober 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 81 — 28. oktober 1978 Hitt sanna frælsið Í nýggja Sambandsflokk- inum, sum roynir at draga tjakið um ríkisfelagsskap- in aftur til tað, sum var áðrenn 1928, nevniliga eina togan um loysing/ amtssteðan (ella sum tað tá kallaðist sjálvstýri/ samband) hava teir ikki gjørt sær greitt, at heima- stýrislógin er nógv meira enn ein traktat, sum tryggjar føroyingum nakrar kronur til åvis endamål. Pauli Ellefsen segdi å fundi å læraraskulanum fyrr i vikuni, at tann dag- in, vit ikki longur fåa tær krónur, vit hava brúk fyri frá Danmerk, skuldi hann vera tann fyrsti til at taka loysingina. Atli Dam vísti honum á, at fyri javnaðarfólk var ríkisfelagsskapurin nakað annað og nógv meira, tí hann byggir á ein hug- sjónarligan grundvell, sum eisini er til, sjálvt um vit hava útfylt megin- partinav ti karmi, sum heimastýrislógin = setur. Hon er fyri javnaðarfólk ein frælsisskipan og ikki bert eitt tal av studnings- krónum frá donskum skattaborgarum. Til tess at greiða so politiskt illa kålvføddum fólki, sum teimum, ið gapa eftir Paula Ellefsens jongleringum við loysing- ini og amtssteðuni frá, at eitt hugsjónarligt grund- arlag er undir heimastýr- islógini, endurprenta vit partar av grein, sum stóð í Sosialinum fyri fleiri árum síðani. Fyrsta orð í ávarpi javnaðarfloksins, frælsi — kravið um lívs- frælsi fólksins — kann ikki skiljast burtur frá kravi javnaðar- manna um sosialistiskan politikk, økonomiskt rættvísi, tå hugsað verður um ríkisrættarligu støðu Føroya. Loystu vit frå Danmark, skerdu vit lívsfrælsi fólksins. Flokkur okkara má hava eina stevnu viðvíkjandi tjóðskapar- stríðnum og ríkisrættarligu støðu Føroya, ið gagnar sosial- istiska politikkinum sum best. Greinin viðger bert støðu floksins til ríkisrættarligu støðu Føroya, soleiðis sum hon gagnar sosialistisku hugsjónunum best. Stevnan viðvíkjandi tjóðskaparstríðnum, sum hevur gjørt fylking av tí arbeidandi fjøldini torføra, hevur volt tað, at vit hava nógv veikastu arbeiðarafylking í øllum Norðanlond- um, og hevur verið ein sótt fyri allan arbeiðarapolitikk, er ikki vidgjørd her. Tá ið javnaðarflokkurin í 1925 var íbirtur vóru t.d. menn á Tveroyri at kalla allir sjálvstýrismenn, ja, Suðuroyggin var øll borg- arlig við trimum sjålv- stýrislegtingsmonnum og einum sambandsløgtings- manni. Javnaðarflokkurin kom so upp í hin politiska leikin við hugsjón síni um skipan av einum sosialist- iskum samfelagi. Men flokkurin skilti til fulnar, at tað var umráðandi at fáa loyst tann tjóðskapar- liga og stjórnarliga spurn- ingin fyri við allari megi at kunna fara undir at fremja ein positivan uppbygging- arpolitikk fyri land og fólk okkara. Javnaðarflokkur- in ásannaði líka frá byrjan síni, at tað vildi tæna før- yingum best at vinna fullræði á teimum økjum, sum bara viðvíktu føroy- Men samstundis i flokkurin, at tað um at gera hjá kkum her á landi ikki at okkum inni og inka um livsfrælsi, men sterkastu sar u við í fyrsta lagi rafjøldina í Dan- hinum gm og øll- grannalond- im. Flokkurin um okkara ásannaði im € ta hugsjónina. at imillum føroyingar og danir skuldi skrásetast steðan fyri tí »generella frælsinum«, t.v.s. at tad til eina og hverja tíð skuldi standa foroyingum frítt at yvir- taka stjórnarligu, lóg- gávuligu, figgjarligu, um- sitingarligu og siðmenn- ingarligu ábyrgdina fyri ti ella teimum málum og ekjum, ið teir meta tæna Feroyum og føroyingum best. Og á hin bógvin skuldu danir hava sama rættin at siga felagsskap- in um mál og målsøki frá sær, um hesin felagsskap- ur ikki hóvaði teimum. Felagsskapurin um mál og málseki skuldi sambært hesa frælsis- og fridóms- steðu hvíla á fríum vilja og av báðum pertum góð- tiknum samræðishátti. Fyrsta orð í ávarpi javnaðarflokksins: frælsi eigur og má eftir javnað- armanna hugsan skiljast undir livsfrælsismåli- stokkinum Eitt litid folk, ein litil tjod sum tann føroyska hevur reidiliga stutt livs- frælsisboð, lívsrúmd, ti landið er so lítið og so kargt og eintáttað við livsmøguleikum sinum. Frælsispolitikkur feroy- inga undir livsfrælsismåt- stokkinum kann tí ikki vera annar enn á jøvnum leggja saman við føt: at aðrar um størst megulig livs- og arbeidsøki. Fad vildi sambært hesa sannan verið skerjingar politikkurin mikli, fyri ikki at siga trælapolitikk- ur hjá okkum javnaðar- monnum, um vit stevndu móti loysing og harvið skerdu okkara arbeiðs- og veiðurættindi uppi í t.d. Grenlandi. Hariméti må verda ikki bara uppgåvan at verja tann rætt, ið fiskimenn og Feroya fólk eiga til arbeiðis og vinnu, men harafturat at fáa sama rætt í Grønlandi, sum grenlendingar eiga í Feroyum. Á sama hátt vil tað vera ein skerjingarpolitikkur at kvetta okkum burtur úr teimum felagsrættindum, vit eiga og nýta, andaliga sum handaliga, í Dan- mark. Sannur lívsfrælsispoli- tikkur hjá okkum sum javnaðarmonnum í hesum føri er settur á stevnuskrå okkara og í samgongu- skjali við sambandsmenn og sjålvstyrismenn, har sagt verdur, at vit før- oyingar sambært okkara mannarætt og rikisfelags- skapsstødu vilja i øllum hava sama arbeids- og búrætt innan fyri alt ríkis- markið, herundir, sum sagt, eisini í Grønlandi, sum hinri rikisibågvarnir. Fólka- stevna at skilnaði frá Tjóðveldið og flokkurin, ið loysing og dønum og grønlendingum i rikisfelagsskapi, siga seg gera tad i frælsins Men her liva teir i navn eini misskiljing av ti, sum orðið frælsi merkir. Tað má vera hverjum manni eyðsæð, at tað at steingja lívsekið og lívsrættindini fyri okkara fólki kann aldrin koma undir hugtak- ið frælsi. Annað er, um tað eru viðurskifti grøn- lendinga, dana og okkara føroyinga millum, har vit sita við skerdum luti ella minni rætti enn teir — og tað hevur av sonnum verið og er tessverri enn til- fellið. Her skulu vit allir sum ein við djarvari redd í mannarættarins navni krevja fullan javnrætt. Hetta hava vit javnaðar- menn eisini longu frá fyrsta degi í fullum muni hildið fram og veruliga gjert, samanber floksins steður í teimum tjóðskap- arligu og stjórnarligu mál- unum. Fruktin og ágóðin av okkara politikki er stjórnarskipanin av 1948, sum skrásetir: 1. Hitt generella frælsi at fara so langt í yvirtøku av egnum málum, sum vit sjálvir meta tænir okkum best, 2. Okkara flaggs ó- skerdi rættur at veitra og umboða feroyingar alla staðni á havi og á landi, har ið feroyingar eru, verður óskerdur, 3. Móðurmálið verður góðkent sum hevuðsmál okkara, samstundis sum strikað verður undir týdn- ingin av at læra danskt mál væl og virðiliga, tí tað danska málið saman við tí foroyska er lykilin hjá okkum til hini norður- lendsku málini, altso lyk- ilin til lívsfrælsi á einum víðari andaligum sum vinnuligum eki enn bara Feroyar. 4. Lóggávurættur ella óskert lóggávuvald á øll- um økjum, har vit hava tikið við fullveldi, verður góðkent eins og samrætt- urin í lóggávuni saman við denum á hinum økjunum, soleiðis at vit ikki bert eru saman við Danmark um lóggávuna, men eiga tann rætt, at ongin lóg ella traktat við onnur lond skal verða sett í gildi fyri Feroyar uttan góðkenning av heimastýrinum. Hetta seinasta er ikki vorðið framt, men er sett upp sum eitt krav í sam- gonguskjalinum. 5.Serstakt føroyskt pass verður at fremja, so- leiðis at tað er hverjum manni eyåsæd, at tað er føroyingur, ið tað vidvik- ur, men samstundis skal tað vísa ríkisborgaraskap- in. 6. Rætturin til at hava umboð á ollum umboðs- stovum dana í útheimin- um eins og rætturin til serligt foroyskt umboð í uttanríkisráðnum er góð- kendur. Hesi umboð skulu taka sær av áhugamálum foroyinga serliga í handli og vinnu. 7. Rætturin til sjálvir at samráðast við aðrar tjóðir um øll okkara áhugamál er g6dkendur, og eru vit nu sambært samgongusått- målan vid at seta um- røddu føroysku uttanrik- isumbodsmenn. Samtykt sjálvstýris- manna um at kunna gera sáttmála við onnur lond uttan ríkisstýrsins við- virkan og góðkenning er ikki megulig at fremja, uttan > loysingin fyrst verður tikin, tí tað ber t.d. ikki til hjá føroyingum at gera hermálsligan sátt- mála við Eystanlond, meðan danska ríkið sam- stundis hevur sáttmála við NATO. Hin gamla fatanin hjá teimum borgarligu flokk- unum av orðinum frælsi er íflættað við teirri imperi- alistisku, chauvinistisku maktgirndini, hin grim- asta girndin og ringasta lyndið, ið hevur at kalla oll kriggj, alt grannastrid og allar tær illastu trætir og hatsteður hver móti eðrum bygda-, oyggja- og landa millum á samvitsku síni. Henda »frælsisdråttin« havi eg skírt fyri berserk- arfrælsi. Tað var berserk- urin, yvirgangskroppurin, sum tók sær jardarøkini, oynna og landið í sítt vald uttan minsta samhuga fyri og ásannan av javn- rættinum fyri medmenn- iskjum. Tað er hetta »frælsunarevnid«, sum Napoleon Bonaparta, Att- illa kongur á Húnalond- um, Hitler og Aðrir stór- tøkumenn nýttu, tá ið teir oyddu ríkir og tjóðir og rændu londini fyri alt lívs- frælsi á jevnum feti manna millum. Tað er hetta »frælsis- lag«, sum ljóðar i Sigurds Joensens og Erlends Pat- urssonar orðum — og stríðsgongu fyri stórveldi i Føroyum. Eg veit, at teir nú, tá ið tað kastast teimum, ikki vilja við- ganga hats- og illstoðu sína móti dønum, men vit eru ov nógvir. sum hava hoyrt og upplivað hatsins stødu teirra yvir fyri dana tjóð. Kanska hesin at- burður teirra og illskapur móti denum er politiskur »taktikkur« fyri at skapa eina loysingarstødu í fólk- inum, serliga teimum ungu, sum oftast eru sjar- lig og erkvisin av lyndi í teimum tjóðskaparligu spurningunum. Men ann- aðhvert støda teirra er »taktikkur« ella hon veru- liga er ein mynd av sinna- lagi teirra, so er hon vill- leiðandi, ósonn og skaðilig fyri fólkið. Tjóðveldisins tjóðskap- ur er einki annað enn »nationalisma« í harðræð- is líki, tann tjóðskapur, sum allir heimsins teku- menn hava nýtt sum stridsåvarp á fólkið fyri at fingið tað at latið eyguni aftur fyri krigsins og stríðsins vanlukku og grimleika. Tjóðveldisins »frælsi« er so statt berserkanna »frælsi«. Av sonnum einki frælsi, einki rætt lívs- frælsi fyri føroyingin, men heldur beinleiðis ein skerj- ing og ein ófrælsis gerð. Tjóðveldisrerslan = er, soleiðis sum hon hóttar sær, einans ein leivd frá gamla berserkarlagnum, sum nútímans menn hava bannað sum versta ill- gerðarlyndi og versti skaðadráttur i okkara mannasegu. Hetta kryplaða hugtak- ið um hin ókronkiliga >su- verænitetin<, tað at vera fyri seg sjálvan, leysur av ellum ødrum, er ein forn- tíðar leivd, er burtur hjá nútímans hugsjónar- monnum og kvinnum av ti vinum v tí sanna frælsi, ti einasta frælsinum, sum vert er at stríðast fyri, livsfrælsinum. Hesin hugsjónarmenn ásanna, at lívið landanna millum hóttar sær soleið- is, at lívsinteressurnar tærandaligu eins og tær vinnuligu, greina seg hver inn í aðra frá landi til land; tær liggja sum eitt æðra- lag, ið rekkur og bindur saman landi frá og at landi og bindur menniskjuni saman í felagsskapi um somu áhugamál, mál, sum treyta vælveruna hjá tí einasta menniskjanum, hjá tí einstaku tjóðini eins og hjá tjóðunum og lond- unum í felagsskapi. Og tá ið so er vorðið, ásanna menn, at umsitingin og stjórnanin av hesum fel- agsmálum, hesum felags- interessum má liggja í hondunum hjá teimum øllum við felags »suver- æniteti<. Teir ásanna, at teir eru noyddir at leggja niður teir gomlu suver- ænitetsgarðarnar fyri at ganga saman í felagsrætti hver hjá ødrum og felags- stjórnan og ábyrgd av lív- inum innanfyri tey åvisu økini við felags interess- um. Her er tann stóra lívshugsjónin, sum ekir um lívsfrælsi og víðkar um lívmeguleikarnar og livsins innihald og sjónar- ring. Her er í dag við at sigra Framhald á síðu 10 sn