leygardagur 4. november 1978síða 4

Síða 4 sosialurin Nr. 83 — 4. november 1978 Kvinnan er meinast rak av lgnarójavnanum Stersti lenarójavnin og misnýtslan av kvinnuni er innan krambúðarekið, sigur Ingeborg Vinther, sum í hesi samreðuni lýsir steðuna hjá flakakvinnuni og vísur á, at fakfeløgini eru ov veik Tað er einki dulsmál, at lenarójavnarnir á tí før- oyska arbeiðsmarknaðin- um eru stórir. Tað er heldur einki dulsmál, at kvinnurnar eru meinast raktar. — Og tað er einki at iv- ast í, at ein tann stersti lenarójavnin kemur fram við akkordarbeiðinum, sigur Ingeborg Vinther, sum er formaður í arbeiðs- kvinnufelagnum Fjall- brúður í Vági. Akkordarbeiði slítur sál og likam — Nekur flakavirkir hava eina akkordskipan og koma flakakvinnurnar á teimum ofta uppá einar 1500 til 2000 kr. og enntá meira um vikuna. Á eðr- um flakavirkjum verður ikki arbeitt við akkord- skipanum og er tí lenar- munurin stórur frá einum virki til eitt annað. Men Ingeborg tekur ikki hetta fram, tí hon er sinnað fyri akkordarbeiði. Tverturímóti. Hon sigur, at akkordarbeiði er slít- andi — bæði andaliga og kroppsliga. Ja, nar halda ikki til longdini. kvinnur- tað í Sum demi tekur Ínge- borg eina kanning í Dan- mark. Sambært kanning- ini falla akkord-konufólk- ini nógv skjótari frá. Tær hava nógv fleiri sjúkra- dagar. Harafturat ferir akkordarbeiði ofta til mis- trivnað á arbeiðsplássun- um. Ti heldur hon, at sleppast skal undan akk- ord-arbeiði í heila tikið. Bonusskipan meiri rættvís — Hver leið skal so gang- ast? — Sjálv meini eg, at ein bonusskipan er meira rættvis. Eftir henni fært tú eina vissa peningaupp- hædd, um tú framleiðir meira enn timalønin sigur, men tað eru nógvar, sum ikki vilja ganga hesaleið, tí hon ferir eisini til stress og ótrivnað. — Fáa vit ikki eina bon- usskipan, so meini eg ikki, at framleiðslan hjá tí ein- steku flakakvinnuni skal skrásetast. Í dag verður fram- leiðslan skrásett við tað, at flakakvinnan leggur eitt spjaldur við nummari í hvenn kassan, hon hevur skorið. Soleiðis hevur virki altíð tal á framleidsl- uni hjá hverji einstakari flakakvinnu. Elvir óbeinleiðis til stress Ingeborg sigur, at hendan mannagongdin óbeinleiðis verður brúkt til at trýsta arbeiðsferðina upp við. Hetta elvir til stress hjá teimum, sum ikki eru so skjótar. Tí heldur Ingeborg, at spjaldrini eiga at avtak- ast, um ikki farið verður yvir til eina bonusskipan. Í Danmark verður roynt at sleppa undan slíkum skipanum. Í hesum sambandi spyr Ingeborg: — Hví skulu konufólkini arbeiða harð- ari enn mannfólkini, hví skal trýst leggjast á tey við hasum spjøldrunum? Fakfelggini ov veik — Men hví verður ikki meira gjert fyri at sleppa undan hesum? — Ja, her meini eg, at fakfeløgini eru ov veik og eru annars alt ov illa fyri. Fyrst og fremst krevst eitt stórt upplýsingarar- beiði, soleiðis at fólk ger- ast meira fakpolitiskt sannferd — serliga kvinn- urnar. — Men ein grundin til at kvinnurnar ganga so lítið upp í ta fakpolitiska arbeiðið er hon, at eftir strævnan dag skulu tær taka sær av bernum og heimi og orkan rekkur ikki longur. Tó vil eg siga, at luttøkan á fundum og undirtøkan í heila tikið er batnað nógv tey seinastu árini. Álitismanna- skipanin virkar ikki — Er tann vánaliga álitis- mannaskipanin ikki ein meinbogi? — Tað er hon so av- gjørt. Ålitismannaskipan- in virkar ikki eftir ætlan i Føroyum. — Hvi? — Fyri tað fyrsta er tap ikki lætt at fáa álitis- fólk. Orsekin er partvíst hon, at tey eru ikki tryggjað frammihjá sam- bært sáttmálanum og partvíst tí at tey kenna seg illa mótvegis arbeiðs- gevaranum, sum skal góð- taka val av álitisfólkun- um. Álitisfólkini hava onga útbúgving og skilið verður tí hareftir. — Sum sagt skal ar- beiðsgevarin góðtaka álit- isfólkini, men bæði ar- beiðsmannafelagið og ar- beiðskvinnufelagið í Vági — Framtíðin og Fjall- brúður — løgdu á aðal- fundinum hjá Feroya Ar- beiðarafelag í vár uppskot um, at tey arbeiðandi sjálvi skuldu velja og góð- taka síni álitisfólk. Hetta má vera tað rætta, tí tað kemur fyri, at arbeiðsgev- arin góðtekur ikki tey valdu álitisfólkini av per- sónligum grundum. — Á hesum eki må av- gjørt nakað henda. Og serliga hugsi eg um eina útbúgving av álitisfólki. Fólk við eini útbúgving vildu klárað seg nógv bet- ur í trætum og í samráð- samráðingum. — Eru nakrar ætlanir um at fáa eina álitis- mannaútbúgving í lag? — Mítt persónliga ynski er, at ein útbúgving fæst í lag og ætlan er eis- ini um at skipa fyri álitis- mannaskeiðum. Krambúðar- kvinnurnar nógvastaðni undirløntar — Hvussu er stødan hjå kvinnunum innan aðrar vinnugreinir? —Tann størsti lenar- ójavnin og misnytslan av kvinnuni er hóast alt inn- an krambúðargki, á mat- stovum og á gistingarhús- um. Ja, eg veit dømi um, at kvinnur, sum hava starvast í krambúð í ára- vis, fáa einans 2000 kr. um mánaðin fyri dagligt arbeiði frá kl. 9 til 18. Og hetta er enntá í stórum krambúðum. — Veikleikin er, at krambúðarkvinnurnar uttan fyri Havnina og Klaksvíkina eru ikki org- aniseraðar. Ti haldi eg tað vera rættast, at t.d. STK veður landsfevnandi við høvudssæti í Havn og undirdeildum kring land- id. Innan fleiri yrkisbólkar finnast ikki feleg, men føroyingar bera ikki orð fyri at vera serliga fakfel- agshugaðir, veravið. vilja mong Mismunur millum yrkisbólkarnar Sum demi um ein bólk, sum er lentur eftir ar- beiðskvinnusáttmálanum, men sum ikki er organi- seraður, nevnir Ingeborg heimahjálparnar. Ingeborg sigur, at hó- ast tær eru lentar eftir vanliga sáttmálanum hava tær frammihjárætt- indi. Tær fáa eyka sam- sýning fyri klæðir og fyri telefon. — Ikki ti eg misunnið teimum nakað, men hví skulu tær, sum eru alment løntar hava slik serrætt- indi, tå vit i ti privata — t.d. fiskagenturnar — ikki hava slík serrættindi, spyr Ingeborg og vísur á, at tað er dýrt hjá einum konufólki at byrja arbeiði á einum flakavirki. Hon skal sjálv keypa kitlar, svintu og stilvar. Her verður gjerdur ein mis- munur, sum í so mongum eðrum førum, og eiga vit ikki at lata okkum slíkt lynda, endar Ingeborg Vinther.