hósdagur 6. apríl 2000síða 3

5 tíðindablaðið sosialurin Nr. 68 - 6. apríl 2000 4 tíðindablaðið sosialurin Nr. 68 - 6. apríl 2000 DÁNJAL HØJGAARD Tørvur er á smærri íbúðum í Runavíkar kommunu til eldri og yngri fólk, sum ikki hava hug, ráð ella orku at sita í stórum og dýrum hús- um. Tað heldur býráðsfor- maðurin í Runavíkar Kommunu, Jákup Lam- hauge, nú býráðsumsitingin umhugsar at byggja smærri íbúðir í kommununi. Privat byggja Tað verður kortini ikki Runavík umhugsar íbúðir Á tekniborðinum hjá Runavíkar býráð verður arbeitt við ætlanum at byggja borgarunum smærri íbúðir, sum teir kunnu flyta í, tá ið húsini gerast ov stór Runavíkar býrað, sum fer at byggja og selja íbúðir til býarbørnini. Gerst ætlanin veruleiki verður kommunar lutur av- markaður til at útvega byggiøki og gera tað byggi- búgvið, sigur Jákup Lam- hauge. Síðani kunnu onnur byggja og selja borgarunum íbúðirnar. Eitt økið er til taks omanfyri Ellis- og Røktarheimið í Runavík, sum hevði hóskað væl til endamálið, sigur býráðsfor- maðurin. Jákup Lamhauge kundi Á hesum økinum omanfyri Ellis- og Røktarheimið í Runavík, verða íbúðir nú kanska bygdar til borgararnar í kommununi Mynd: Jens Kr. Vang hugsað sær, at byrjað varð í smáum. Í fyrsta umfari kundu verið bygdar einar 6- 8 íbúðir á einar 70 fermetr- ar. Vísir tað seg, at áhugi er fyri fleiri íbúðum, ber til at byggja fleiri afturat, sigur hann. Nógv einsamøll Eldraárið í fjør kom fram, at nógvar einkjur, einkju- menn og onnur støk, sum sita í ov stórum húsum, eru í Runavíkar Kommunu. Hildið varð, at kommunan átti at virka fyri, at hesi fólk kundu fáa eina hóskandi í- búð ístaðin. Samstundis hevur onkur byggiharri vent sær til kommuna og sýnt áhuga fyri at byggja íbúðir. Fyribils er talan um tank- ar, sum býráðsumsitingin hevur arbeitt við á tekni- borðinum. Men hugskotið er tiltalandi, sigur býráðs- formaðurin, og tekur sína egnu støðu sum eitt dømi: -Vit sita tveyeini í húsum, ið eru tilsamans 200 fer- metrar til víddar. Børnini eru farin heimanífrá, so tað er púra óneyðugt við so nógvum plássi, sigur Jákup Lamhauge. Ætlanin er kortini ikki at marka íbúðirnar til nakran ávísan aldursbólk. Eisini ungfólk skulu hava møgu- leikan at keypa sær eina íbúð áðrenn tey fáa børn og fara at byggja sær eini hús, heldur býráðsformaðurin. Blokkstuðulin fer til skattalætta Hækkaðu føroy- ingar skattin upp á sama støði sum danir, høvdu skattainntøkurnar næstan nøkta blokkstuðulin, heldur danska stjórnin JOHN JOHANNESSEN Sambært útrokningum hjá ráðgevandi nevndini fyri Føroyar hjá danska forsæt- ismálaráðnum, er skatta- trýstið í Føroyum fallið ein fimting síðani 1993. Trýstið er fallið frá at vera á sama støði sum tað danska, ið er umleið 51 prosent, niður á 41 prosent. Hesi tølini hevur danska blaðið Jyllands-Posten fing- ið fatur á frá forsætismála- ráðnum á, og er tað komið til ta niðurstøðu, at føroy- ingar næstan ikki høvdu brúk fyri blokkstuðulinum úr Danmark, settu vit skattatrýstið upp á sama støði, sum tað danska. Var føroyska skattatrýstið 51 prosent, hevði hetta giv- ið føroyska samfelagnum eina økta skattainntøku á 700 til 800 milliónir krónur, og táttar hetta væl í ta upp- hædd á góðar 950 milliónir, danir í ár rinda Føroyum í blokkstuðuli. Danska avísin, Jyllands- Posten, sigur seg skilja, at danska stjórnin ætlar sær at brúka roknistykkið í sam- ráðingunum við donsku stjórnina fyri enn einaferð at sláa fast, at føroyingar gott kunnu gloyma tankan um, at blokkstuðulin kann halda fram, eftir, at fullveld- isætlanin er framd í verki. Føroyski skatturin høgur Í samgonguskjalinum hjá føroysku samgonguni er sligið fast, at føroyska skatt- atrýstið skal lækka enn meira. Tí kann ikki hugsast, at skatturin verður hækkað- ur fyri at fáa blokkstuðulin inn aftur. Høgni Hoydal, landsstýr- ismaður í sjálvstýrismálum, er ikki samdur við tølunum um, at føroyski skatturin er so nógv lægri enn tann danski. Hann vísir á, at vit í Føroyum hava nógv lægri lønarlag, enn danir hava, og harafturat hava vit nógv ymisk avgjøld. Tí heldur hann føroyska skattin kunna metast eins høgan, sum tann danska. Styrkir landsstýrið Landsstýrismaðurin í sjálv- stýrismálum heldur annars, at roknistykkið hjá forsæt- ismálaráðnum, sum Jyllands-Posturin hevur av- dúkað, bert styrkir støðuna hjá føroyingum í fullveld- ismálinum. – Nú dugi eg ikki at síggja nakrar grundgevingar yvir- høvur fyri, at vit ikki skulu fáa sjálvræði sum skjótast, sigur Høgni Hoydal. Hesa útsøgn undirbyggir hann við, at vísa á, at júst tað, at danir viga føroyska skattatrýstið upp ímóti blokkstuðulinum vísir, at danir kunnu fara at blanda seg upp í, hvussu nógv før- oyingar skulu gjalda í skatti framyvir og so framvegis, heldur verandi ríkis- rættarliga støða fram. Høgni Hoydal er vísur í, at vit fáa stykt føroyska bú- skapin munandi, tá vit hava fingið fult ræði og eru sloppin av við blokkstuðul- in. Hann er eisini sannførd- ur um, at hetta fer at merkja, at samfelagið kann veita borgarunum tryggar og góðar tænastur, uttan, at tað fer at merkja hægri skattir. Høgni Hoydal heldur, at nýggja roknistykkið hjá donsku stjórnini bert styrkir fullveldisætlanina Tekur álopini so hvørt JOHN JOHANNESSEN Hóast Jóannes Eides- gaard umboðar Føroyar og allar føroyingar á fólkatingi, ætlar hann sær í dag at umboða Javnað- arflokkin og tey sjónar- mið flokkurin hevur, und- ir aðalorðaskiftinum um ríkisrættarligu støðuna á fólkatingi í dag. Jóannes Eidesgaard heldur nevniliga, at sam- gongan seinastu tíðina í so stóran mun hevur fing- ið ført síni sjónarmið um fullveldismálið fram í donskum miðlum og fyri danska fólkatinginum, at hann nú eigur at vísa á, at allir føroyingar ikki hava somu meining, sum landsstýrið. – Eg ætli mær at gera greitt, hvussu Javnaðar- flokkurin og eg sjálvur halda spurningurin um ríkisrættarligu støðuna kann loysast, sigur Jóannes Eidesgaard. Føroyski fólkatings- limurin ásannar, at hann á fólkatingi vanliga er umboð fyri allar Føroyar og skal verja føroysk á- hugamál mótvegis álop- um frá donskum politik- arum. Men hann kennir seg vísan í, at hin før- oyski fólkatingslimurin, Óli Breckmann, ið eisini er limur í føroysku sam- gonguni, fer at tosa søk samgongunnar. Tí kennir hann tað, sum sína skyldu at greiða frá støðuni hjá teimum føroyingunum, ið ikki taka undir við sam- gonguni. Men Jóannes Eides- gaard æltlar sær kortini ikki at lata møgulig órímilig álop á føroying- ar frá donskum politikar- um at standa ósvarað. Hvat hann svarar til slík álop, fer hann at taka støðu til, tá tey koma. Føroyingar fáa durðafjórðingin Føroyingar kunnu í mesta lagi vænta sær skiftistíð á trý til fýra ár. Danskir politikarar ætla sær ikki at lata seg ávirka av kunnandi fundinum hjá landsstýrinum JOHN JOHANNESSEN Landsstýrið hevði í gjár kunnandi fund fyri fólka- tinginum um fullveldisætl- anina. Endmálið við fund- inum var at fáa danskir pol- itikarar at skilja fullveldis- ætlan landsstýrisins áðrenn aðalorðaskiftið, sum í dag er á fólkatingi um ríkisrætt- arligu støðu Føroya. Men landsstýrið skal ikki rokna við at hava fingið nógv burturúr kunnandi fundinum. Sambært danska blaðnum, Jyllands-Posten, ætla danskir fólkatingslimir ikki at bakka ein tumma í teirra føstu støðu til full- veldismálið. Jyllands-Posten skrivaði í gjár, at greiðu boðini frá breiða politiksa meirilutan- um á fólkatingi er, at við fullum sjálvræði á politiska økinum fylgir eisini full á- byrgd á fíggjarliga økinum. Tí er politiski meirilutin samdur um, at blokkstuðul- in til Føroya skal fella burt- ur eftir trimum til fýra árum. Sostætt kemur ein skiftistíð, ið er longri enn trý til fýra ár ikki upp á tal. Danska avísin kallar kunnandi fundin hjá lands- stýrinum fyri ein umgang av seriøsum lobbyarbeiði. Kann læsa samráðingarnar Aðalorðaskiftið á fólkatingi í dag kann fáa ógvusligar avleiðingar fyri víðari sam- ráðingarnar um ríkisrættar- ligu støðuna. Møguleiki er nevniliga fyri, at fundurin í morgin ger eina samtykt, ið bindir donsku stjórnina til at halda seg innan fyri ávís- ar rammur undir samráðing- unum. Møguleiki er nevniliga fyri, at fólkatingið eftir aðalorðaskiftið í dag ger eina samtykt, ið sigur, at bú- skaparliga skiftistíðin ikki má vera longri enn eitt ávíst áramál, somuleiðis sum upphæddin heldur ikki má vera størri enn eitt vist. Hetta kann gera, at lítið og einki er at samráðast um. Tí danska stjórnin er bundin at samtyktini hjá fólkating- inum. Vænta spaka samtykt Kortini vænta danskir eyg- leiðarar ikki, at niðurstøðan av aðalorðaskiftinum fer at verða so ógvuslig. Sum skilst fer ein ógvuliga breið- ur meiriluti á fólkatingi at samtykkja, at ein sersøk Føroyanevnd skal veljast, ið skal hava eftirlit við sam- ráðingunum og ráðgeva donsku stjórnini undir sam- ráðingunum. Partur av niðurstøðuni fer eisini, sambært donsku eyg- leiðarunum, at verða, at Føroya landsstýri sjálvt hevur valt at fara undir full- veldissamráðingarnar, og at landsstýrið tískil eisini má skilja, at tað má taka við tei- mum fíggjarligu avleiðing- unum, hetta fær. Men, sum skilst, fer nið- urstøðan ikki at binda stjórnina til eina ávísa fíggj- arliga skiftistíð. Hetta verð- ur mett sum ein samráðing- arspurningur, hóast bæði andstøða og stjórn eru samd um, at skiftistíðin ikki skal vera longur enn eini trý til fýra ár. Fordómarnir skulu burtur JOHN JOHANNESSEN Føroyska fólkatingsumboð- ið, Óli Breckmann, ið eisini er limur í løgtingssamgong- uni, fer undir aðalorðaskift- inum á fólkatingi í dag at greiða frá fullveldisætlanini úr sjónarhorni landsstýris- ins. Hóast Óli Breckmann á- sannar, at hann á fólkatingi eigur at umboða allar før- oyingar og ikki bert hugsan føroysku samgongunnar, fer heldur hann seg tæna før- oyska fólkinum best við at greiða frá fullveldisætlanini sum limur í føroysku sam- gonguni undir aðalorða- skiftinum í dag. – Eg kann ikki fornokta politikkin hjá samgonguni, og harafturat eri eg sann- førdur um, at samráðingar- úrslitið millum landsstýrið og donsku stjórnina kann fáa undirtøku millum tveir triðjingar av føroyska fólk- inum. Tí fari eg partvís at tala landsstýrisins søk í dag, sigur fólkafloksmaðurin, Óli Breckmann. Føroyski fólkatingslimur- in sigur, at hann ætlar sær at royna at fáa skúgvað allar teir mongu fordómar og all- ar tær mongu mytur um fullveldismálið burt, so dan- ir fara at skilja, hvat tað er, føroyingar veruliga vilja. Hetta, heldur hann, kann geva samráðingunum ein rímuligan kjans at koma aftur á eitt rímuligt støði. Óli Breckmann sigur seg eisini ætla at vísa dønum á, at tað ikki passar, at Føroyar eru ein útreiðsla fyri danir – Eg vóni, at fullveldis- málið aftur fer at fáa veru- liga viðgerð, nú Nyrup hev- ur fingið møguleikan at styrkja seg politiskt í Dan- mark við at leggja hart út móti føroyingum undir fyrsta samráðingarfundin- um herfyri, sigur Óli Breck- mann, ið ætlar sær at vera spakur undir orðaskiftinum í dag. Men koma ógvusligar ákærur móti føroyingum, roknar hann ikki við at hann klárar at lata vera við at geyla eitt sindur. Donsku fólkatings- umboðini høvdu longu undan kunnandi fundinum gjørt av ikki at lata seg ávirka av landsstýrinum. Mynd: Føroyska Tíðindastovan