leygardagur 16. desember 1978síða 3

== Nr. 95 — 16. desember 1978 sosialurin Síða 3 Foroyska idnaðarveiðan Fyri umleið 30 árum siíð- ani byrjaðu danir at veiða fisk til ídnað. Henda veiða gekk fyri tað mesta fyri seg í mið- og sunnara- parti av Norðsjónum. Skipini, teir nýttu ta fyrstu tíðina, vóru bátar 30—60 tons stórir og hevdu maskinu úr 150— 300 hk. Frá mitt í fimtiárunum tók henda veiða rættiligt dik á seg. Menn fóru at byggja sterri bátar og funnu nýggj veiduøki, og varð tað serliga norður- yvir, teir leitaðu. Teir funnu rættiliga góð hvit- ingsbr6durøkir á Fladen- grund og seinni longur norðuri, og leitaðu teir heilt upp á Papa Bank vestan fyri Orknoyar og eisini vestur um Hebrid- urnar. Feroyingar, sum altíð hava siglt á ellum hovum, vóru eisini við til hesa veiðu, og tá henda veiða fór at verða meir og meir í Norðara Norðsjónum, vóru tað føroyingar sum hugsaðu: Hví ikki veiða henda fisk við føroyskum skipum og landa hann í Feroyum. Miðskeiðis í sekstiárunum varð idnad- arvirki bygt í Fuglafirði, og harafturat varð eitt minni fiskiidnadarvirki í Getu og seinni eisini eitt í Lopra. Nú vóru góðar um- steður at landa ídnaðar- fisk i Føroyum. I 1968 byrjadu føroy- ingar so at veida idnadar- fisk. Fyri at nevna nøkur av teimum fyrstu skipun- um, so vóru tey »Polar- farið<, >Norðfarið<, >Havborgin< og >Fugl- firðingur<. Sum altíð við eini nýggjari veiðu, so vóru byrjunnartrupulleikar, nógv skræðing av trolum, áðrenn teir funnu tey Osmundur Justinussen, form. í »Idnadarskip« »Fridingar og avmarkingar eru neyðugar fyri at varðveita stovnarnar, men eg haldi tað vera harmiligt, tá ið friðingar verða settar í verk, sum eru so at siga heilt ógrundaðar, sum demi við »kassanum« eystan fyri Shetland«. rettu tovini, trupulleikar av lastum og annað, men skjótt varð vunnið á hes- um og ein rættilig veiða varð við at taka seg upp. Í desember 1970 vóru longu komin 15 idnadarskip og í 1974 vóru tilsamans um- leið 30 idnadarskip. Veiðan hjá føroyingum ta fyrstu tíðina var fyri tað mesta á tí sokallaða »heimabeitinum«, hesin bankin kallast á kortinum fyri Dutchbank. Eisini royndu teir nakað á Papa Bank og Sholinum, men so hvert sum fleiri bátar komu, bleiv ekið sterri og sterri. Teir funnu nýggjar leiðir og fóru at fiska á Eystbankanum, við Foula, 40-mílagrunnin- um, við Balta og nú til síðst vestan fyri Hebrid- urnar. Magnus í Rituvík fullfermdur á veg heim at landa Veiðan eftir idnadarfiski hevur verið misjevn ár frá ári, sum næstan allur fiskiskapur er. Tó hevur ongantíð frá biologiskari síðu verið talan um nakra ovurfisking. Til demis segdu norskir fiskifrød- ingar fyri 2 árum síðani, at einastu stovnar í Norð- sjónum, har ikki kundi tosast um ovurfisking var hvítingsbróður og ung- ungsvartkjaftur í Norsku rennuni. Tað ár, sum hev- ur roynst best til hvit- ingsbróður, var 1974. Tá vóru tað bátar, sum høvdu upp til 31 túrar og fleiri bátar høvdu yvir 5000 tons fyri árið. Ein stórur meinbogi fyri idnaðarveiðu hevur verið, at prísurin hevur broytst so nógv. Til tíðir ein lenandi vinna bæði fyri skip og manning, til aðrar tíðir so lágur prísur, at skipini ikki hava kunn- að klárað seg, og mann- ingin hevur fingið litla úr- tøku. Tað, sum ávirkaði prisin mest tey fyrstu ár- ini, var oftast, hvussu nógv aðrar tjóðir fiskaðu tilidnað, sum t.d. hvat, ið veitt varð í Peru av an- sjósum, ella hvussu nógva sild norðmenn fingu á vár- sildini og eisini, hvat is- lendingar fingu á summ- arsildini uppi á Norð- og Eysturlandinum. Hesi seinru árini, nú tá fiskastovnar hava verið ovfiskaðir á flest ellum høvum, og hvar tiskil minni hevur verið veitt til idnað, hevur tað oftast verið soyamjelið, sum hevur gjørt, at idnadar- fiskaprisurin til tidir er fallin heilt i botn. Eitt tad vånaligasta tidarskeid til pris, síðani feroyingar byrjaðu, var í 1975. Í oktober 1974 byrjaði pris- urin at falla, eftir at hann hevði verið góður sum ongantið fyrr, og tá ið tað kom út á várið 1975, var prisurin heilt í botni, og varð hetta orsekin til, at veiða eftir idnadarfiski heilt steðgaði tað várið. Allir bátar legdu stilt, men tå ein tid varð frálið- in, fóru nakrir at royna eftir feskfiski vid Føroyar. I mai 1975 kom ein studn- ingsskipan i lag, og foru teir flestu båtarnir aftur å idnadarveidu, men tó vóru tað 2 bátar, sum hildu fram at veiða feskfisk, og 3 fóru á saltfiskaveiðu til Norðurnoregs. Hesir fóru tó aftur á idnadarveidu um heystið. Í 1976 hendi nakað, sum broytti veiðumegu- leikarnar hjá idnadarskip- unum. Árini framman- undan hevdu teir havt loyvi at fiska har teir vildu uttan fyri 12 fjórðinga markið. Hetta hevði verið ein fri veiða, teir kundu flyta frá banka til banka uttan at nakar tarnaði teimum, men nú fór fræls- ið á høvunum at minka. Bretar kunngjørdu, at teir fóru at friða eitt stórt eki uttan fyri 12 fjórðinga- markið. Eystan fyri Shet- land og innan fyri hetta ekið vóru tær bestu fiski- leiðirnar, sum føroyingar høvdu havt. Henda frid- ing, sum bretar her gjørdu, varð orsøkin til, at idnadarflotin byrjadi panelid veidan å norskum øki hev- ur verid vaksandi tey sein- astu tvey årini. Båtarnir hava fyri tad mesta roynt i vestara kanti av Norsku rennuni og á Víkinga- bankanum. Fiskiskapurin á hesum leiðum hevur til tíðir verið góður um várið og nakað út á summarið, og ivaleyst veiðast kann meira á hesum leiðum hin partin av árinum, men enn hevur ikki verið roynt so nógv seinra partin á ár- inum. Veiðan eftir nebbasild í sunnara parti á Norska økinum og á EEC-økinum hevur eisini verið vaks- andi tey seinastu 2 árini. Hetta er ein veiða, sum plagar at byrja í seinru helvt av april og halda á út ímóti seinast í juli mán- aða. Tó hava danir og norðmenn roynt heilt út í oktober mánaða. Henda veiða gongur fyri seg mest á grunnum vatni og kann til tíðir verða heilt ófer og man hetta verða tann mest spennandi idnaðar- veiða. Ofta er har gott veður, slættur sjógvur og sjóarhitin kann koma upp á 15—18*, skipini liggja tætt samanstúgvað og ikki er sjáldan, at bátarnir kunnu bjarga túri eftir einum degi. Hetta er meguliga eisini ein veiða, sum feroyingar kundu vaksið nakað um. Um vit hyggja at idn- aðarveiðuni í dag, so síggja vit, at sammett við 1974, er bert ein helvt av skipunum, sum framvegis veiða idnadarfisk. Av teimum, sum givnir eru at veiða idnadarfisk, eru flestir lagdir um til fesk- fiskaveiðu, nek:ur eru seld av landinum ella løgd. Hvussu veiðan eftir idnadarfiski fer at verða í framtidini, er ilt at meta um. Krøvini gerast bert strangari. Tey fridadu øk- ini gerast størri og somu- leidis verdur loyvda hjå- veiðan skerd. Um hugsað verður um stovnin av hvítingsbróður og nebba- sild, so er bert spell ikki at sleppa at veiða henda fisk, sum als ikki er ovfiskaður. Bretar gera einki við at veiða hvítingsbróður. so at í tí sokallaða >kassan- um« verður als ikki roynt eftir hvitingsbróður long- ur. Friðingar og ingar eru avmark- neyðugar nú teknikkur og veiðuamboð ar eru blivnir alt ov seint friðaðir, men harmiligt er mitt jolaynski Osbjørn, 11 år: | — Eg ynski mær ein Er heysikrana, sum er drivin vid battari, ti mær dåmar væl at spæla vid einum tilik- um. Sigurð, 8 ár: — Eg vil fegin hava ein bandupptakara. Eg eigi eingi bond, men tað vóni eg, at eg eisini fái, tí mær dámar væl at lurta eftir tónleiki. Jonna, 6 ár: — Eg ynski mær ein dukkugrulvugarð til grátudukkuna, sum eg sjálv keypti fyri pen- ingin, sum eg fekk í fødingardagsgåvu i vår.