leygardagur 23. desember 1978síða 10

Síða 10 sosialurin Tveir dreingir komu var- liga gangandi i månalys- inum oman millum tey ytstu húsini i bygdini, hildu sidan ut eftir ti nått- arfrystu mølini, oman å helluna, at einari litlari vík. Teir vóru báðir sjó- klæddir. Annar bar eina skjáttu á baki og hin tvær árar á økslini. Undir einum lágum kletti, innast í vikini, steðgaðu teir á. Har var eitt loft undir klettinum, so mikið rúmligt, at ein lítil bátur fekk staðið har. Sjógvurin hevði holað hendan skútan út so við og við fyri ævilangari tíð síðani. Landið var hækk- að, síðan sjógvurin hevði útint hetta verk, so at nú stóð bátur tryggur har í skútanum, um tað so var í ringasta vetraruppgangi. Har stóð ein bátur, sum faðir dreingjanna hevði átt, og sum teir vóru slopnir út á flot við í vár og í summar, tá bestu lík- indi vóru. Móðir teirra hevði latið gamla Jákup ætlað teimum um veðrið, hevði sloppið teimum av- stað, tá hesin gamli, upp- lagsti útróðrarmaðurin segði tað sama sum út- varpið. >Heldur gamli Jákup, at tað eru líkindi, at lata teir fara til útróðrar í dag?< kundi hon spyrja hin gamla og ansaði væl eftir, ikki at nevna út- varpið, tí at gamii Jákup helt lítið um veðurspáir. Hann segði, at gamlir sjó- menn hirdu lítið, hvat hasir lærdu segdu. Tá var barometrið frægari, tó tað var illa eftirfarandi — eins og alt hetta nýggja — best mundi roynast, at menn litu á eyguni og royndirnar, jú madur!« Áðrenn Jákup gav nak- að svar, hugdi hann upp í loft, beit á kampin, rendi eyguni í ymsar ættir, snýsti og dró andan djúpt og klóraði sær í skeggin- um. So segði hann tá sum oftast — heldur óskilliga, tí hann var vorðin næstan tannleysur: >Sja, sjú, jú — man tað ikki vera, barnið? Eg haldi, tað átti at verið vandaleyst, Gunnu-skinn- ið.< Men viðhvert kundi hann eisini siga: »U—humm, — einki tori eg at gera av um tað. óreinsetta — nei. eg taki ongar ábyrgslur av tí, at hasin kloddin, har í nordi, Jólagavan Hans Dalsgaard tyddi eftir Gudmund G. Hagalin ikki fer at losa so mikið, at tað verður sjómonnum tínum ovboðið, Gunnu- toppan.« Dreingjunum tokti hetta nógv avgjørt, at hann skuldi kalla móður teirra barn, skinn, órein- setta og toppa, men hatta orðalagið hevði hann við oll, kallaði t.d. sjálvan kommunuformannin >ránskroppurin, sleður- settur« — og sum oftast var vandaleyst at fara eftir tí, sum hann segði um veðrið. Í gjár vóru teir komnir til hansara, har sum hann stóð úti undir vegginum og studdist fram á stavin. Og Torkil hevði spurt hann, bara soleiðis, sum einki skuldi verið: »Hvat líkist tygum á veðrið, Jákup gamli?“ Hann hevði skimast, snýst og sogið inn andan, slept aðrari hondini av stavinum og klórað sær í skegginum: „Sjá, sjú, jú, segði hann so. „Haldi veðrið mátti verið álítandi, ol- mussudýrini. Næstan stilli av norði. Hevði verið lagið manni at flotað út í Hevdadjúpið, ikki meira enn lítil hálvtímaróður við tveimum árum í slík- ari logn, sum í dag. Har dró eg einaferðina upp í bátin einsamallur Torlaksmessudag. Sekk- laðin, skal eg siga tykk- um, av blonkum toski, men nú hevur ikki í mong harrans ár verið livandi kykt at fingið har, tað hava fjandans togararnir gjørt. — Men tað kundi heldur eingin latið smá- dreingir farið so langt út, nú dagurin er so stuttur, hóast ljóst er í veðrinum og ikki av tí kaldasta. Ey, nei, nei, jassar minir.« Sidan høvdu dreingirnir lurtað eftir útvarpinum, og veðurspáin hevði hildið við hinum gamla. Og nú stóðu teir har búnir til útróðrar, løgdu inn í bátin tvey sneri og nakrar fryst- ar sildir, sum teir høvdu fingið í gjár frå íshússtjór- anum. Teir høvdu sagt við hann, at teir ætlaðu at lata mammuna steikja tær. v'ta um tær vóru et- andi enn, aftaná at hava ligið har síðan í summar Tá teir høvdu lagt inn, loystu teir båtin, lyntu og tóku skorðurnar undan og fingu teir hann lagaliga á glid, ti at eitt sindur bratt var oman í fjøruna og teir vóru vanir við at draga, vistu at seta knøini inn undir og halda eftir, so at hann ikki skuldi fara å strok og ikki falla å lidina. Tá teir høvdu fingið båtin oman í sjóvarmálan, løgdu teir lunnarnar niðan frá, flotaðu og løgdu út árar. Tá teir vóru komnir út úr víkini, hildu teir út- eftir, leyst við hevdan har úti á syðru síðu á fjørdin- um. Dreingirnir itu Torkil og Bjarni. Torkil var trettan ár og Bjarni ellivu. Tórstein, faðir teirra, hevði verið formaður á motorbátinum Treysta, ið hevði verið utgjørdur hað- ani úr bygdini. Hann var tiltikin, bæði fyri sjó- mansskap og fiskieydnu, hevði mangan brattan far- ið um vetrarnar, men ong- antíð verið fyri óhappi. Men so eina ferðina í bar- dagaárunum, var Tór- stein farin til útróðrar ein góðveðursdag í juni mán- aða og spurdist ikki aftur. Veðrið var hitt sama, men bátar, sum høvdu verið um somu leiðir, høvdu hoyrt nógv skot, og ein teirra fann linustamp, ið merktur var Treysti. Stampurin var gataður av glødandi kúlusplindrum. Týskur kavbátur hevði beint fyri monnunum við spreingikúlum og sekt Treysta at botni. . Tað var blikalogn, men kortini kendu dreing- irnir sum ískaldan gjóstur um seg, har sum teir róðu út eftir fjorðinum inni í skugga fjallsins. Til vinstru handar var Hevd- in — sum ein svartur heysur á einum risastór- um dýri, sum lá fram á labbarnar, men longur yv- iri á fjerðinum kastaði mánin eins og glitrandi sand niður á sjógvin. Lítli Bjarni leit yvir móti Hevdanum. Haðani hoyrdist trellsligt dun. Tað var eins og dýrið murraði í svevni, og lítli Bjarni krýkti seg í herð- unum. »Rogv ikki so hart«, segði Torkil ráðuliga við bróður sín. >Tú mødir teg út. Eg haldi, tað gongur væl. og vit hava góða tíð. Fiskurin tekur neyvan fyrr enn í lýsingini, kenni eg hann rætt.« Torkil spýtti yvir á sjógv millum tenninar og legði so aft- urat: >Somikið skuldi ein vitað!“ Bjarni segði einki. og Nr. 97 — 23. desember 1978 teir róðu tigandi eina lotu. So segði Torkil hóvliga, men við týðuligum fjáltri á málinum: »Hvat man mamma fara at siga?« »Vituliga verður hon hjartkipt, men tað verður hvussu tað kann.« >Ja—ja, so er hetta roynt<, segði Torkil ráðu- liga og streyk sær um nes- ina við vattabakinum, sum menninir vóru vanir at gera, tá teir stóðu vinnuleysir undir bryggjuhúsunum og tal- aðu um tíðirnar og vinnu- loysið. »Meg droymdi, skal eg siga tær, beint áðrenn eg vaknaði, at eg glímdist við eina gentu. Tað átti at verið fyri veiðu, vildi eg hildið, og tann sum nú kundi komið aftur at landi við sjófest- um báti, gamli! Bjarni rykti andan til sín og stakk úr stað á bekkinum, men hann tagdi sum áður. Nú var so illa vorðið, at tryggingarpeningurin, sum móðir hevði fingið, var uppi; mesti parturin var farin fyri skuld uppá húsini. Fiskaarbeiði hevði einki verið nú í seinastuni. Mamman skyldaði í keyp- felagnum og helt, at hon als ikki kundi biðja um meira har. Hon hevði tal- að við dreingirnar um hetta nú í fyrradagin, sagt við teir, at hon einki gott kundi gera teimum til jóla, teir skuldu íkki vænta sær nakran ser- stakan hegtiðsmat. Men hon væntaði tað av teim- um, at teir tóku tað sum tað nú var. Eftir nýár mundu bátarnir fara at rógva út — og nýtt bráð- frystihús verða tikið í brúk, og tá fekst nógv og væl lønad arbeiði. ... Nú var Torlaksmes- suaftan og so hevði Bjarni funnið uppá, at teir skuldu støkka út i Høvda- djúpið. Í summar høvdu teir viðhvert selt fyri einar tjúgu krónur, og móðir teirra hevði rósað teimum fyri dungan. Men Torkil segði. at tað var hvert sitt, Joansøka og Torlaks- messa. Hetta var bara vit- loysi og barnaskapur av Bjarna, eingin fiskur i Djúpinum og alt veður kundi koma á teir. Men Bjarni hevði hildið seg til tað, sum gamli Jákup hevði so ofta sagt teimum frá um vetrarfiskiskap í Hevdadýpi — og veðrið — tað kundi eisini halda sær um veturin. Hugsa sær, at koma aftur at landi við nokrum hundrað pundum av havtoski! Og endin varð so tann, at Torkil eisini fekk hug at royna tað, við tað, at út- varpið og gamli Jákup søgdu tað sama um veðr- ið. Tað lýsti, tá dreingirnir hildu seg vera komnar út í Høvdadjup. Teir løgdu ár- arnar inn og tóku til snør- ini. Teir hovdu ongantið kastað har áður, og Torkil segði: »Tad er best, at eg skamti dypid fyrst. Tad eigur at vera tretivu— fjøriti favna dypi i sjålv- um Djupinum, men ikki meira enn frå sjey til fjúrtan favnar uppi á ti grunna — mest átjan, her norðan av Bláfelli. Gamli Jákup segði mær frá tí einaferð í heyst<É. Hann loysti av súluni, tók eina sild og skar sær agn, tók so ongulin, sum hann hevði blankað væl kveldið fyri, og egndi. Síðan kastaði hann og lat ræsa at botni. Hann stóð har mitt í bátinum og lat snerið renna igjøgnum krepta hondina, langur og klæntrasligur. Hann var ljósleittur og hevði góðs- ligt yvirbrá. Bjarni sat á toftubekki. Hann var lág- ur og samanrikin, dimm- ari í hári og hørund enn bróðurin, men reinholdað- ur eins og hann. Hann var brúnatyngri og álvarsam- ari í andliti og í eygna- bránum var dulkend glóð, men úr eygum Torkils skein ivrigt ótol. So við eitt helt snørid uppat at renna. »Fjøriti favnar«, segði Torkil. »Mitt i sjålvari kulluni. Hann heimtadi og for sidan at fila. Bjarni legdi seg ut å stokkin og stardi niður i sjogvin, eins og hann vildi fåa sær eyga å fiskin har nidri i dypinum. Torkil filadi og heimtadi til skift- is uttan at verda varur vid nakad livandi og brått kom vónloysisbrá i andlit- i3 å honum. Hann helt fyri. »Eydvitad fåa vit ikki livandi kykt.« »Vit royna at førka okk- um norður i hellingina. Gamli Kolbein segði, at har kundi bragda, um hann ikki kendist niðri í sjálvum djúpinum<. Og Bjarni legði seg afturá og setti føtur í bekk. Torkil dró upp, hugdi at agninum og leit út á sjógv. So segði hann hvattliga: „Hetta man vera nog- mikið. Djúpið er ikki víð- ari enn ein lítil hylur«. Bjarni legði inn og loysti snerið upp, meðan Torkil kastaði. So leit hann at bróðuri sínum og segði fámæltur: >Vit skulu biðja Gud geva okkum fisk, um vit kortini longu hava biðið. bæði í gjårkvøldid og i morgun.« Torkil skeitti yvir at bróðuri sínum, so segði hann lágmæltur. >Tað ger einki at royna tad.« >Tað er einki at royna. Vit skulu bara trúgva tí. at hann gevur okkum fisk- in. Eg ætli mær beint at biðja hann — ikki innan- tanna, men so at tað hoyr- iste. Og lítli Bjarni tók húgvuna av og bað: >Góði Gud gev okkum nú nógvan fisk í dag, so at mamma okkara kann verða hjálpin. Tú ger hetta fyri okkum, um vit kortini ofta hava verið 6- dælir og vidhvørt eisini bannað — ja, og hóast vit hava sníkt okkum til sjós, men tað máttu vit gera, sum tú siálvur veita. Hann steðgaði á, ivandi, so legði hann aftrat: »Vit skulu royna — eg sigi, vit skulu royna, at vera góðir dreingir... Amen!« So setti hann búgvuna aftur á høvdid, egndi seg og kastadi, og Torkil, sum eisini hevði tikið av sær húgvuna og hevði sitið stillur, meðan lítli Bjarni bað, setti nú húgvuna aft- ur á hevdið, heimtaði og fílaði av góðum huga. Hann kendi við tað sama, bregaði við og fór at draga. »Halo, haló!< rópaði hann og veipaði egiliga meðan hann dró. Bjarni knikkaði við hevdinum: »Har sært tú, um tað gjørdi nakað at biðja hann!< Bjarni heimtaði og spurdi so: >Er hann stórur — heldur tú?< »Ja, góðin — bæði vænur og vakstraligur. Hann setur nógv á. — Tað er á tretivu favn- um, hann stendur, hin gamli<... Og Torkil dró tað dýrasta hann var mentur. Fiskurin var herviliga knykkjutur at draga, so Torkil var rodn- aður í andliti, tá hann hevði fingið hann at borði. Hann hugdi út um, fyri at vita hvussu stóð í honum. Jú, hann hevði kjafttikid og væl stóð í honum. Drongurin ripti fongin inn í bátin, tók húgvuna av og rópaði ovfarakátur: »Hurrå fyri ti fyrsta!« Nú var Bjarni eisini farin at draga, so hann ansaði ongum eðrum. Fiskurin setti á, so at hendurnar á hesum lítla vóru ofta líka í tollinum, men hann beit tenninar saman og setti føtur i spenni, og tað endaði við, at fiskurin lá í skutinum, yvirvaksin toskur, væl sterri enn tann fyrsti hjá Torkili. >Her er fiskur sum murra,< segði Torkil og leit av Høvdanum, sum bar upp fyri bygdina. »Bara nú eingin sær okk- um, og teir koma at sleipa okkum inn aftur.« »Vit fara ikki, fyrr enn báturin er ladin,« segði Bjarni og síðkaði brýr. Hann hugdi eitt eygablikk at Torkili, hugsaði seg um og segði síðan lágmæltur líkasum í trúnaði: »Um so er, at onkur sær bát her. man tó eingin hugsa sær, at tað eru vit, sum eru á útróðri. Eg tók skoytur- nar, skal eg siga tær. og krógvaði tær. Tú veit. tær hingu beint innanfyri koksdyrnar. Eg hugsaði, at mamman tá fór at halda, at vit høvdu stolið okkum inn í dalin, sum LE De TTT