leygardagur 23. desember 1978síða 12

Síða 12 sosialurin Nr. 97 — 23. desember 1978 Lærarin segði Osvald vera býttan og tá lærarin visti alt, eftir tað viðfarin sum býttlingur Fyri stuttum kom út skaldsøgan OS- VALD eftir Valdemar Poulsen í Havn. Vit hava hitt Valdemar og prátað við hann um Osvald og ymiskt annað Segan um Osvald, er hon um veruligar hend ingar og persønar? t r S Ss KK nok tað dagliga livid. Allir pers: ir seguni fiktivir, men tað hindrar kortir kki, at saman burður kann gerast við Hevuðspersónurin, Os- vald. var tey fyrstu árini sum øll onnur. Tað var einki óvanligt við hesum dronginum. Men nú kem- i skúla. Tá vísir tað seg. at hann hevur ilt ur hann við at læra at lesa. Hetta er síðst fýrsunum, og brekið it vera orðblind- ur var at kalla ókannað tá. Lærarin dugdi ikki at siggja annað enn, at antin var drongurin latur kanska treiskur afturat, ella býttur; hetta skuldi K lin gera Eftir la DE urslitaleysa segði lærarin rin vera býttan. Og tá lærarin visti alt, varð hann eftir tað viðfarin sum býttlingur. Hetta skerdi møguleikar hansara at vera millum onnur fólk, og hendi tað seg. at hann málbar seg við skili, varð 3 alt ov ofta avskeplað nakað heilt annað kuldi ikki fáa loyvi vera sum hini, ti hann ir jú býttur Tá bókin byrjar, er Osvald vorðin vaksin? — Ja, nú eru vit komin fram til fyrra heimsbar- daga og Osvald er 35 Men steðan er tann sama, hann skal vera býttur. Tað ger sítt til, at hann byrgir seg inni og livir meira í sínum egna hugarheimi. Og hetta er urslitid av, at hann ikki dugdi at lesa og lærarin ikki fataði, at hetta kans- ka var eitt brek, men segði hann at vera býttan. Ber til at fyrigeva læraranum, hann hevði kanska ikki meguleika til at vita betur? — Jú, tað er heldur tað. at hann er óvitandi enn, at hann er óndur. Men har er eitt annað dømi um, at hann er ikki so liðiligur, hann er heldur óstortslig- ur. Har er ein genta. Mál er ikki skapt í hesi gent- uni, men hann vil kortini noyða hana at syngja. So hann hevur óivað verið eitt sindur harðlyntur, kanska eitt sindur stupid- ur og kanska havt eitt sindur av tí disiplinera andanum, sum tá var. — Osvald doyr. Er tað betur fyri hann at doyggja ungur enn at liva víðari undir teimum umsteðum, sum lærarin við dómi sín- um hevur skapt honum? — Ég vil ikki siga, at deyði hansara er neyðug avleiðing av hes- um. Tverturimóti kann eg hugsa mær til, at hann kundi ment seg og kanska lært at lisið, um honum var liv lagað og hann fór til Danmarkar, sum ætl- anin var, og har kom und- nekur ir kønari vegleiding. Longu tá vóru fólk so spakuliga farin undir royndir at hjálpa tílíkum fólki. So eg vil ikki siga, at deyðin var nakar log- iskur endi á støduni hjá Osvaldi. — Er tað Nigga, sum er inni í smiðjuni, tá Osvald doyr? - Tað verður einki sagt um. Eg haldi meg minn- ast, at Osvald helt seg hóma Nigga har úti í myrkrinum og tokuni. Annað veit man ikki, utt- an at hesin sami Nigga so sanniliga ikki var einsa- mallur at gera honum 6- náðir uttanfyri smiðjuna. — Kundi segan um Os- vald eins væl farið fram nú í 1978? — Tað er tað logna við ti, at i dag kunnu serfrød- ingar á hesum øki harmast um, at persónar, sum eru orðblindir, framvegis verða hildnir at vera og skýrdir býttir. Og hetta hendir nú, eftir at tað er prógvað, at hetta brekið at vera orðblindur — at kalla einki nýtist at hava við tervandi vit at gera Kortini er vandi fyri, at orðblind verða søgd at vera býtt og viðfarin sum slík. So tá tað er soleiðis vorðið í dag, so er lætt at fata, at tað var manga ferðir verri fyrr í tíðini, tá man einki visti um hetta brekið. — Er tað fyri at vísa á hetta, at tú skrivaði Os- vald? — Fyri ein part, ja. Men hetta er jú eisini ein skaldsøga, sum fer fram fyri meira enn 60 årum sidani. Og tå hesin drong- urin kemur rættiliga vida um og i fólk úr øllum stættum, og so mangar aðrar hend- ingar fara fram í ymiskum umhvervi, har lesarin fær at hitta so mong onnur og at vita um "teirra viður- skifti — depur, løgin, stuttlig og spennandi, so verður bókin samstundis ein tíðarmynd. samband við- varð hann Tungarbeiði at skriva — Tu ert føddur i 1909 og fyrsta bókin hjá tær kom í 1960. Tú ert tá tilkomin maður, skrivaði tú ikki á tinum ungu árum? Sum skúladrongur og eisini sum hálvvaksin havi eg fingist við at skriva, sum kanska Valdemar Poulsen — Í midøldini høvdu tey hina heilagu inkvisitatiónina, og fólk blivu forfylgd við pínslum og báli. Mangt líknandi fer fram á okkara døgum, men nú mangur ger í teimum ár- unum. Eg skrivaði yrk- ingar, sum fóru burtur so hvert. Men nakrar goymdi eg, sum eg síðani hugdi at, tá eg var rætti- liga tilkomin. Eg kundi síggja, at ætlanin hevði verið góð, men óbúgvið var tað, og ikki nakað, eg vildi geva út. Men tað er eitur tað ikki longur hin heilaga inkvisitatiónin Uppruni jólatræsins Okkara gomlu víkingar fagnaðu hini ljósu tíðini við at drekka seg sansa- leysar og sláa hvenn annan á skallan við gnagaðum kjetbeinum Av øllum hátíðum bera jólini hina sterstu gleðina við sær. og vakrasta jóla- tekinið er hitt friska, og vælpyntaða jólatræið við sínum blaktrandi ljós- um. Siðurin við jólatræn- um er nýggjur í Norðan- londum, men hevur tó eina gamla søgu. Síðan kristindómurin kom fram, hava fólk hildið jól til minnis um Jesu føding, men jólini eru nógv eldri. Tey falla sam- an við hin heidna siðin, tá teir gomlu hildu ljósfest. Hetta var fagnaðarhátið, sólin hevði „snarað sær á<, og nú gekk tað aftur móti ljósari tíðum. Hátíð? Okkara forfedrar vóru ovurkátir. Drykkju- hornini vórðu fylt á trem- ur og temd í tí stóru gildishellini. Teir ótu og drukku, meira enn teir vóru mentir; teir slóu hvenn annan í skallan við gnagaðum beinum — teir vóru kátir sum á ongum sinni áður. Upprunin til orðið jól er ikki lættur at fáa greiðu á, men hildið verður, at tað kemur av fornnorrøna orð- inum »ylir« — á gotiskum »juleis« — nakað gott og glediligt. Hetta samsvarar væl vid tey heidnu jólini. Hetta var fest fyri ljósin- um og ti, sum grør — symbolir, sum seinri verða gjørd livandi vid jólatræn- um. Ljósini vóru tekin um sigur menniskjunnar yvir myrkrinum og hitt grøna træið tekin um allan gróð- ur. Í dag avmyndar jóla- træið lívið — hitt æviga lívið. Jólatræið í Kina Elstu frágreiðingarnar um nakað, ið minnir um jólatræið koma úr Kina. Í árinum 247 f. Kr. varð eitt træ sett upp á keisara- plássinum í Peking. pynt- að við blómum og 100 lyktum. Ja, longu áðrenn hetta hendi, varð eitt slíkt træ sett upp á einum fjallatoppi — og í frá- greiðingini verður sagt, at lyktirnar á trænum lýstu sterkari enn bæði sól og máni. Eitt sindur seinri, ár 163 f. Kr. varð gamli nýggjársdagur, kalend- arafes:in, av praktiskum grundum fluttur frá fyrsta mars til 1. januar. Trælir- nir fingu fri, tey ótu og drukku og spældu. Til æru fyri gudin Saturnus, sum hevði lært menniskj- uni at dyrka jørdina og syrgdi fyri øllum gróðri, pyntadu tey heimini vid ljósum og i rúgvuvis av grenum plantum. Skilnaðurin millum ljós og myrkur, millum summ- arsins gróður og berliga veturin, tá alt í náttúruni lá deytt, hevur allar dagar sett sín dám á manna- lyndið — ikki minst í teirri tíðini, tá fólk vóru á trem- ur av yvirtrúgv. Í Norðanlondunum gjørdu teir nógv burtur úr at verja seg ímóti teimum óndu maktunum og tryggja sær eitt gott ár við trivna fyri fólk og fæ. Tilfarið var í fyrsta lagi ljós og gróður. Ljós vórðu tendrað í stovunum, og á gólvið stroyddu teir hálm greinar o.t. Nær jólini gjørdust ein kristin hátíð í Norðan- londum, veit ein ikki við vissu, Norski kongurin Hákun Aðalsteinsfostur, sum var feddur í árinum 929, og gjørdi miseydnada roynd at kristna norska folkid, royndi eisini at geva heidnu festini meira ålvarsligan dåm, men eis- ini hetta miseydnadist. Eisini eftir at kristin- dómurin var komin til Norðanlondini helt av- gudadyrkanin áfram, og yvirtrúgvin tók til heldur enn at minka. Tá kristin jól at enda vunnu fram í Norðanlondum, fylgdu nógvir av teimum heidnu siðunum vid håtidarhald- inum, tó á annan hátt enn frammanundan. Eitt barnsligt páfund Jólatræið kemur úr Týsklandi. Tað verður fyrstu ferð umrett í 1642 av prestinum John Kon- rad í Strasbourg, sum tá var týskur ríkisstaður. Hesin kirkjuligi harri var alt annað enn glaður fyri jólatræið. Hann skrivar m.a.: >Uppi í býttleikunum, fólk havast at um jólini meira enn Guds orði, er hitt sokallaða jóla- ella granntræið. sum tey Framhald á síðu 15 4