leygardagur 20. januar 1979síða 9

þ dnaðurin í Føroyum I Stórur skeivleiki er í útbyggingini — og valmeguleikarnir til ymisk arbeiði í flestu FYRI STUTTUM varð eitt álit um støðuna hjá ídnaðinum í Føroyum latið landsstýrinum. Tað er ein nevnd sett av landsstýrinum og um- boð fyri vinnulívið í Føroyum, sum hevur gjørt hetta fyrsta någreiniliga álitið um ídnaðin her á landi. SOSIALURIN FER í hesum og teim- um komandi bløðunum at lýsa stød- una hjá ídnaði okkara við álitinum sum grundarlag. Vit fara at prenta brot úr álitinum, sum er uppá meira enn 200 síður. TAÐ ER VÓN okkara, at vit í hesum ídnaðarískoytum kunnu skapa grundarlag fyri einum veruligum tjaki. TAÐ HEVUR stóran týdning, at teir einstøku borgararnir í samfelagnum kunnu taka stóðu og koma við við- merkingum til ta útbygging av ídn- aðinum, sum ein nevnd er komin fram til. ÁLITIÐ UMFATAR tilsamans 11 kapitul um ídnaðin í Føroyum. Har- umframt eru skjøl, tað eru løgtings- lógir, viðtøkur og reglugerðir, sum hava tilknýti til ídnaðin, og síðst í álitinum eru viðmerkingar frá sjálv- ari umboðsnevndini, sum varð sett í samband við at hetta álitið skuldi gerast. TEY YMSU målsøkini í ålitinum eru hesi: 1) Ídnaðurin sum lið i samfelagsbú- skapinum, 2) Fyritreytir fyri ídnaðar- útbygging, 3) Landsyvirlit — stødan í dag, 4) Figgjan, studningsveitan og skattapolitikur, 5) Eginpeningur, 6) Málsviðgerð av prosjektum, 7) Hjålpartænasta, 8) Sóla og markn- adarføring, 9) Útbúgving og 10) Framtaksleiðir. økjum litlir I ti ålitinum, sum er gjørt um idnadin i Føroyum, er eisini ein virkisteljing og virkisskråseting av før- oyska vinnulivinum. Tað eru teir bådir verkfrøding- arnir, Ola-Svenn Nolsøe og Jåkup Magnussen, sum hava stadid fyri hes- um arbeidi. Skråsett eru 535 virkir innan idnað, handverk- og tænastufyritøkur, og heildarsøla teirra er um- umleið 730 mill. kr. Å hesum virkjum ar- beiða umleið 3300 mann- fólk og 900 konufólk, men eru her ikki tikin við sjálv- stødug vinnurøkjandi, sum við hvert arbeiða inn- an handverk og við hvert rógva út, eru til skips o.s.fr. Talið av hesum er torfert at meta um, men út frá teimum listum, sum eru afturkomnir frá kom- mununum, meta vit teir til einar 100 mans. Av teimum 730 mill. kr. hava tey 17 vanligu flaka- virkini eina samlaða selu upp á umleið 250 mill. kr. við 1200 arbeiðsfólkum, 600 mannfólk, 600 konu- fólk. T.v.s. flakavirkini hava umleið 33% av saml- aðari selu, 28% av ar- beiðsfólkunum, 18% av mannfólkunum, 63% av konufólkunum. Afturat flakavirkjunum eru 4 onnur stór virkir, sum skara framúr í um- setningi og fólki í arbeiði: Havsbrún, Skála Skipa- smiðja, Tórshavnar Skipasmiðja og Pihl og Sen við einari samlaðari selu upp á umleið 150 mill. kr. og umleið 550 fólk í arbeiði. Stersta talið av virkjum er innan handverk, serliga húsasmiðir og snikkarar, ið tilsamans geva umleið 30% av samlaða talinum. Umleið 70% av virkj- unum í Feroyum hava minni enn 5 fólk í arbeiði, meðan umleið 60% av ar- beiðsfólkinum arbeiðir á virkjum við meira enn 20 fólkum. Í øllum økjum eru flest 2—4 manns fyritøkur, uttan í Vágoynni, Sand- oynni og Suðuroy, har flestu virkini eru 1-mans fyritøkur. Nidurstøda Ursliti3 av skråsetingini visir, at vanligu flakavirk- ini hava umleið 30% av samlaða seluvirðinum og arbeiðsfólkinum á teimum virkjum, sum kanningin fevnir um. Saman við fýra eðrum stórvirkjum ar- beiða umleið 40% av fólk- inum á hesum virkjum, og seluvirðið er umleið 55% av allari seluni. Vert er at leggja til merkis, at 63% av kvinn- unum í vinnu innan ídnað arbeiða á flakavirkjum. Fiskiidnaður er stersta vinna í ellum økjum uttan Suðurstreymoy, meðan mest framkomna ekið inn- an ídnað er Suðureyst- uroy. Undantikið Klaks- vík, Suðureysturoy og Suðurstreymoy hevur einki eki idnað av stórveg- is týdningi uttan fiskiidn- að. Skeivleikin í útbygg- ingini er stórur, og val- meguleikarnir til ymisk arbeiði í flestu økjum lítil, og má hetta vera útgangs- steðið fyri framtíðar idn- aðarútbygging, har miðað verður ímóti, at all eki mennast, men at tey til- afturskomnu økini menn- ast skjótari enn hini. Samlaði umsetningurin í 1976 Fólkatal 21/12 -76 Oki Norðoyggjar 5679 Eysturoy-suður 7.726 Eysturoy-norð 1.193 Streymoy-norð 3.221 13.595 Vågoy 2,771 Sandoy 1.688 Suduroy 5.702 41.575 Streymoy-sudur Føroyar ialt: 2,9 11,0 7,7 16,6 32,7 42,0 6,7 12,3 4,1 10,2 7 13, 36,9 100 — 335,1 Fiskiidnadur % mill. kr. % 13,7 64,9 19,4 18,6 141,2 42,1 C Ídnaður mill. kr. % mill. kr. 20,3 14,5 831,7 59,9 ; 4,8 2.9 39,0 8,1 0,9 5,1 140,4 Hand. og tæn. % mill. kr. 12,2 116,9 16,1 242,8 0,7 NO NO — = =) i N (35,2) WDR NU G DN oo Q0 =) =) <=) Við fiskiidnad skilst her: flakavirkir, fiskamjølsvirkir, skeljavirkir, knettavirkir, roykivirkir og fiskaaling. Við ídnað skilst her: allur beinleiðis framleiðandi idnadur (undantikið fiskiidnadur), sum t.d. ny- bygningar í skipasmiðjum, seriuframleiðsla á snikkara- og maskinverksteðum, termorútavirki, tog- og snørisvirki o.s.fr. Vid handverkara- og tænastufyritøkur skilst her: Oll skrásett virki, ið ikki koma undir 1. og 2., t.d. bilverkstød, elektrikarar, húsasmiðir, målarar o.s.fr. Menningarstova setast á stovn Eiga at stuðla byggiidnaðinum Smáidnaður og bygdamenning Sterkt øl bryggjast i Føroyum