leygardagur 20. januar 1979síða 10

Síða 10 Nr. 5 — 20. januar 1979 Menningarstova setast á stovn Skal vera grundarlag undir eini víðari útbygging av idnadinum í Føroyum Skal føroyski idnadurin hava somu møgu- leikar sum grannalond okkara er neydugt at seta å stovn eina Menningarstovu. Henda stova skal m.a. virka fyri øktum virkismeguleikum og skráseta allar láni- umsóknir til almennar grunnar viðvíkjandi idnadarvirkjum. Hetta er ein av niðursteðunum hjá hevur gjert eitt álit um feroyska idnadin Feroya landsstýri gjerdi seint á sumri 1977 av at seta eina starvsnevnd til at kanna viðurskiftini hjá idnadinum í Feroyum. Viðurskiftini hjá oyska idnaðinum hava ikki verið serstakliga kannað, síðani Menning- argrunnurin varð settur á stovn í 1973, og ynskti landsstýrið nú at fáa eitt yvirlit yvir, hvussu tey tiltøk, ið gjerd vóru, høvdu ávirkað idnadar- menningina, og i hvønn mun tey tiltøk, ið framd vórðu, tykjast hollur stuðul undir framtíðar menning og útbygging av føroyska idnadinum ella um neyðugt var vid broyt- ingum og tillagingum til tess at stimbra idnadarut- byggingina. før- Vinnulivid vid Til at vera bindilið millum starvsnevndina og idnaðin varð vald ein umboðs- nevnd fyri vinnulívið, sum skuldi tryggja. at starvs- nevndin fekk tað tilfar og vegleiðingar, sum tervur varð á. Tey målsøki, starvs- nevndini vordu åløgd at viðgera, vóru: 1. Skráseting/virkis- teljan. 2. Landsyvirlit yvir idnadarutbyggingina og tilmæli um åbøtur til møguligar skeivleikar i út- byggingini. 3. Viðgerð av tí skipan, sum idnadurin arbeiðir undir í dag og tilmæli um meguligar ábetur. 4. Viðgerð av figgjar- viðurskiftunum hjá idn- aðinum og tilmæli um meguligar ábetur og sam- skipan av fíggjanini, har dentur eisini verður lagd- ur á eina metan av terv- andi stuðuli til útbygg- ingar. Viðmerkt varð, at kanningin ikki skuldi fevna um vanlig fiskavirk- ir og skipafiggjan. Landsstýrið helt tað vera gagnligt við eini lýs- ing av umsteðunum hjá idnaðinum, serstakliga viðvíkjandi figgjan og út- bygging til tess at fáa eitt grundarlag til at meta um, hverjar leiðir ið gongdar vóru til at menna foroysk- an idnað. Málið var meira átroðkandi enn áður, ti nú var greitt, at fiskivinnan fór at verða skerd á åvis- um leiðum, og ilt var ná- greiniliga at meta um ta á- virkan, henda skerjing fer at hava á tað foroyska samfelagið. Sum steði undir eini metan av idn- aðarútbyggingini varð neyðugt við eini skrásetan og virkisteljan, og álegði landsstýrið starvsnevnd- ini at skipa fyri, at hetta arbeiðið varð gjørt skjót- ast gjørligt. Landsstýrið ynskti eis- ini, at viðgerðin av figgj- anini skuldi umfata megu- leikarnar fyri og tervin á eini factoring-skipan sum part av rakstrarfiggjanini til idnadin. Nevndir Í starvsnevndina valdi landsstýrið: Tórmóð Dahl, idnaðarráðgevara, Guttorm Djurhuus, verk- frøding, Trygva Johan- sen, fulltrúa, Arna K. Ol- sen, statsaut. grannskoð- ara, Olaf Olsen. stjóra. Nevndin varð skipað við Arna K. Olsen sum formanni og Guttormi Djurhuus sum skrivara. Umboðsnevndin var umboðað av hesum felog- um og stovnum: Feroya Handilsskúli, Føroya Arbeiðarafelag, Havnar Arbeiðsmanna- og kvinnufelag, Tekniski Skúlin í Tórshavn, Tekn- iski Skúlin í Klaksvík, Bóndafelagið, Feroya Ídnaðarfelag, Feroya Handverksmeistarafelag, Føroya Handverkara- felag, Føroya Handverks- meistarafelag, Klaksvikar Arbeiðsmannafelag. Trivnað og menning Í álitinum verður sagt, at idnadarutbyggingin eigur at vera eitt lið í at skapa trivnað og menning, og ti ikki bert ein táttur, ið skal takast upp, tí vinnumegu- leikarnir á havinum verða skerdir. Ídnaðarmenning- in hendir valla av sær sjálvari, men krevur al- mennan stuðul. Víst verður eisini á, at skal tilgongdin av ar- beiðsmegi og kapitali til idnadin økjast, má til- gongdin til aðrar vinnur gerast tilsvarandi minni. Tó kann nakað av til- gongdini av kapitali inn- flytast, men bæði at inn- flyta arbeiðsmegi og kapi- tal er óskynsamt. Ein skynsamur idnad- arpolitikkur eigur fyrst og fremst at umfata megin- reglur fyri stuðulsleiðir, men eigur samstundis at gera meguleika fyri serlig- um almennum stuðli í ser- støkum forum, t.d. fyri at tryggja eina skynsama bygdamenning. Tann stuðul, sum vinnan fær í eðrum londum, m.a. í út- so er, at tann figgjarorka, sum er, kann kanaliserast til idnaðin. Vert er at leggja til merkis, at sum stødan er í dag, tæna iløgur á landi samfelagsins áhugamál- um betur enn iløgur skipum, um so er, at dent ur verður lagdur á yrkis- valmeguleikar, sparing av orku og betri nýtslu av tøka peninginum til iløg- ur. Skal ein idnadarit- bygging fremjast, eiga toll- og arbeiðsmarknað- arviðurskiftini at verða lagað eftir tí tervi, út- byggingin krevur. Úrslitið av tí skráseting og virkisteljing, ið gjørd ernes Realkredit yvirtekur grundfiggjanina av hesum virkjum. Ansast má eftir, at Idnadargrunnurin og Menningargrunnurin fåa útvegað nóg mikið av pen ingi til at nekta figgjarliga torvin, ið tyk- ist at vera. Vist verður á, at trupult er hjá nýstovn- aðum virkjum at fáa rakstrarfiggjan, og er tað helst neyðugt við broyt- ingum í Menningargrunn- inum hesum viðvíkjandi. Mælt verður eisini til at kanna meguleikarnar hjá Menningargrunninum at umsita eina »factorings- skipan«, ti grundarlag tann Menningarstova setast å stovn fyri at fåa idnadarhjolini at mala av ålvara jadarabyum, ger tað eisini neyðugt at geva foroysku vinnuni kappingarfør kor. Fyritreytir Um fyritreytirnar fyri idn- aðarútbygging verður víst á, at ein ídnaðarútbygg- ing krevur væl útbúgvið fólk og fysiska planlegg- ing av basisílegum. Vist verður eisini á, at råevni og orka eru tørvandi fyri- treytir, tá talan er um menning av idnadi í Før- oyum, og at tað hvat marknaðarviðurskiftun- um viðvíkur er so háttað, at trupult er at finna virk- isgreinir, sum eru kapp- ingarførar úteftir. Figgjarliga grundarlag- ið harafturimóti fyri menning av idnadinum tykist rættiliga gott, um varð, vísir, at ójavni er í útbyggingini, og av stór- økjum eru tað bert Klaks- vík, Suðureysturoy og Suðurstreym, ið hava ídnað av týdningi. Eisini sæst, at valmeguleikarnir til ymisk arbeiði æru lítlir, men er hetta serstakliga sjónskt viðvíkjandi ar- beiði til kvinnur. Figgjan Nevndin viðger eisini figgjarmøguleikarnar fyri idnadin. Vist verður á, at møguleikarnir fyri figgjan (stuðuli og láni) eru rúmir, eisini samanborið við grannalond okkara. Tó eru møguleikarnir fyri at útvega góða 1. prioritets- figgjan til flakavirkir ikki teir bestu, og mælt verður til at umhugsa, at Færø- tykist ikki at vera fyri einum føroyskum »factor- ingsfelag«, sum kann bera seg. Skattur Skattavidurskiftini hjå føroyska idnadinum eru eisini vidgjørd i ålitinum. Mælt verdur til at gera broytingar i fyrsta lagi fyri at javnstilla skatt- ingina her á landi við skattingina í grannalond- um okkara, í ødrum lagi fyri at javnstilla skatting- ina av iløgunum í ídnað vid skattingina av ílogum í skip. Nomið verður eisini við tørvin á eginpeningi og krovini til eginpening. Hóast trupult tykist at vera at útvega eginpen- ing, verður í álitinum ikki mælt til at lækka hesi krøv. Mælt verður í staðin til at geva Menningar- grunninum heimild í ser- støkum førum at seta eg- inpening í smærri virkir upp til 45% afturat ti eg inpeningi, ið kravdur verður av Stovnarunum, soleiðis at virkið kann keypa henda eginpening aftur eftir nærri ásettum reglum. Hildið verður, at spari- kassalógin fyri Feroyar átti at verið broytt soleið- is, at teir meguleikar, ið grunnarnir hjá donsku sparikassunum geva, eis- ini koma at vera til steðar fyri Feroyar. Mælt verður eisini til, at tap av parta- brøvum og kammandit- pertum kunnu dragast frá skattskyldugu inntekuni. Menningarstova Síðani kemur nevndin eis- ini inn á almennu umsit- ingina viðvíkjandi idnad- armálum. Her verður til- mæli gjørt um, at virki Búskaparráðsins »at virka fyri øktum virkismegu- leikum< verður flutt til eina nýggja Menningar- stovu, og at Búskaparráð- ið framyvir bert skal geva tilmæli í serstøkum mál- um (sjá reglugerð, grein 3). Annars verða hesi um- mælir gjørd av Menning- arstovuni, sum eisini skal skráseta allar lánium- sóknir til almennar grunn- ar viðvíkjandi idnadar- virkjum. Um virki Idnadarstov- unnar og tervin fyri ráð- geving verður víst á, at tervurin fyri ráðgeving er stórur, og at Idnadarfel- agnum — helst ikki kann nøkta tervin fyri rådgev- ing viðvíkjandi nýggjum virkishugskotum, og mælt verður ti til at seta á stovn eina Menningar- stovu sum grundarlag undir eini víðari idnaðar- útbygging. Víst verður til, at all grannalond okk- ara hava Menningarstov- ur. Skal føroyski idnadurin hava somu meguleikar sum grannalond okkara, er neyðugt at seta á stovn hesa stovu. Idnadarstov- an skal so framyvir nøkta åhugamål Idnadarfelags- ins burturav. Søla Søla og marknadarføring verda eisini någreiniliga vidgjørd i ålitinum. So torført tað í nógvum før- um tykist hava gingið før- oyskum idnadarvirkjum at komið inn á heima- >