mikudagur 21. mars 1979síða 7

Nr. 22 — 21. mars 1979 sosialurin Síða 7 "= hesar flokkar longur. Her er talan um svart og hvítt, fullkomiliga ólíkar flokk- ar, ein humanur og annar sum ikki sær menniskjað fyri peningum. Annar Milton Freidmann flokk- ur, og hin javnadarflokk- ur, sum í hvussu so er átti at skeitt eitt sindur eftir menniskjanum í samfel- agnum. Tá vit so lesa hesi blød- ini, annað sum loypur á einstaklingar og forfylgir eðrvísi hugsandi, hitt sum verji fyri tey mest einføldu mannarættindi, so fær ein uppfatan av, at her er talan um heilt ymiskar síður í føroyskum poli- tikki. Mótstríðandi hug- sjónir og lívsuppfatanir, sum illa kunnu sameinast. Ti Breckmann hevur ferð eftir ferð fingið álitis- váttanir frá flokki sínum. So vit mugu ganga út frá, at hann og Dagblaðið um- boða hugsjónir fólka- floksins; persónsforfylg- ilsi, pengaposapolitikkur, hegravending osfr. Og vit mugu eisini halda at Sosi- alurin stendur fyri hug- sjónum javnaðarfloks- ins: humanitet, javnað, brødralag, mannarættindi o.s.fr. Sum eg dugi at meta, kunnu Sosialurin og Dag- blaðið ikki hava nakað fel- ags, tey eru andsteðingar. Men hóast tað arbeiða fólkaflokkurin og javnað- arflokkurin = saman í stjórn. Um tað veruliga er so, at hesir flokkar við so ólíkum hugsjónum kunnu sita við sama borð og ar- beiða saman, so er eingin meining við parlamentar- ismuni, so kunnu teir mest ólíku flokkarnir sam- arbeiða, ytsta hegra og ytsta vinstra, og tað kann illa vera nekur meining í at velja javnaðarflokk ella fólkaflokk, um tað bara merkir at ein atkveða til annan merkir atkveða til eitt samarbeiði millum hesar so ólíku flokkar. Ikki haldi eg at fólk, sum setur kross við javnaðar- listan meinar hetta sum eina álitisváttan til sam- vinnu við Ola Breckmann og hansara hugsjónir. Men tað visir seg at hetta gerst úrslitið. Er tað hetta, vilja? Ella eru flokkarnir nú veruliga soleiðis, at teir kunnu arbeiða saman, og brúka bleðini bara sum »bøtuflakar« fyri hetta undarliga samarbeiði? Kann Oli Jacobsen sum tingmaður luttaka í einum poliiskum samarbeiði við Øla Breckmann og tí flokki sum gevur honum álitisváttan ferð eftir ferð, so er okkurt sum eg ikki skilji. Hvat um Karl Lieb- knecht fór í stjórn saman við Adolfi í 30-unum? Hevdi slíkt verið hugs- andi? Ikki ti eg fari at siga at fólkaflokkurin er fasc- istiskur, tað er hann ikki í letuni, tað hevði verið at fingið inflatión í fascismu- hugtakið, men ikki kann eg skilja at tað ber til at hava stjórnarsamarbeiði millum ein javnaðarflokk og so nakað sovorðið sum fólkaflokkin. Tað kundi mint um at Sosialurin og Dagblaðið tóku seg saman um eitt felags blað. Við felags hugsjónum. Hevði tað verið meguligt? Tað ber til at siga alt meguligt ilt um sambandsflokkin og Dimmalætting, og har taki eg undir við Sosialin- um í ellum atfinningum tann vegin, men spurn- ingurin er um ikki flokkur Sosialsins er í samarbeiði við ein flokk, sum er meiri hegravendur og óhugna- ligur enn sambandsflokk- urin, og menn, sum eru meir óhugnaligir enn Pauli Ellefsen. So eg haldi at tit áttu at endurskoða hatta samar- beiðið við flokk Dagblaðs- ins, ti eftir blødunum at dema er onki sum er felags tykkara = millum; um flokkarnir kunnu samar- beiða, so eru blødini ikki umboð fyri flokkarnar. Vist er, at fólkaflokkurin hevur givið Breckmann mong riddarasleg, so har má vera okkurt galið í sambandinum millum praktiska politikk javnað- aðarfloksins og so tær hugsjónir sum koma fram í Sosialinum. Heldur sita í andsteðu enn samarbeiða við ein flokk sum fólkaflokkin. javnaðarveljarar D. H. Zimsen Øl og sodavatnskassar vid tomum fløskum Sagt verður frá, at vit bert taka ímóti gl og sodavatnskassum við tómum fløskum mikudag og hós- dag. P/F Skipafelag Føroyar Sr TAD BYR EITT BEIST I OKKUM ØLLUM Ja, tað er nettupp, hvat ið tað ger. Tað hendir seg stundum at vituggið brýt- ur út og gongur við ong- um tjóðri, og tað er ikki smávegis, tað kann gera úm seg, meðan tað gongur leyst. Lukkutið fyri okk- um eru vit oftast fer fyri at hava tað bundið á bás- inum. Men hesa seinastu tíðina er farið at bila, haldi eg. Mær kemur fyri, at vit eru óskettin. Hvat bagir? Hví hava fólk hesi sein- astu árini verið so spent upp á at víst ranguna á sær? Hví er alt so uppi á gosi? Er feringurin virki- liga so rótleysur og lítið at sær komin, at hann letur seg øsa upp og lumpa av hesum »religiøsu« og »politisku« sáðmonnunum í angist og ótta? Ja, tað er líkt til. Men tað var nú okkurt annað eg skuldi skriva um. Í Sosialinum nr. 16 skrivar rithevundurin Óli Dahl grein og tekur eina- staðni soleiðis til: >So skrivar Rithev- undafelagi3 um pressu- frælsi. Jú, pressufrælsi valdast, men hjá hesum felag er einki ófert. Tað gav at bíta, tá tað kallaði mentamálaráðharra landsstýrisins fyri skoyni- sopp. Ja, so lágt ríður hetta felag, sum rópar upp á frælsi.« Hann er sekur, ið at sær tekur, og tað ska! við- gangast, at undirritaði kendi seg raktan við lít, tí eg visti, at hann sipaði til eina grein, eg skrivaði fyri skjótt tiggju árum síðani. Eg fór straks at leita eftir henni og setti meg at lesa ikki sert hjartkiptur. Um eg nú hevði kallað sjálv- stýrismannin í menta- málaráðnum við hasum ljóta navninum, var eg eitt búrbeist og hevði einki annað uppiborið enn skamm og last. Greinin æt >Válgarsbit- in«, og søgan er henda heilt stutt. Rithevundafelag Fer- oya arbeiðir m.a. fyri at betra korini hjá skrivandi fólki i Føroyum. Illa hevur gingist, tey eru ongantíð so ring sum í dag. Men nevndin hevur roynt. Stundum dúgliga. Og hon royndi í fyrstuni við góð- um treysti. Ei dáni í. Allir flokkar á tingi hava á skránni hjá sær eina grein, ið sigur seg nettupp vilja taka sær av hesum. Summir hava tað sanni- liga á sínum samgongu- skjølum. Og man tað vera nakað dulsmál, at ið hvussu er sjálvstýris- flokkarnir elska „okkara dýrasta arv< líka nógv sum sjálvan seg. Og ikki bara í hátíðarstundum, sum Regin Dahl vil vera við, men altid. Var tað legið Rithev- undafelagið fór til verka við góðum treysti? Okkurt mátti gerast fyri rithev- undarnar. Men ikki bara teir. Eisini fyri bókaút- gávuna. Hon fór ongantíð at kunna bera seg í einum so fámentum landi. Og hvar aðrastaðni var at fara enn til tað almenna? Vit fóru til teirra við góð- ari samvitsku ikki minst tí, at vit vistu, at teir sóu tað sum eina stóra upp- gávu at hjálpa okkum í hesum máli. Sjálvstýrisflokkurin hevur mestsum alla tíðina í heimastýristíðini havt mentamálaráðið um hendi, hann var grógvin fastur í sessin sum steina- mosi. Rithevundafelagið vildi sum rimiligt er fáa teir í tal, men tað vísti seg at vera vónleyst. Vit skrivadu. Vit ringdu. Gingu upp á dyrnar. Skrivaðu og ringdu aftur. Í áratal, nær sagt í ár- tíggjund. Tað var, sum vóru teir als ikki til. Teir vóru og vóru ikki nett sum í einum av ræðusegunum hjá Kafka. Teir vendu okkum bókstavliga »reyv«, sum Svenning tók til um tad seinast fast- gróna umboð teirra, ið sett var at rekja dýrasta arvin. Ti var tað, undirritaði einaferðina í eini grein rak framundir, at alt hetta kanska komst av, at teir dugdu ikki at skriva. Og sanniliga, at raknaði ikki skyldmaðurin Marius við í Tingakrossi, helst fyri at prógva, at teir andu enn, at teir dugdu eitt sindur at skriva, og at teir hóast alt ikki høvdu gloymt okkara dýrasta arv. Ikki heilt ið hvussu er. Greinin stutt. Bara nakrar linjur. Har stóð m.a.: »Mentamålarådharrin kundi havt gjørt sum Funningsbóndin á sinni og tveitt teimum ein feit- an válgarsbita, so kanska teir tagdu eina letu...< Ti æt mín næsta grein Válgarsbitin. Eg havi nú sitið og lisið hana igjøgn- um og haldi sjálvur, at hon er heilt skemtiliga skrivað í stødum, men — rætt skal vera rætt — beistið hevur verið hvass- orðað í sínari ákæru. Og tað iðri eg meg als ikki um satt at siga, ti hvussu ofta hevur man ikki hoyrt, at tað ikki bara er ein rættur men ein skylda at tala at tá ið stjórnarmenn ár eftir ár fáa loyvi til at sita sum var fáar ífylla og kjerneyt á einum sessi, sum í hesum feri skal handfara okkara dýr- asta arv. (Líkt er til, at fólka- flokkurin ætlar at halda fram við hesari traditión sjálvstýrisfloksins. Tað mátti verið tað seinasta, man her í verðini fór at apa sær eftir. Kanska hevði verið best at latið sambandið sloppið fram- at. Teir hevdu kanska gjørt okkurt. Um íkki annað so av berari beist- aktigheit). Ná, men hvussu eg lesi greinina igjøgnum, dugi eg ikki at síggja, at eg skal hava kallað ein mentamálaráðharra við hasum ljóta navninum, soleiðis sum Óli vil vera við. Eg skal prenta greinabrotið her fyri at vita, um lesarin kanska fær eyga á tað: »Og so koma vit til válgarsbitan hjá funn- ingsbóndanum. Undirrit- aði kann ikki svara fyri onnur, men tað skal hann svara fyri seg, at skuldi tað býttisliga og látur- verda hent, at hann fekk slongdan ein »vålgars- bita« til uggilsi frá hesum mentamálaráði, ið ikki er nakað mentamålaråd, so skal hann forvissa Tinga- kross um, at sjálvstýris- flokkurin (fyri at siga tað so tætt, at eingin mis- skiljing skal vera) skal fáa hann sendandi við post- ávísing til skoynisopp.« Hatta var so tað. Fyri nekrum árum sið- ani skrivaði undirritaði eitt essay um tað at vera skrivandi menniskja og tók einastaðni soleiðis til: „Ein av mínum, lat meg siga, mest skakandi royndum sum skrivandi menniskja skuldi verða tann, at fólk, tey — fáu — sum lesa, lesa alt ov ofta við botni fyri eygunum og síggja bara tað í einum teksti, sum tey fegin vilja síggja. Og tað er líkt til, at fólk yvirhevur lesa við einum óndum vilja. 1ð hvussu er so leingi, tú ert á lívi. Spyr meg ikki hví? Eg skal geva eitt litið. men ungt dømi um hetta. É Og so kom eg við døm- inum, einum teksti upp á 45 orð, og greiddi frá hvussu ilt fólk høvdu við at fáa seg til at skilja hesi fáu orð. Og fyri stuttum sá eg eitt annað demi um hetta sama. Tað var her í Sosi- alinum. Ein, ið rópar seg KTIppI< hevði stutta við merking til stutta grein hjá undirritaða. Til hesa viðmerking er lítið annað at siga enn, at tað skal ein stálsettur illvilji til og ein góð heilsa at mistýða nøk- ur fá orð so grovt. Eg havi sagt tað fyrr, men lat tað verða uppafturtikið, at lesarabrev við dulnevni undir kunnu ikki vera skrivað av eðrum enn hin- um versta, og tað ólukku- dýrið kann sum kunnugt ikki lata annan enn beistið i sær fera pennin. Ti er tað tantaleyst at svara honum aftur. At svara aftur! Ja, lat meg skriva nek- ur orð um tað, áðrenn vit gevast. Tað sigst um Jupiter, at hann hevði órætt, tí at hann var vreiður, og øll vita vit, at orðið, ið talað er, vendir ikki aftur. Sama er at siga um dómin, sum feldur verður yvir teg. Hvussu órættvísur hann er, hann vaskast ikki av- aftur. Rithevundafelagið hev- ur fingið manga ótýdliga skoluna oman yvir sítt arma kroppsskinn. Eg kann forvissa lesaran um — sjálvt um eg veit, at tað nyttar so lítið — at tær allarflestu av hesum skolunum hava verið órættvísar. Tær hava einki samband havt við veruleikan. Hon sjálv, illabarnið hjá okkum, hevur verið heilt beistaktig. Meðan undirritaði sat sum for- maður, sendi hann henni eitt lítið svar, als ikki skemtiligt tíansheldur hvassorðað, tverturímóti so pent og mjúkt á málin- um, at blaðstjórin hevur ikki viljað trúð upp á tað. Ákærir og pástandir við ongum hepi í grimdust tvífalt á. Har gjørdist einki. Tað var nyttuleyst at svara aftur. Vit vóru nekur beist og hevdu mestsum einarætt upp á allan djevulskap. Vit vóru eitt nú líka ringir sum teir í Kreml, og tað skal við- gangast, at stórt verri fært tú illa verið. Tað illa sáðið er sáað, nú er farið at grógva, og tað gerst einki við tað sjálvt í hesum kristiliga og hegtmentaða landi. At svara aftur er tað sama sum at taða uppaftur bet- ur tann ónda viljan. Fólk eru bangin. Tey eru full a angist. Hon liggur í tíðin og ikki minst fólki, ið er so avbyrgt og so heimfeðisligt sum okk ara. Skilaleysir >politisk emu" ir« og »religiøsir« sáð menn válka sær hes angist og benytta sær eir- indaleyst av henni. Skila leysir sáðmenn, sum einki skilja av fi sku muruni og her eru teir, id tyda Wernstrøm, iroknadir. Tad skal næstan einki til at leypa ødi í } sina OKTISÚLIg£U rangu n rørovar eru einki eindem 1 80 mata Jens Pauli Heinesen