leygardagur 21. juli 1979síða 7

Nr. 56 — 21. juli 1979 sosialurin Síða 7 HVØRJAR LOYSNIR? Í viðmerkingini um trol- araflotan og kreppuna vistu vit å, at skal råvøra tryggjast føroyskum flakavirkjum, mugu vit hava ein rættiliga stóran trolaraflota afturat hinum veiðuhættunum. Vit vístu eisini á, at nógvir meðalstórir trolar- ar eru komnir í henda bólk, tí menn noyddust at leggja um. Tað gevur til- lagaðar tekniskar loysnir, sum ofta eru ov lítið veiðueffektivar í mun til kostnaðin. Nekur skip blivu bein- leiðis útvegað til trol- rakstur á Føroyaøkinum, og tey klára seg stórt sæð frægast. Sterri trolarar, bygdir til veiðu á mið- og fjar- leiðum — í hevuðsheitum aftaná skilagóða planlegg- ing — tykjast eisini her hjá okkum at hava góðar veiðueginleikar, og veiða teir í høvudsheitum onnur fiskasløg enn tosk og hýsu, skuldu teir muna væl í troytingini av okk- ara eki. 9 línubátar fingu vit úr Pólandi. Skuldu eitast at vera bíligir, men blivu so dýrir og svaraðu so illa til spesifikatiónirnar, at teim beyðst ikki betur sum línubátar. Syndarin her var hitt nærum tóma felagið Marknaðarrekt (ábyrgist við 100.000 kr. í parta- peningi). Felagið sendir nú ein stóran part av rokningini fyri tervandi dugnaskap til landskassan og eigar- arnar. Menninir aftanfyri skipaðu tað so vísiliga, at teimum kostaði feildispo- sitiónin einki. Eru vit tá ikki úti í eini avskeplan av tí prisada li- berala systeminum? Einasti tjansur eigar- anna var at leggja um, men henda dupultbygging ger teir so dýrar í mun til veiðuorkuna, at teir, nú oljan dýrkar, valla greiða skyldur sínar. Teirra og landskassans verður nú pinan. Men veiða mugu teir, skal ar- beiðsloysi fyribyrgjast. Ídnaðarskipini løgdu um, ti idnaðarveiðan ikki bleiv lønandi. Eisini tey, sum fyri stóran part vóru avskrivingarskip, har eig- ararnir ikki sigla við sjálv- ir. Tey mugu hava stuðul, og skal slíkur eisini veit- ast, men spardi skatturin eigur fyrst at fara til raksturin og síðan nyiløg- ur, áðrenn tað almenna á- tekur sær restina. Hetta er bert rimiligt, skulu menn vera umsitarar av framleiðsluamboði, tað er jú hitt stersta lánið og hin stersta samfelagsábyrgd- in, samfelagið gevur borg- ara. Cuba bátarnir sum feskfiskatrolarar eru ikki úrslit av eini skilagóðari planlegging, men eitt bjargingartiltak fyri at beta uppá jánkasligu leiðsluna av einum farma- skipafelag. Teir komu til Feroya sum ogn hjá hes- um farmaskipafelag, sum hevði avskrivað seg so langt fram um veruligar avdráttir, at skuldi felagið rinda ein vaksandi skatt árini framyvir, so átti tað litlan likviditet. Úrslitið gjørdist, at tå felagi3 skuldi utbyggja sitt upprunaøki, farma- skipaflotan, tyngdu Cubabåtarnir so i rokn- skapinum, at annað felag mátti skipast, sum tók sær av umbygging og rakstri teirra. Soleiðis blivu teir Beta-bátar. Peningastovnar í Fer- oyum og myndugleikarnir høvdu litlan áhuga fyri at luttaka í figgingini, og blivu teir ti figgjadir utt- anlands uttan fyri vanligu skipanina. Orsøkin til, at projektið kundi figgjast var, at umbyggingin og møgu- leikin hjå eini kreppurakt- ari motorverksmidju at lata eitt so stort tal av motorum, vóru knytt saman. Tá bátarnir vóru her, máttu føroysku myndug- leikar taka hetta til eftir- tektar og stuðla teir sum aðrar. Formaðurin í felagnum trolskip hevur misfatað Sosialin, um hann heldur, at blaðið ikki gongur inn fyri stuðli til hesar bátar eisini; vit hava bert vist á, at munur er á, tá talan er um spekulatiónsprojekt og vanliga útbygging av flotanum; í ti fyrra føri- num má ein krevja meir av teimum, sum settu í- gongd. Vit hava sterstu virðing fyri formanninum, sum kom so seint inn í Cuba- trolaramyndina, at hann so dugnaliga fyriskipaði bjargingartiltakinum og serliga fyri, at bátarnir eftir hansara ávísing hava brotið slóð fyri upsa- og kongafiskaveiðu — og víst á meguleikan fyri blálongu- og gulllaksa- veiðu. Hetta hevur blaðið sum kunnugt skrivað nógv um eins og um royndirnar av sama slag hjá Suðringi, langfaratrolarunum og eðrum. Tað er nú ein veruleiki, og verður ikki ødrvisi, at við ti týdningi, hesir bátar hava sum arbeiðsskapandi ráveruleveranderar — onkur teirra veiddi í fjør 1400 tons — og ti teir eru so nógvir í tali, og tí reið- arin náttúrliga er formað- ur í felagnum Trolskip, hava teir meguleika at gerast ein pressiónsbólkur innan flotan av meðalstór- um trolarum. Aðrir kunnu so siga, at teir kunnu veiða hesi fiskaslog, teir hava væl planløgd skip til hesa veiðu, ella teir hava eisini verið noyddir út í hana. Men tað broytir ikki tann veruleika, at Beta-bátar- nir hava vunnið sær til- verurætt og stuðulsrætt, tí teir, hóast motorarnir brenna alt ov nógv, og hó- ast ikki so væl fæst av- rikað rationelt netaarbeiði umborð, hava veitt so- mikið nógv, at fuglfirðing- um, oyndfirðingum og hellumonnum eru — sum formaðurin vísir á — tryggjað góð og trygg ar- beiðspláss og manningu- num góða úrteku. Onnur skip og skipaslog eru ivaleyst komin eins tilvildarliga inn í trolara- flotan ella eru noydd av umsteðum, eingin her á landi var harri yvir, til at leggja um. Vit eiga at hava hetta í huga, tá reseptin skal skrivast. Hon verður í tveimum, ein til hin stuttfreistaða kurin, sum studningskur- urin helst skal vera og ein til langtíðarviðgerðina. Men ímeðan bidad verð- ur eftir, at samfelagið summar seg uppá sín part av teirri endaligu rokn- ingini, sum vegna olju- príshækkingina fyri meg- inpartin er skrivað uttan fyri Føroyar, so kunnu nekur ráð verða givin teim vinnuligu gandakallum, vit eiga so nógvar av, bæði fyritekustjórum og politikarum, so hesir sjálvir royna at beta uppá steðuna hjá teim meðal- stóru trolarunum. Her eru nekur: Roynið at medvirka til, at fleiri mans verða um- borð, so ikki alt netaar- beiðið skal gerast í landi. Latið okkum fáa net so ódýr sum gjerligt (lands- andeilsinnflytan). Latið okkum seta um- sitingarlenina til eitt minimum. Latið okkum fáa trygg- ingargjøldini so lág sum gjørligt, m.a. vid hækkan av sjålvsåbyrgd, tå ein ferð eftir ferð liggur á landi. Fyrisláið dómadagspro- fet kollegunum innan olju- felogini at lata vera við at lata vinningin á olju hækka, hóast framleiðarin hækkar prísin. Minnið teir á, at Dimma, vikuna eftir at miðvikan hevði manað kreppuna enn longur fram, kunngjørdi, at olju- feløgini fyrra hålvår 1979 høvdu ein vinning uppå 56%. Kanska teir hjålpt- ust vid 7—10%. Vendið tykkum til bankarnar, og biðið um, at driftslánini verða kon verterað til lagalig rentu- lág 3—5 ára lán. Setir onkur knyklar í brýr, so minnið hann á, at brutto- avansin hjá bankunum og sparikassunum í fjør var 70--80 mill. kr. Hetta var nakað av tí, sum fyribils kann gerast. Uppá longri sikt verða fleiri av hesum skipum uppá lagaligasta máta at umbýta við effektivari trolarar — kanska til steddar sum Íslandsis- fiskatrolararnir, men við størri spælorku til veiðu á stórum dýpi. Uppá longri sikt verða teir mest oljunýtandi mo- torarnir at útskifta og helst við slíkar sum brenna tunga olju (sum is- lendingar hava gjørt i trý ár). Uppá longri sikt verða veiðumenn — sum í let- uni, hóast kreppu, vinna væl — og reiðarar at plan- leggja betri í felag, hvussu báðir partar fáa mest burturúr. Og uppá longri sikt verða vit at viðgera veru okkara meira, so fiski- menn og reiðarar fáa meira fyri ráfiskin. Kann monopolfyritøkan Fiska- selan ikki virka nóg skjótt her, má lóggáva fremjast sum tryggjar hetta. Javnaðarflokkurin hev- ur altid gingið inn fyri at styðja skip og virkir — ikki ti at hann altíð hevur havt so nógv til yvirs fyri teirra eigarum, men tí man ikki kann kasta fiski menn og arbeiðsfólk út aftur í tað arbeiðsloysi, sum borgarligu flokkarnir vístu teim til í fimtiåru- num. Vit fara eisini at styðja teir meðalstóru trolarar- nar hesaferð, men tað verður treytað av, at driftirnar verða eftirhugd- ar í seymunum, og einki er tað givið, at úrslitið verð- ur til mesta fyrimuns fyri tær skeivu og spekulati- ónskendu ílegurnar. Tað verður eitt krav, at um milliónir skulu flytast frá skattaborgarunum til henda bólkin, verða spekulantarnir ikki at standa fremst í raðnum. LUXUSSKIP Bæði undir viðgerini á tingi og eisini millum manna og í lesarabrevum, hevur ferðamannaskipið Lasse II fingið heitið lux- usskip, og verður hetta heiti nýtt, fyri at fáa fólk at taka steðu ímóti keyp- inum av Lassa II. Sjálvandi kunnu vit siga, at tað í ein vissan mun er luxus at ferðast, annaðhvert tað so erð flogfari hjá einum donsk- um felag, við donskum ferðamannaskipi ella við einum føroyskum skipi. Men vit kunnu kortini sláa fast, at fólk ferðast, bæði føroyingar og út- lendingar, og verða tey ikki flutt við einum fer- oyskum skipi, so verða tey flutt við einum út- lendskum skipi ella við flogfari. Men aftur til spurningin um luxus. Í stórum parti av heiminum er fiskur ein luxusvera burtur av. Tað er nógv sterri luxus at eta fisk eina ferð um vikuna enn at ferðast eina ferð um árið. Men vit feroyingar liva jú av at fiska og út- flyta eina luxusveru. Hev- ur nakar havt á munni at vit skulu halda uppat at fiska og selja fisk tí at talan er um eina luxus- veru? Nei, vit konstantera, at tað er natúrligt hjá okkum at veiða og útflyta fisk og fiskaverur, og at fólk keypa og eta hesa luxus- veru. Og somuleiðis kunnu vit konsatera, at fólk, bæði føroyingar og útlendingar, loyva sær tað luxus, sum eitur at ferð- ast. Verða tey ikki flutt við einum feroyskum skipi, so verða tey flutt við eðrum skipum ella við flogfari. Er tað so ikki líka náttúrligt sum tað, at vit fiska, at vit eisini rekja ferðafólkaflutning millum Noreg, Feroyar, Ísland. Skotland og Danmark? Hetta er ein vinna eins væl og fiskurin! Fiskimaður á bygd TLKKLtLt|{|{t|—A—AKt——Æ——————MMMM— SJÁLVANDI SVÍKJA TEIR IKKI Fólkaflokkurin, sam- bandsflokkurin og tann fyrrverandi javnaðarmað- ur Øregaard vóna, at á- vísir tingmenn úr javnað- arflokkinum fara at hálsa um, tá og um tað kemur til atkveðu í tinginum um nýval. Hesir kenna ikki ting- menn javnaðarfloksins. Víst er ikki semja um alt innanhýsis í javnaðar- flokkinum, men harfrá og so til at ganga ímóti sam- tyktum, sum teir sjálvir hava verið við til at sam- tykkja og formulera, er heilt óhugsandi. Slíkt finst bert í ynskidreymum teirra, sum ynskja javn aðarflokkinum ilt. Teir fara ti hesaferð at gerast vónsviknir — teir sum hava vónað at kunna brúka politisku kreppuna til at spreingja javnaðar- flokkin við. Tingmannavinur Viðmerking tygara til oddagrein okkara er ó- neyðuga polemisk, tí hon rør uppundir, at vit ikki vilja varðveita arbeiðs- pláss í Fuglafirði. Tað vita tygum væl, at vit vilja virka sterkt fyri. Vit visa bert á, at tað gerst ikki við studningi yvir ein kamb, annað má til eisini. Orð okkara um flekt ognarviðurskifti hava sín rætt, tá ein hugsar um, OLAF OLSEN hvussu figgingin av teim- um báðum feløgunum Skipafelagnum og Beta nú er. Kanska skuldu vit held- ur kallað hetta serlig ella óvanlig figgjarvidurskifti. Ti at bátarnir eru liður í eini størri norsk-føroysk- ari finanstransaktion er væl greitt. Hetta er legalt og helst skilagott, sum steðan var. men upprunin var ein skeiv figgjarlig transakti- On. Hvønn positivan ella negativan tydning frysti- skipafelagið Copenhagen Reefers hevur havt fyri Skála Skipasmidju ella kemur at hava fyri megu- leikarnar fyri menning av foroyskari sigling frystifrakt. sum hetta fel- ag helst sær bakið á, vilja vit venda aftur til við Blstj.