leygardagur 4. august 1979síða 8

Síða 8 sosialurin St Kilda: Ein avbyrgdur heimur eftir Hans Thomsen Nátthús vóru eingi á Hirta, og fólk settu seg, har best bar til. Tí setti presturin MacLachlan sær fyri at geva hverjum húski ein náttpott, men oyggjabúgvarnir høvdu ongan- tid sæd slikar, vistu ti ikki, hvat teir skuldu nytast til og høvdu teir i staðin til at súpa greyt úr! Nr. 60 — 4. august 1979 ST. KILDA: ;… dagliga lívið Eftir ellum at dema broyttist lívið á Hirta lítið sum árini gingu. >Í eðrum londum hava tey kanska hópin av marglæti«, skriv- ar presturin Kenneth Ma- caulay í 1756, »men merki- ligt er kortini, sum tey á St. Kilda megna at útvega tað, sum neyðugt er til lívsins uppihald«. Seksti ár seinni skrivar Mac Culloch nakað tað sama: „Fólkið sær væl út og er betur klætt enn nógvir av grannum teirra á Long Islande. Ein maður av oynni Skye, sum ofta plagdi at vera harúti styttri ella longri tíð, tók soleiðis til: >Trúgva skulu tit mær, at eingin í allari verðini livir so væla. St. Kilda-búgvar vóru fyrst og fremst bjarga- menn, landbúnaðurin hjá teimum kom ikki fyrr enn í aðru reð. Tey merkiliga góðu lívskorini stóðust fyrst og fremst av tí nógva fuglinum, sum gav oyggjabúgvunum so nógv av tí, tey hevdu brúk fyri, tí sjálv jørdin á Hirta gav ongantíð nakað rikidømi av sær. Ikki tí, St. Kilda- búgvar løgdu mangan sveittadropan í at fáa sum frægast burturúr henni, men úrslitið varð sjáldan stórvegis. Bygdin Hóast uppá seg hampilig lívskor, man bygdin á Hirta hava tókst fremm- andamanninum ógvuliga fátækslig. Sum segumað- urin Martin Martin greiðir frá, so búðu har eitt hundrað og áttati fólk í fimmogtjúgu húsum, sum vóru av steini, takt við flag og hoyggj. Bygdin hevði góðan sólargang og har var toluliga turrlent. Eisini var har tað fræg- asta plássið í allari oynni til veður, ti fjøllini uttan- um tóku tað ringasta av norðan- og vestanættun- um. Innan vóru húsini svert av sóti og luftin rom av torvroyki. Har vóru hvorki = vindeygu ella árnur, eldurin brendi á miðjum gólvi og roykurin setti út gjøgnum dyrnar. Innbúgvi var lítið av og fólk ótu og svóvu mest á gólvinum. Í hverjum húsi var hvern. Ein steinur, sum hjólað var innanúr, var lampan ella kolan tey hevdu og so var eisini pottur. Til koluna nýttu tey havhestalýsi og øll hevdu eisini eina halda- krukku til vatnið, sum ikki treyt á Hirta. Nakrar spelkummur vóru eisini at drekka úr. Men húsini vóru sterk og veggirnir ferir. Gjóst- urin var eingin, og lítið hoyrdist til vind í teimum. Eisini vóru tey ógvuliga turr, og tey vóru ikki ring at búgva í hjá fólki sum St. Kilda-búgvum, sum vóru so nógv úti. Neytini undir somu lon Um veturin hevdu St. Kilda-búgvar, eins og grannar teirra á Hebridun- um, neytini standandi inni í húsunum, so tey skuldu ikki doyggja í kulda og hóast hetta ikki betti um reinferið, hevði tað kortini sínar fyrimunir, tí flótt var inni av kríatúrunum. Presturin Neil Macken- zie, sum vitjaði St. Kilda í 1829, varð illa við at so illa skuldi standa til við rein- førinum. Hann virkaði sum aðrir Skotar tá í tíðini dúgliga fyri at beta um heilsuviðurskiftini hjá fólki. Burtur úr hesum kom so, at ætlanir vórðu gjørdar um at byggja eina nýggja bygd. Fíggjarligan stuðul fingu tey frá einum ríkum Onglendingi, Sir Thomas Acland, sum dvaldist nakrar dagar úti í oyggjunum, og so fóru St. Kilda-búgvar undir at byggja sær nýggj hús. Við og glas — sum var teimum fremmant tilfar — fingu teir frá eigaranum av oyggjunum. Í árunum 1836-38 vórðu so 25 set- hús, fjós, hoyggjhús og onnur sethús bygd nakað omanfyri ta gomlu bygd- ina í Village Bay. Hesi nýggju húsini, sum bettu stórliga um steðuna, sum hon hevði verið frammanundan, verða umtalað í 1853 av Lady Mackenzie frá Gair- loch, tá hon saman við unga soni sínum var úti í oyggjunum. »Eg varð stórliga bilsin av, hvussu snegg húsini vóru og hvussu rúmsátt og ruddi- ligt allastaðni var uttan- um“, skrivar hon. »Vegg- irnir eru — á sama hátt sum hjá teimum á Harris — tvílaðaðir. Tey eru flag- Undir fyrra heimsbardaga varð kirkjan umvæld innan, men tann ómilda trúgvin hjá fríu skotsku kirkjuni hevði onga ætlan um at St. Kilda-búgvar skuldu sleppa at sova undir gudstænastuni. Stólarnir máttu ikki vera ov bleytir!