mikudagur 12. september 1979síða 9

Nr.70— | september.1979 um morgunin. Kanna um tey eru búgvin Tað hevur stóran týdning, at eitt menningartarnað barn ikki verður sett á skúlabonk í 1. flokki, uttan at vit hava kannað, um barnið er búgvið til at læra at lesa og skriva. Tað eru vissiliga nógv bern, sum fáa hesa lagnu. Eitt menningartarnad barn, sum byrjar i |. flokki verður kanska 9 ella 10 ár, áðrenn tað er búgvið til at læra at lesa og skriva. Í tílíkum feri hevur eitt barn sitið á skúlabonki í fleiri ár, uttan at tað hevur skilt nakað av tí, sum fram er farið rundan um tað. — Hetta er ógvuliga harmiligt fyri barnið. Tað verður lagt eitt alt ov stórt press á tað, og har- afturat verður barnið er- kymlað, heldur Britta Holle fyri. Kunnu krevja Hóast vit eiga at síggja til, at barnið er ment at læra at lesa og skriva, áðrenn tað fer í 1. flokk, so gongur lógin í einstøkum førum ímóti hesum. Tí lóg- in sigur, at foreldur kunnu krevja, at barn teirra fer í skúla, tá tað er sjey ár. Hinvegin kann tað eisini vera trupult at krevja av foreldrunum, at barnið skal ganga eitt ár afturat í barnagarðsflokki. Tað kann tó ofta lena seg at umhugsa hetta, tí bern, sum ikki eru búgvin at fara í 1. flokk, fáa trupulleikar at dragast við, um tey kortini verða noydd at fara í skúla. Tilboð Britta Holle vísir á, at vit í einum demokratiskum la- ndi siga, at ell skulu vera eins, og ell skulu fáa sama tilboð. Tað skulu vit eisini hava, men tað nyttar ikki, at vit fáa eitt tilboð, sum sosialurin Skeið á Skúlanum á Treðni Nú um dagarnar hevur eitt skeið verið hildið á Skúlanum á Treðni í Havn. Tað er danski fysio- terapeuturin, Britta Holle, sum hevur hildið fyrilestrar um menningarsálarfreði undir heitinum: »Motorisk-perceptuell menning 0 til 7 år«. Hon hevur við eðrum orðum tosað um, hvussu eitt barn mennist frå 0 til 7 ár, og hvat tað eigur at duga, áðrenn tað er búgvið at læra at lesa og skriva. Hetta er fyrsta skeið av sínum slag, ið hevur verið í Føroyum, og tað varð eisini væl vitjað. Um- leið 150 fólk vóru til fyrilestrarnar hjá Brittu Holle, sum vardu í fimm dagar. Luttakararnir vórðu býttir í tveir bólkar, har annar bólkurin var á skúlanum seinnapartin og hin um kveldið. Luttakarar á skeiðinum vóru serskúlalærarar, lærarar í 1. og 2. flokki, barnagarðslærarar, frítíðarlærarar, vøggustovustarvsfålk, heilsusjúkrasystrar, læknar, fysioterapeutar, heilsusjúkra- systrar og onnur áhugað. Umframt fyrilestrarnar varð eisini arbeitt í bólkum við ymsum uppgáv- Hver er so henda Britta Holle! Hon er donsk og útbúgvin sum fysioterapeutur. Hon hevur stóran áhuga fyri, hvussu bern mennast og hevur hon tí eisini verið á fleiri skeiðum í USA og eðrum londum fyri at læra meira um umredda evnið. Britta Holle hevur skrivað tvær bøkur um evnið, onnur av bókunum er umsett til 7 fremmand mál, umframt at hon saman við trimum eðrum fysioterapeutum hevur gjørt eina rættiliga umfevnandi eygleiðingartalvu. Sosialurin hevði hesa samreðu við Brittu Holle, áðrenn hon fór aftur til Danmarkar miku- vit ikki eru búgvin at taka ímóti. Sjálv sammetir Britta Holle hetta við, at hon sjálv hevði verið biðin um at hoyra ein fyrilestur um kjarnorku. — Antin hevði eg sitið og órógvað við einum pakka av góðgæti, ella hevði eg sitið og flutt beinini aftur og fram og órógva tey, sum sótu við síðuna av mær. Tey hevdu sagt, at nú mást tú vera kvirr. At enda hevði eg sovnað. Fyri seg sjálv ella órógva Júst soleiðis hava tey menningartarnaðu bernini tað, tá tey eru noydd at skula fylgja við teirri undirvísing, sum tey enn ikki eru búgvin at taka ímóti. Atburður teirra vísir seg eisini beinanvegin. Tað, sum eyðkennir tey, er at tey sita heilt fyri seg sjálv og ikki fylgja við undirvísingini, ella gera tey nógv um seg. Tey vilja gera vart við seg og renna runt í flokshølinum og órógva hini. Úrslitið verður ofta tað, at vit eru noydd at taka okkum av hesum seinnu bernunum fyri at lærarin kann fáa frið at undirvísa. Vita hvussu eitt barn mennist Tað er uppgávan hjá øll- um vaksnum fólkum, at vita, hvussu eitt barn veruliga mennist, sigur Britta Holle. Uttan mun til hvenn starvsbólk vit hoyra til, mugu vit hava kunnleika til, hvussu tað mennist. Vit mugu eisini eygleiða barnið, meðan tað mennist. Vit eiga á henda hátt at vera varug við, um okkurt »hol« er í menningini av barninum. Foreldrini mugu taka sær av barninum Tað eru fyrst og fremst foreldrini, ið eiga at taka sær av barninum, sum er í steðugari menning. Hetta eigur at verða gjørt frá tí, at barnið er heilt pinku- lítið. Tað hevur nevniliga stóran týdning, at barnið longu tíðliga verður hildið til. Talan er um, at for- eldrini skulu taka sær av barninum og seta tað í gongd við at fáa barnið at rera seg, taka um lutir, lurta og hyggja seg um. Uppliva nakað saman við foreldrunum Tað hevur annars stóran týdning, at bern uppliva nakað saman við foreldr- unum, og at tey saman royna at tosa um tað, sum barnið hevur sæð ella hoyrt. Vit mugu tosa við barn- ið, um tað skal duga at tosa. Vit mugu lesa har fyri barninum. Hetta at lesa hart fyri barninum meti eg hava óvuliga stóran týdning, sigur Britta Holle. Vit eiga eisini at vísa tí myndir. Dagin eftir eiga vit at spyrja barnið, hvat tað sá og hoyrdi dagin fyri. Tað hevur nevniliga nógv at siga, at barnið fær nógvar ymsar royndir undir uppvekstrinum. Venja heilan Tað er jú spurningurin um at venja heilan hjá barn- inum. Øl] menningin av barninum hevur samband við heilan. Jú meira vit kunnu menna heilan hjá tí lítla barninum, jú sterri er meguleikin fyri, at barnið verður sunt og kann klára seg seinni í lívinum. Ein og hver rersla hevur samband við heilan, og tí hevur tað týdning, at vit fáa hesar rerslur í gongd so tíðliga sum gjer- lígt. Rera seg meira í skúlanum Britta Holle heldur, at fólkaskúlin átti at gjørt meira við at fáa bernini at røra seg meira. Tað er eis- ini ov lítið við einum fim- leikartíma um vikuna. Meginparturin av hesum tíma fer til at lata seg úr og í klæði. So nógv verður ikki eftir til fimleikin. Tað áttu antin at verið fleiri fimleikartímar, ella áttu lærararnir sjálvir at fingið bernini at rera seg í tímunum, so tey fingu mýkt veddarnar og kropp- in annars. Heilsusjúkrasystirin — veggustovan og barnagarðurin Heilsusjúkrasystirin, ið vitjar nærum øll heim fyri at kanna bernini, meðan tey eru heilt smá, hevur eina stóra ábyrgd, hvat viðvíkur menningini av barninum. Hon kann veg- leiða foreldrini og dugir annars at síggja um barnið er sunt og mennist rætt. Eisini veggustovur og barnagarðar hava stóra ávirkan á, hvussu eitt barn mennist. Við barna- garðsflokkunum eru gjerd stór framstig, tí her hava vit meguleika at fylgja við, hvat bernini gera. Sjálv heldur Britta Holle, at hetta arbeiðið eigur at verða gjert meira miðvíst. Vit mugu hava ein áminnignarseðil, har tað stendur týðuliga og greitt, hvat eitt barn eigur at klára og skal gera, áðrenn tað skal læra at lesa og skriva. Tað er eisini í hesum sambandi, at Britta saman við trim- BGGNDS NG £ Síða 9 Trý av hverjum 20 bernum hava trupulleikar, sum vit geva okkum ov lítið far um um eðrum fysiotera- peutum hevur gjert eina eygleiðingartalvu yvir menningina av børnum. Hinir starvs- bólkarnir Vit hava nú nevnt for- eldrini, skúlan, heilsu- sjúkrasystrina, veggu- stovur og barnagarðar. Tað eru eisini onnur, ið hava ávirkan á, hvussu barnið mennist. Hesi eru læknin, tannlæknin, talu- pedagogurin, psykologur- in og onnur við. Tað hevur stóran týdning, at barnið verður rekt og eftiransað av fólkum, sum vita, hvussu eitt barn eigur at menn- ast. Hetta setir tí eisini ávís krev til bæði foreldur og allar teir ymsu starvs- bólkarnar. Bangin — Eg havi varhugan av, sigur Britta Holle víðari, at teir ymsu starvsbólkar- nir bæði í Danmark og í Feroyum arbeiða ikki nóg væl saman, men eru bang- nir fyri hverjum eðrum. Vit tora ikki at spyrja hvenn annan, tí kanska vita hini meira. Vit mugu gera okkum greitt, at vit kunnu ikki ell hava kunnleika til øll viðurskifti, men vit eiga at vita, hvenn vit skulu spyrja um hvat. Tað er tó ikki altíð, at for- eldrini hava havt megu- leika at seta seg gjella inn í viðurskiftini. Tá eiga hin- ir starvsbólkarnir at hjálpa teimum við ti. Nýtist ikki at vera nakað galið Britta Holle heldur fyri, at um eitt barn, ið er átta mánaðir gamal og ikki er búnað meira enn eitt seks mánaðir gamalt barn, tá eiga vit ikki beinanvegin at siga foreldrunum, at okkurt er galið. Tað nýtist nevniliga ikki at vera nakað galið. Haraftur- ímóti eiga vit at biðja foreldrini taka sær meira av barninum. Fysioterapeut í fólkaskúlanum Britta Holle vísir annars á, hvussu nógv tað kann hava at siga, at ein fysio- terapeutur er knýttur at fólkaskúlanum. Hann kundi arbeitt saman við læraranum og verið ein trygd fyri, at bernini mentust og búnaðust á rættan hátt. Tá fingu vit kanska heldur ikki so nógvar taparar i skúlanum, leggur Britta Holle afturat. Menningartrappan — Nú mug í vit ikki halda, at vit kunnu gera ell bern heilt frísk. Men teimum flestu kunnu vit hjálpa væl áleiðis. Avgerandi er tó, at vit kenna raðfylgj- una á sjálvari menningini. Øll menning hevur nevni- Framhald á síðu 15