fríggjadagur 26. juli 2002síða 6

10 Nr. 141 - 26. juli 2002 Nr. 141 - 26. juli 2002 11 Ein grundgevingin hjá landsstýrinum og Framtaksgrunn- inum at selja Føroya Fiskavirking er, at fyritøkan gongur væl, og at tað er best at selja, meðan felagið hevur avlop á hvørjum ári? Ein onnur er, at tað stendur í viðtøkunum, at Fiskavirking skal einskiljast. -Men gongur Fiskavirking so væl? Og hvør er ein møguligur keypari? Fiskavirking hevur havt avlop, sum hevur ligið millum 15 og 20 mió.kr. tey seinastu árini. Fyritøkan umsetir fyri einar 700 mió.kr. og eginpeningurin er nakað oman fyri 100 mió.kr. Eftir føroyskum viðurskiftum er tað nógv at hava einar 15-18 mió.kr. í avlopi, men eftir útlendskum viðurskiftum er tað lítið og einki, so spurningurin hjá einstaklingum ella íløgufelagsskapum er, um Fiskavirking er eitt nóg áhugavert íløgumál. Í øllum førum er fíggjar- liga afturberingin lítil. Tí skulu óivað onnur endamál liggja til grund enn bara seta pening í fyri at fáa eitt árligt vinningsbýti. Tað skulu vit venda aftur til. Tá vit tosa um, hvussu væl Fiskavirking gongur, eiga vit eisini at hava í huga, at Fiskavirking selir sjálv sínar fiskavørur. Vanliga tekur ein sølufyritøka í minsta lagi trý prosent í sølugjaldi. Siga vit, at Fiskavirking umsetir fyri 700 mió.kr., merkir tað, at Fiskavirking skuldi fingið einar 20 mió.kr. fyri at selja sínar egnu vørur. Men avlopið er ikki so stórt. Tað merkir, at annaðhvørt fær Fiskavirking einki fyri at fyri arbeiða fiskin ella sínar fiskavørur. Tað merkir so, at henda fyritøkan og aðrar fiskasølur kappast ikki á jøvnum føti! Ella er hetta ein skeiv meting? Tað er torført at siga, hvør er áhugaður at keypa Fiska- virking. Tað kann hugsast, at onkur útlendskur matvøru- risi er áhugaður at fáa eitt bein inn um føroyska fiski- vinnu, sum fær ráfiskin úr heimsins reinasta havum- hvørvi. Og tað kann hugsast, at nøkur av teimum føroysku útgerðarvirkjunum, sum hava gingið væl seinastu árini, kasta seg saman at keypa Fiskavirking. Nú skulu vit ikki fara at selja, men ein annar møguleiki er tað sterka íslendska flutningsfelagið Eimskip, sum óivað roynir at økja sín marknað, bæði her og aðrastaðni. Okk- um vitandi hevur Eimskip keypt seg inn í vinnufyritøkur á Norðurlandinum, kanska fyri at tryggja sær flutning, og tað ber altíð til at seta spurnartekin við, um Eimskip ikki kann teljast millum møguligar keyparar ella íleggjarar. Men eftir øllum at døma leggur landsstýrið sektin á, um útlendsk kapitaláhugamál fara við kjarnuni í føroyskari fiskivinnu á landi. Hetta er annars í andsøgn til tað politiska rákið, sum miðjar ímóti at yvirtaka málsøki, fáa ein sjálvberandi búskap og skipa fullveldi. Men meðan føroyingar skulu stýra landinum, kunnu útlendingar fara við fiskivinnuni, sum hóast alt er krumtappurin í føroyska samfelagnum! DAGSINS MEINING Sosialurin Hvussu væl gongur Fiskavirking og hvør er møguligr keypari? VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Rúnar Reistrup runar@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Ragnhild Ellingsgaard ragnhild@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Páll H. Johannesen pall@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Finnur Justinussen finnur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktíonin: tel. 220507 tel. 333843 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Svenning av Lofti Í samband við at eg, sum formaður, vegna felagið Sinnisbata, mótmælti at Restorffs bryggjarí hevði sent út tíðindaskriv um at nýggja øl teirra var ”gott fyri sinnið”, og sum Sinn- isbati metti verða villeið- andi fyri tey fólk, ið felagið umboðar, skrivaði Hans Andreasen á Argjum eina grein í bløðunum við per- sónligum álopi á meg. Hans skrivar soleiðis: ”At tú (Svenning) nýtir Sinnisbata sum eina um- bering í tínum lesarabrævi 17. Juli, er sera undrunar vert. Hví ikki vera erligur og siga sum er, at tú hatar alt tað, sum inniheldur alkohol.” Góði Hans! Er tað nakað, ið tú ikki kanst ákæra meg fyri, so er tað at vera óerligur. Viðvíkjandi alko- holspurninginum, so havi eg ótaldar ferðir lagt navn til blaðgreinir. Heldur ikki er neyðugt hjá nær at brúka nakran annan ”sum eina umbering” fyri tað, ið eg skrivi. Góði Hans! Eg veit, at eg havi alla nevndina í Sinnis- bata aftan fyri meg viðvíkj- andi mótmælinum móti tíðindaskrivinum frá Restorfs bryggjaríi. Var tín persónliga ákæra móti mær sonn, so var eg ikki verdur at sita ein dag aftrat sum formaður í einum so virði- ligum og alment viður- kendum felagi sum Sinnis- bati er, so høvdu sera dugnaligu og medvitandi nevndarlimir felagsins longu havt rópt varskó. Tí kann eg siga, at ákæra tín ikki samsvarar við veru- leikan ella sannleikan. At vit ikki hava somu áskoðanir havi eg ongar trupulleikar av, men tá ið tú alment sáar iva um mítt trúvirði og leggur meg undir at hava fjald motiv, má eg tala at. Ein persónlig og almenn umbering frá tær hevði tí verið hóskilig – og hevði hon ikki gjørt teg til ein minni mann. Tú eigur longu mína fyri- geving! Aftursvar til Hans Andreasen á Argjum Hjalti í Jákupsstovu ICES og Fiskirannsóknar- stovan hava ikki, sum Jón Kristjónsson vil vera við, roknað og brúkt tølini frá stovnsmetingunum skeivt. Tað ber til at rokna sum Jón, men sum greitt frá í greinini hjá Peturi Stein- grund, førir mátin hjá Jóni Kristjónssyni m.a. til, at veiðan av smáfiski telur mest í úrslitinum, og rokn- aða veiðitrýstið vil tí skifta ár um ár eftir tilgongdini av ungum fiski. Løgtingið hevur sett sær fyri, at í miðal skal veiði- trýstið eftir toski, hýsu og upsa undir Føroyum (tann partur av tøka stovninum í tali, sum verður fiskaður í einum ári) ikki vera størri enn 33%. Hesin setningur (veiðisetningur) er fyri at tryggja, at veiðitrýstið ikki verður ov stórt, og fyri at avmarka váðan fyri, at stovnarnir verða fiskaðir niður. ICES metir, at hesin veiðisetningur er í so høgur, men tað er annað mál. Veiðisetningurin (33%) er settur eftir mátanum, ICES og Fiskirannsóknar- stovan nýta at rokna veiði- trýst. Veiðitrýstið eftir toski hevur í fleiri ár verið hægri enn 33%, og skal Løgtingið halda setningin hjá sær sjálvum, er neyðugt at minka um fiskidagatalið. Jón roknar, við sínum máta, at veiðitrýstið eftir toski er 33% og eftir hýsu og upsa væl minni, og tí er alt í lagi í mun til veiðisetningin, eru hansara ráð. Men hetta er kreativ bókføring. Skal mátin hjá Jóni nýtast til at rokna veiðitrýst, so má veiðisetningurin eisini áset- ast eftir sama máta, og hann verður tá munandi lægri. Ella við øðrum orðum, sjálvt við mátanum hjá Jóni er fiskidagatalið ov høgt. Fiskidagaskipanina eru flestu føroyingar nøgdir við. Skipanin hevur sínar fyrimunir og vansar, men fyri at nýta ágóðan av fyri- mununum, er neyðugt at hava eitt vakið eyga við vansunum. Tann stórsti vansin er, at við støðugt vaksandi tøkni og kunn- leika veksur effektiviteturin hjá flotanum líðandi ár um ár, og tí er neyðugt støðugt at minka um dagatalið fyri at tálma veiðiorkuni. Men hetta tykjast hvørki vinna ella almennu myndugleik- arnir at taka í fullum álvara. Síðan skipanin kom, er veiðitrýstið vaksið, og tað er í løtuni alt ov høgt. Higartil hevur tað gingið væl, tí náttúran hevur verið til vildar. Men vendir náttúran, so klárar tøka veiðiorkan við verandi fiskidøgum í heilt fá ár at fiska stovnarnar niður um øll vandamørk. Vinnan (Fiskidaganevnd- in) sigur, at av tí, at stovn- arnir eru væl fyri, er ikki neyðugt at minka um daga- talið. Sambært Útvarpi Føroya hava limirnir í Løgtingsins Vinnunevnd somu áskoðan. Men um Løgtingið ikki megnar at gjøgnumføra eina átrok- andi neyðuga stilling av fiskidøgunum tá stovnarnir og vinnan eru væl fyri, hvussu skal tað so megna tað, tá stovnarnir eru illa fyri og hvør dagur á sjónum hjá ov nógvum fiskiførum er fyri neyðini. Við áhaldandi at halda fast við sama dagatal, tekur Løgtingið ikki vansarnar í fiskidagaskipanina fyri fult. Úrslitið verður, at hon brotnar av sær sjálvum utt- an mun til, hvussu nógv vit reypa av henni úti og heima. Jón Kristjánsson, veiðitrýst og fiskidagar TÍÐINDARSKRIV Leygardegin 27. juli kl.17.00 verður eitt stórt barnatiltak í badminton- høllini. Tey í luttaka eru, Angela og klovnurin Hannibal í øll børn kenna, gandakallurin (Bobo) og Fjotti, Føroya bestu gandakallar, Arnfríð og Rannvá í syngja nøkur góð og kend barnaløg. Angela og hannibal hava áður upptrakka saman við Fjotta og Bobo og hevur tað verði eitt brak av undirhaldi her stemningurin er heilt í topp. Sum prikkurin yvur i´- num, fara tær báðar systr- arnar við teirra framúr skarandi vøkru røddum at syngja nakrar barna sangir, har børnini kunnu syngja við. Tá hesi seks koma saman er lagt upp til eina ógloym- andi løtu, í børnini leingi koma at minnast. Tað verður bert tann eina sýningin í ár. Atgongumerkir kunna keypast ein tíma áðrenn sýning og fram til sýningina, kløø 17.00. Eisini kunna tær keypast frá klovnunum í ganga rundt í býnum fríggjadagin frá kl. 14.00, atgongu- merki kostar 50,- kr. VIÐMERKINGAR Vindmyllur og flogvøllur Óli Mikkelsen Herfyri varð hildin fyri- lestrarøð um ymsar orku- keldur. Víst var á, at oljan úr havbotninum ikki kemur at nøkta orkutørvin í fram- tíðini og at nýtslan av vind- orku veksur við rúkandi ferð. Beinanvegin hoyrist, at menn bbjóða seg fram at seta vindmyllur upp – 3 stórar myllur á Skorð- hæddini næsta ár. Vindmátingar Fyri nøkrum árum síðani vóru vindmátingar gjørdar á ávísum støðum fyri at kanna, hvar framtíðar flog- vøllur eigur at vera. Mát- ingarnar á Skorðhæddini vístu rættiliga javnan vind. Javnur vindur hevur alstór- an týdning fyri flogferðsl- una – hevur eisini týdning fyri vindmyllur. Niðurstøð- an av kanningini var, at tvey pláss stungu seg fram úr til flogvøll: Søltuvík á Sandoynni og Skorðhæddin við Toftir, og tað seinna hevði fyrimun. Á Skorðhæddini er lætt at gera 2000 m. langa breyt í landnyrðing/útsynning, sum hóskar til ættirnar við mestum vindi. Harafturat ber til at gera uppaftur longri tvørbreyt. Kostnaður Í 1993 stóð í íslendskum bløðum, at ætlanin var at gera alternativa floghavn á norðurlandinum til flog- havnina í Reykjavík. Breyt- in skuldi vera 2000 m. long, kostnaðarætlanin var 200 mill. í okkara krónum. Eftir hesum koma vit langt fyri tað, ein stórur trolari kostar. Ósambæriligt Gott hevði verið, um flog- vøllur og vindmyllur kundu verið á sama stað, men tað ber ikki til. Stórur tørvur verður óiv- að í framtíðini á góðum flogvølli og vindmyllum, og pláss eigur at verða fyri báðum. Tveita vit vindmyllur út sum best ber til, koma vit at skíta okkum inni – tað var stór skomm á torvheiðun- um. Vit skulu hugsa okkum um. Vindmyllur hava stórt umhvørvisligt árin við sær – bæði sjónligt og við óljóði. Skulu tær muna á orkutørvinum, koma nógv- ar upp at standa – vit fáa heilar skógir av myllum. Kanningar neyðugar Flogvallarmálið eigur at endurskoðast. Vindmáting- ar skulu gerast við atliti bæði til framtíðar flogvøll og framtíðar vindmyllur. Eini tvey ár kundu verið brúkt til hetta. Leypa vit framav, koma vit okkum í rasshaft. TÍÐINDASKRIV Ólavsøkudag kl. 14.30 byrjar tann stóri útisjón- leikurin. Sjónleikurin byrjar upp á trøðni yvirav Føroya Banka við SMS. Har verður tann fyrsti leikurin spældur, síðani flytur bólkurin av tónleik- arum og sjónleikarum seg oman móti niðara parti av Viðarlunini, oman gjøg- num Niels Finsensgøtu, í Steinatún, oman eftir Tórsgøtu, niðan á Vaglið og út á økið niðanfyri Skans- an, har verður endaleikurin spældur,og er hetta leikur um tá Føroyar vóru kristn- aðar. Á leiðini frá trøðni yvirav Føroya Banka og út til økið við Skansan verður steðgað á 12 ferðir og smáir leikir, dansir og tónleikur verða spældir. M.a. kærleiksøgan um ein frosk sum bleiv til eina brúður sum finnur sær ein brúðgomm, klovnaleikur, Reyðhetta og Kloss Hans, søgan um Sjálvátarin, tær Illu Ommurnar o.a. Umframt sjónleikarar og dansarar er ein rúgva av okkara bestu trummu- sláarum og blásarum við og seta teir eisini sín serliga dám á tiltakið. Tað er MáF og Gríma sum skipa fyri hesum stóra tiltakið við fólki úr Klaks- vík, av Strondum, Norð- skála og Havn. Upp ímóti 100 luttakarar eru við til- samans. Tiltakið kemur at taka umleið 2 tímar. Útisjónleikur ólavsøkudag TÍÐINDASKRIV Ólavsøkan stendur fyri durum, og við henni endar kappróðrarárið. Nakrir føroyameistarar eru longu funnir, men í fleiri førum verða meistararnir ikki kosnir, fyrr enn síðsta takið er tikið. Hesa ferð verður tað nýggi mentamálaráð- harrin, Annlis Bjark- hamar, sum fer at handa vinnandi bátum ognar- steyp og heiðursmerki. Og eins og í fjør er tað Føroya Bjór, sum letur heiðurslutirnar. Við vón um ein spennandi ólavsøkuróð- ur ynskir Róðrarsam- band Føroya bæði kapp- róðrarfólki og áskoð- arum eina góða ólav- søku. Nú verða føroya- meistararnir funnir Stórt barnatiltak í Badmintonhøllini á ólavsøku C M Y K 11 10