leygardagur 13. oktober 1979síða 3

Nr. 79 — 13. oktober 1979 sosialurin Heima ella á ellisheimi! ALDURSBÓLKURIN í Foroyum omanfyri 65 ár er javnt vaksin tey seinastu 20 árini. Hesin bólkur setur serliga stór krøv til heilsuverkið, lutvíst tí at sjúkurnar hjá teimum gomlu ofta vara longri, og ofta hava tey fleiri sjúkur ella brek samstundis og lutvíst tí, at tey hava trupult við at koma fyri seg aftur og verða sosialt tilpassaði eftir sjúkra- leguna. SO ER SPURNINGURIN hvussu vit útbyggja heilsuverkið. Skulu vit einans útbyggja við fleiri roktarheimum, ella skulu vit útbyggja heimarokt- ina, ella skulu vit gera bæði tvey? Hetta eru spurningar, Sosialur fer at seta sjúkrasystrum, heimasjúkrasystrum, heimahjálparum, starus- fólkum á røktarheimum, læknum, avvardandi myndugleikum, politikarum 0.ø. Í HESUM SAMBANDI ynskja vit at fáa eitt tjak í gongd um umredda evnið, soleiðis at vit fáa lýst stoðuna sum hon er í dag, og hvussu vit fáa bott um hesi viðurskiftini í framtíðini. VIT HAVA sum er onga skipaða heima- sjukrarøkt í Foroyum. Tær 12, ið arbeiða sum heimasjúkrasystrar, arbeiða undir tilvildarligum og vånaligum arbeids- og lønarvidurskiftum. Å fleiri plåssum eru als ongar heimasjukrasystrar, hóast tørvur er á teimum. HVAT VIÐVÍKUR heilsusystrum eru bert tvær, og tær arbeiða báðar í Tórshaun. Er tá torvur á heilsusystrum aðrastaðni enn í Tórshavn? Eisini tann spurningin fara vit at viðgera her í blaðnum. HER ER SO talan um røktina av bæði komandi ættarliðnum, småbørntnum og tí eldra ættarlið- num. Tann dagur kemur tá »vit« eisini gerast gomul og hava røkt fyri neyðini. VIT SETA fram spurningin enn einaferð. Hvussu skal henda røkt skipast. Skulu vit stíla ímóti fleiri institutiónsplássum ella skulu vit royna at hava tey gomlu heima? Ella skulu tey sjálvi sleppa at velja, antin tey vilja vera heima ella á einum ellis- heimi. HVOR ER tann bíligasta loysnin! Hvor er tann besta loysnin! Fyri tey gomlu! Fyri samfelagið! Og hvor er so besta leiðin at ganga! Vónandi taka lesararnir undir við hesum tiltaki og vera við til at fáa málið lýst so væl sum gjorligt. Rættleiðing til grein anin við heimahjálp heimasjúkrarekt virkar í Danmark. Í greinunum er fyri ein stóran part bert brúkt orðið heima- hjálp um alla rekt, tey fólk fáa heima. Frá Dansk sygeplejeråd, Feroya deild, hevur blað- ið fingið eina rættleiðing til tvær greinar, sum hava staðið í Sosialinum herfyri, um >heimahjálp og kalliskipan í Viborg kommunu i Danmark«. „Í greinini verður greitt frá, hvussu skip- Tað rætta orðið at nýta í hesum sambandi um heimahjálp Síða 3 Våna umstóður hjá heimasjúkrasystrunum Álit varð gjørt um skipan við heimasjúkrasystrum í 1973 — hevur ligið í landsstýrinum síðani Í dag eru 12 heimasjúkrasystrar í Føroyum. Tær flestu arbeiða ikki uppá fulla tíð, og á fleiri plássum eru als ongar heimasjúkra- systrar settar. Heimasjúkrasystrarnar arbeiða undir ógvuliga tilvildarligum og vánaligum arbeiðs- og lønarvidurskiftum. „Best hevði verið, um ell kundu verið í sínum heimi longst gjerligt. Men sum nú er, tekur eingin ábyrgd- ina av sjúkrarektini í heiminum«. Soleiðis taka nakrar sjúkrasystrar til í eini veg- leiðing um heimarekt í blaðnum í dag. Tað er eingin lóg ella nekur til- rættislegd skipan fyri heimasjúkrarektina í Fer- oyum i dag. »Lov om hjemmesygeplejerske- ordninger« kom i gildi i Danmark i 1973. Harum- framt kom eisini lóg um heilsusystrar í gildi í Dan- mark. Men >Denne lov gælder ikke for Færeer- ne<. Ligið á láni Saman við einum áliti, sum varð gjørt um bæði heimasjúkrasystrar og heilsusystrar, hava lógir- nar tí ligið í landsstýr- inum til viðgerðar. Ætlan- in hevur verið at fáa lagað tílíkar skipanir til foroysk viðurskifti. Men í dag, 1979, eru viðurskiftini just tey somu, sum tey vóru fyri er HEIMAROKT, ið fevnir um bæði heima- hjálp og heimasjúkra- rekt. Tað er nevniliga so í flestu kommunum í Dan- mark, at tey hava eina skipaða heimahjálp og eina skipaða heima- sjúkrasystrarekt, ið báð- ar hava til uppgávu at hjálpa fólkum, sum eru búgvandi heima. Í Feroyum er steðan tann, at vit í dag hava eina skipaða heimahjálp. Men vit hava onga skip- aða heimasjukrarøkt. Tær heimasjúkrasyst- rar, sum arbeiða í Føroy- um í dag, eru fáar í tali, og tær arbeiða undir sjey árum síðan. Heima- sjúkrasystrarnar = verða settar rættiliga tilvildar- ligt, antin av teimum einstøku kommununum ella sjúkrakessunum. Ymiskt lentar Heimasjúkrasystrarnar verða ymiskt lentar. Tær arbeiða nærum hvenn dag í vikuni, ofta fleiri tímar enn tær eru settar til at arbeiða og fáa ikki yvir- tíðarpening. Tær flestu eru tímalentar og hetta ger, at tær fáa ongan starvsaldur, tær fáa held- ur onga pensión og tað er ofta trupult at fáa frítíðar- avloysarar, tí arbeiðið er lent ov illa, og arbeiðs- umsteðurnar eru vánalig- ar. Tað eru kommunur og sjúkrakassarnir, sum bera útreiðslurnar av heima- sjúkrarektini. Men á summum plássum hava hverki kommunur ella sjúkrakassar nakrar út- reiðslur av heimasjúkra- røkt. Orsøkin er greið. Har er als eingin heimasjukra-: røkt, uttan tað sum sjúkrasystrar, ið búgva á heilt tilvildarligum ar- beiðs- og lenarviðurskift- um. Tað er bert gleðiligt, at blaðið vil skriva um heimarekt. Men tað er skeiv mannagongd fyrst at greiða frá eini roynd- arskipan í Viborg í Dan- mark. Vit meta tað vera meira umráðandi at greiða fyrst fæst á okk ara egnu viðurskiftum. Vituligt er tað, at enn hava vit onga lóggávu fyri heimasjúkrasystrar í Feroyum. DSR, Deild hevur arbeitt við hesum máli í fleiri ár, og arbeitt verður víðari við hesum Feroya plássinum, gera. Dømi um hetta eru t.d. allar bygdir- nar i Vágunum. Á summ- um plåssum i Føroyum eru tå skipadar umstødur vid heimasjukrasystrum. Tad, sum tørvur er å i Føroyum i dag, er ein skip- an vid heimasjukrasyst- rum, ið hava ein dagligan leidara. I dag er eingin ti- likur. Uppskot i 1961 Tað eru skjótt 20 år síð- ani, at landslæknin, H. D. Joensen, kom fram við ein- um uppskoti um eina betri skipan við heimasjúkra- systrum í Feroyum. Hetta uppskotið endaði hjá ríkis- umboðnum og meira varð so ikki gjørt við tað. Í 1972 varð ein arbeiðsbólk- ur settur at koma við ein- um uppskoti um eina ný- og samskipan av heima- sjúkra-, skúla- og små- barnaheilsusystrunum í Føroyum. Formaðurin i hesi nevnd var landslækn- in sjålvur. Alit í málinum varð latið landsstýrinum í 1973, har tað síðani hevur ligið til viðgerðar. Í hesum áliti verður víst á, hvussu vánalig viður- skiftini hjá m.a. heima- sjúkrasystrunum eru og at okkum tervar nógv fleiri heimasjúkrasystrar. Vit skulu her taka okk- urt brot burtur úr álit- inum, fyri at vísa støduna máli, til ein loysn er funnin«. Fyri DSR, Føroya Deild, Sølvå Patursson og Anna Maria Persson Okkara vidmerking: Spell er tað, at hesi orð- ini: heimahjálp, heima- sjúkrarekt og heimarekt eru komin eitt sindur skeivt fyri í blaðnum. Verið tað tí rættað eina- ferð rætt- leiðing og vegleiðing á blaðsíðuni) Gleðiligt um nevndu grein- ar kunnu vera við til at fáa skriving og tjak í med alla (sí hesi er tÓ, tá — og fyri stersta partin eisini í dag. Hóast álitið varð gjert fyri sjey árum síðani, er steðan ikki nógv broytt í dag Royna at nýta hana sum best „Við fáum undantekum hava viðurskiftini hjá heimasjúkrasystrunum verið illa fyriskipað og mest at siga eftir tilvild Har onkur sjúkrasystur hevur búð, hevur í summ- um steðum verið roynt at nýta hana sum best, tá ið til bar og tervur var. Men nógva staðni var og eingin rættilig tíðarhóskandi skipan, »lønar«-vidurskiftini heilt tilvildarlig. Heimasjukrasystrar eru i fleiri bygdum, men annars hjålpast bygdir — sjålvandi serliga avbygdir og utoyggjar — við ti, at læknin = hevur okkurt álitisfólk (sjúkrasystur, um onkur er gift hagar, skiparalærdan mann ella er og og ofta okkurt skilafélk, sum læknin sjálvur hevur upp- vant at geva t.d. inn- spræningar og medisin), sum hjálpir, tá ið ástend- ur«. Soleidis var stødan tå, og soleidis er hon fyri ein stóran part enn i dag Fleiri følk gerast gomul og ti er tørvurin å heimarøkt eisini størri i dag enn hann var ådur. gongd. Lat tað tó vera sagt her, at tað einans hevur okkara áhuga at sakligar og reellar upp- hvat viðvíkur samfelagsviður- Eftir ferimuni geva lýsingar, øllum skiftum. sjålvsagt Etlanin var at inn á eitt evni, HEIMARØKT, sum haida hevur verið alt ov koma nevniliga vit lítið umrett í førovsku Ti fara eisini framyvir at við- gera HEIMARØKTINA blødunum. kanska vid serliga stórum áhuga tí, sum vit skilja, gr liggur nogv a láni