fríggjadagur 7. apríl 2000síða 5

EDVARD JOENSEN Føroya Banki ávarðar í móti at loypa fram av og gera nakað, sum ikki er nóg væl umhugsað, nú ILA sjúkan er staðfest í føroyskari ali- vinnu. Men tað er greitt, at hetta fer at ávirka støðutak- an og framferð bankans í framtíðini. Tað verður neyð- ugt at kalkulera við, at smittan eisini finst aðrastað- ni enn í Fuglafirði, sigur Janus Petersen, stjóri í Før- oya Banka. Føroya Banki merkir ikki so nógv til laksasjúkuna í Fuglafirði í fyrsta umfari, sigur Janus Petersen, banka- stjóri. Bæði Vestlax, sum eigur alribrúkið, sum nú er rakt av ILA sjúkuni, og Føroya Banki, sum fíggjar, eru so mikið væl fyri fíggj- arliga, at hetta fara báðir partar at klára, sigur hann. Føroya Banki fíggjar um- leið 70% av føroysku ali- vinnuni. Og tað er greitt, at tað verður fylgt væl við, hvat hendir í vinnuni. Men bankaleiðslan hevur avgjørt Bankin bíðar Føroya Banki, sum fíggjar umleið 70% av føroysku alivinnuni, fer sjálvandi at fylgja væl við tí, sum nú hendir í Fuglafirði. Men enn er ov tíðliga at siga nakað um, hvørt hetta fer at fáa nakrar fíggjarliga avleiðingar fyri alarar og banka ikki mist svøvnin, orsakað av tí, sum hent er á Alilaks í Fuglafirði. Tað er greitt, sigur Janus Petersen, stjóri í Føroya Banka, at tað verður ein fíggjarligur missur fyri al- aran, at fiskurin doyr ella verður dripin fyri tíð. Men talan er um felag, sum er væl fyri fíggjarliga, sigur hann, so tað fer at bera til at koma víðari. Føroya Banki fer einki at merkja til júst hetta málið. Her koma trygging og tann serligi grunnurin, sum er til at taka sær av júst slíkum málum, inn í myndina. Men tað er greitt, at Føroya Banki, saman við alarunum, fer at fylgja væl við gongdin, sigur stjórin í bankanum. Hóast tað vísir seg, at hetta - sum øll vóna - er eitt einsamalt dømi, ber als ikki til at slaka við trygdini hjá alibrúkunum. Nú verða kanningar gjørdar av øðrum alibrúkum til tess at finna út av, um smittan eisini finst aðrastaðni. Tann møguleikin er avgjørt til staðar, tí talan er um sjúku, sum hevur eina ávísa ígerð- artíð. So smittan kann sakt- ans vera borin víða, uttan at vit vita tað. Hendir tað, sigur Janus Petersen, stjóri í Føroya Banka, at smittan hevur breitt seg víða í føroysku alivinnuni, so verður støðan sjálvandi ein onnur. Men hann vísir á, at før- oyska alivinnan í løtuni er so mikið væl fyri fíggjar- liga, at hon eigur at klára okkurt vambarkastið, áðr- enn hon fer um rygg. Vit hava í dag størri eindir við betri fíggjarstøðu, enn vit høvdu fyri bara nøkrum árum síðan. Tað hevur sjálvandi tann fyrimun, sig- ur Janus Petersen, at fel- øgini eru betri fyri fíggj- arliga. Men tað hevur eisini tann vansan við sær, at brúkini verða størri, og tí kann sjúkan raka enn mein- ari, har hon verður staðfest. Royndirnar siga okkum, sigur Janus Petersen, banka- stjóri, at vanliga verður ov lítið gjørt, áðrenn tann fyrsta vanlukkan rakar. Og fyrsta tíðin eftir, at til dømis smitta er komin í alivinnuna, er ofta tann ringasta. Men tað ber til at liva við hesi smittuni í alingini, sigur Janus Petersen og vísir á, at til dømis norðmenn leingi hava havt smittuna. Hann heldur ikki, at vit beinan- vegin eiga at mála hin Skortgráa á veggin, men heldur halda høvdið kalt og fylgja við gongdini. Janus Petersen, stjóri í Føroya Banka mælir til, at vit ikki loypa framav, nú laksasjúka er staðfest í føroysku alivinnuni. Hann vísr á, at tað ber til at liva við sjúkuni, men at tað tó lættliga kann gerast ein fíggjarligur smeitur, um vit slaka við trygdini yvirhøvur Hampiligur útróður Tað hevur gingið hampiligt við út- róðrinum á Norð- havinum í vár. Hóast dagarnir ikki hava verið so nógvir, er úrtøkan til at liva við Tað ber til at liva av tí, teir hava fingið í vár, sigur for- maðurin í Meginfelag Út- róðrarmanna, Chris Jan Michelsen, sum er ein teirra, sum rør út av Eiði við snellu. Chris Jan Michelsen sig- ur, at tað hevur einki rok verið soleiðis, men prísurin hevur aftur fyri verið so mikið góður, at tað stendur upp og niður. Tá Sosialurin tosaði við hann beint fyri deadline í gjár, lógu allir bátarnir á Eiði. Veðrið var heldur ó- lagaligt, og harður streymur er eisini. Chris Jan Michelsen sig- ur, at hann sjálvur hevur verið níggju dagar úti. Átta í mars og ein í apríl. Tá roknar hann ikki mikudagin uppí. Tann dagin var hann norðan fyri og vendi, sigur hann, men tað var so ófanta- ligt, at tað var ikki roynandi. Tað hevur ongin rættilig- ur rokdagur verið norðan fyri í ár, letur Chris Jan at. Men mánadagin kom nakað væl upp á land tilsamans, sigur hann. Onkur bátur fekk upp í eitt tons tann dagin. Chris Jan Michelsen ( Mynd: Edvard Joensen) Annars sigur hann seg skilja, at tað kanska ikki er líka gott fiskarí hjá teimum eystaru bátunum, sum hjá teimum, sum ganga út av Eiðisflógva. Suðringarnir ætla at verða á Eiði til páskar. Tað velst sjálvandi um fiskiskapin. Chris Jan Michelsen sigur, at í fjør fóru teir suður aftur flaggdagin. ej. 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 69 - 7. apríl 2000 9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 69 - 7. apríl 2000 Avmarkaður áhugi fyri fundinum Fólkatingslimirnir vóru í minniluta og fjølmiðlarnir í meirluta, tá landsstýrið kallaði til kunningarfund í fólkating- inum um ynski føroyinga um føroyskt fullveldi. Bara tíggju fólkatingslimir høvdu leitað sær í salin og spyrjihug- urin var ikki tann stóri Tíggju fólkatingslimir og 25 tíðindafólk ymsastaðni frá møttu tá landsstýrið kallaði til kunningarfund á Christians- borg. Endamálið við fundinum var at kunna donsku tinglimirnar og útlendsku fjølmiðlarnar um ætlan sína at fáa føroyingum fullveldi. Á myndini síggja vit Aage Frandsen, Bendt Bendtsen og Óla Breckmann. Hin føroyski fólka- tingslimurin, Jóannes Eidesgaard var eisin á fundinum Mynd: Per Højgaard SVEINUR TRÓNDARSON Føroyar vóru í brennidepl- inum í Fólkatinginum mik- udagin. Landsstýrið hevði kallað danskar tinglimir og danskar fjølmiðlar til ein kunningarfund, har tey trý, Anfinn Kallsberg, løgmað- ur, Høgni Hoydal, lands- stýrismaður og Helena Dam á Neystabø greiddu frá ætl- an landsstýrisins. Kunningarfundur lands- stýrisins var lagdur dagin fyri at forsætisráðharrin skuldi svarað fyrispurningi í fólkatinginum um samráð- ingarnar millum Føroyar og Danmark, men hóast tað, má staðfestast, at áhugin millum fólkatingslimir var meira so sum so. Søgan má ikki endurtaka seg Løgmaður hevur fyrr greitt føroyskum fjølmiðlum frá, at hann ber ótta fyri, at søg- an, tá føroyingar í 1946 vóru til samráðingar, fer at endurtaka seg. Hann sær ein vanda fyri sær, har fólka- tingið fer at binda stjórnina til at leggja eitt alternativt uppskot fyri landsstýrið, sum eisini skal atkvøðast um, til eina fólkaatkvøðu og hesum ávaraði hann danir ímóti. – Hetta má fyri alt í verð- ini ikki henda, segði løg- maður. Løgmaður var sum sagt ikki einsamallur um upp- gávuna, tí saman við honum vóru eisini Helena Dam á Neystabø og Høgni Hoydal. Høgni Hoydal greiddi frá, at landsstýrið er gingið frá sínum upprunaligu ætlanum um at fáa eina skiftiskipan, sum er tengd at búskapar- vøkstrinum í samfelagnum og fer á næsta fundi at leggja seg nærri at eini fast- ari loysn, sum inniber, at blokkurin minkar við fastari upphædd í eitt ávíst áramál. – Men, segði Høgni Hoydal, – her er talan um eitt samráðingarupplegg og ikki eitt føroyskt krav. Í sínum innleggi greiddi Helena Dam á Neystabø frá hvat ætlanir landsstýrisins innibera. Talan er um ein nýggjan felagsskap og Helena greiddi gestunum frá, hvussu landsstýrið kundi hugsað sær, at hesin felags- skapur kemur at síggja út. Lítil hugur at spyrja Sum nevnt frammanfyri, var hugurin at spyrja sera lítil. Onkrir spurningar vóru kortini. Aage Frandsen vildi fegin hava at vita, um før- oyingar væntaðu sær eitt búskaparligt trygdarnet, fyri at forða fyri stórskaða um føroyski búskapurin koll- siglir. Til tað svaraði Høgni Hoydal, at tað ætlar lands- stýrið ikki. – Føroyingar skulu reka ein ábyrgdarfullan politikk og tá hevði tað verið til lítl- an nyttu, um føroyingar al- tíð kundu farið til Danmark- ar eftir pengum, greiddi Høgni Hoydal frá. Vibeske Peschardt, frá teimum radikalu, spurdi løgmann um landsstýrið hevði mandat til at fara til Danmarkar at samráðast um broytingar í ríkisrættarligu viðurskiftunum. Til hetta svaraði løgmað- ur, at samtyktin í løgting- inum um at landsstýrið skal fara undir samráðingar er greið. – Vit hava gjørt okkara heimaarbeiði og 19 av 32 tinglimum hava atkvøtt fyri, at vit fara at samráðast, segði hann. Løgmaður undraðist ann- ars á, at Vibeke Peschardt setti spurnartekin við rættin hjá landsstýrinum at sam- ráðast. Tað er ein rættur, sum landsstýrið hevur, meðan tað er fólkið, sum avgerð, um sáttmálin verður góðkendur. Andstøðan í øðini Tað var frammanundan al- ment kent, at føroyska and- støðan var ímóti kunning- arfundinum og tað var hon eisini aftaná at hann hevði verið. Edmund Joensen, sum eisini var í Danmark segði við føroysku tíðindastovuna á Christiansborg, at hann heldur fast við, at manna- gongdin hjá landsstýrinum er skeiv. – Hetta er brot á siðvenj- una, at landsstýrið skipar fyri politiskum fundum á Christiansborg. Tað eigur løgtingið at gera, segði Ed- mund. Jóannes Eidesgaard vendi sær móti búskaparliga part- inum av kunningini, tí hann heldur, at landsstýrið ar- beiðir uttan at kunna uttan- landsnevndina. – Nú tosað teir um eina búskaparliga skiftisskipan upp á í mesta lagið 15 ár, og tað er Uttanlandsnevndin ikki kunnað um, segði Jó- annes Eidesgaard við Út- varp Føroya eftir fundin. Føroyingar slaka Endamálið við fundinum var eisini at greiða donskum fjølmiðlum frá uppleggi landsstýrisins. Sum fólka- tingslimirnir skuldu fjøl- miðlarnir eisini fáa at vita, at sáttmálauppskotið var ikki eitt krav, men eitt sam- ráðingaruppskot, sum enn bara er lagt fram. Kortini hevur landsstýrið broytt búskaparliga partin av uppskotinum og tað var tann parturin, sum sást aftur í eitt nú Jyllandspostinum í gjár. Undir yvirskriftini »Før- oyingar slaka í fíggjarligu krøvunum« stendur at lesa, at dagin fyri viðgerðini í fólkatinginum slaka føroy- ingar í búskaparligu krøv- um sínum í sambandi við ynski um fullveldi. – Tað er ikki meiriluti fyri uppskotinum um at skerja blokkin við eini helvt og síðani avvikla restina yvir eitt óásett tíðarskeið og tí er landsstýrið farið frá tí uppskotinum til eitt, sum ásetur fastari karmar um av- viklingina av danska stuð- ulinum, endurgevur grein- skrivarin Høgna Hoydal. Greinskrivarin dylir ikki fyri, at kunningarfundurin eftir hansara tykki er ikki er serliga væleydnaður tí bara tíggju tinglimir møttu og av floksleiðarunum var bara tann eini og tað var partamaðurin hjá Anfinni í Danmark, Bendt Bendtsen. Føroyar vóru í brenni- deplinum á Christiansborg bæði í gjár og fyrradagin. Landsstýrið skipaði fyri kunningarfundi mikudagin og í gjár svaraði forsætis- ráðharrin fyrispurningi um samráðingartilgongd- ina millum Føroyar og Danmark Mynd: Jens Kristian Vang